Fake Medicines: How to Identify Genuine vs. Counterfeit Drugs?

तुम्ही घेतलेली गोळी तुमचा जीव तर घेणार नाही ना? बनावट औषधांचा धोका कसा ओळखावा आणि औषध खरेदी करताना कोणती खबरदारी घ्यावी, जाणून घ्या तज्ज्ञांकडून.

A person checking the QR code and expiry date on a medicine strip.

औषध खरेदी करताना नेहमी क्यूआर कोड आणि बॅच नंबरची खात्री करून घ्या. (Photo: AI Generated)

How To Identify Fake Medicines: तुम्ही कधी अशी कल्पना केली आहे का की तुमचा जीव वाचवण्यासाठी घेत असलेले औषध जीवघेणे देखील ठरू शकते? बनावट औषधांचा वाढता व्यापार हे एक जागतिक संकट बनले आहे. भारतातही नामांकित ब्रँडच्या नावाखाली विष विकल्याच्या बातम्या वेळोवेळी समोर येतात. कॅन्सरसारख्या गंभीर आजारांवर उपचार करण्यासाठी वापरली जाणारी बनावट औषधेही सर्रास विकली जात आहेत. सर्वात मोठा प्रश्न आहे की सामान्य माणूस अस्सल आणि बनावट औषधांमधील हा बारिकसा फरक कसा ओळखू शकेल?

फार्मसीमध्ये जाणे, डॉक्टरांचे प्रिस्क्रिप्शन देणे आणि औषध घेऊन घरी परतणे ही एक सवयीची बाब आहे. मात्र, एक जागरूक ग्राहक म्हणून तुमची एक छोटीशी निष्काळजीपणासुद्धा तुम्हाला बनावट औषधांचे बळी बनवू शकते. पॅकेजिंगवरील स्पेलिंगच्या चुका, प्रिंटिंगचा दर्जा, बॅच नंबर, एक्सपायरी डेट आणि क्यूआर कोड या सर्व गोष्टी अस्सल आणि बनावट औषधांमधील फरक ओळखण्याची चिन्हे असू शकतात.

औषधे नेमकी कुठून विकत घ्यायची?

तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले की, फार्मसी आणि केमिस्ट हे दोन्ही एकाच प्रकारचे वैद्यकीय दुकाने आहेत. मात्र त्यांच्याकडे वैध परवाना असणे आवश्यक आहे. तुम्ही कोणत्याही परवानाधारक वैद्यकीय दुकानातून औषधे खरेदी करू शकता. मात्र नेहमी डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शनसहच. परवाना नसलेल्या रस्त्यावरील दुकानांमधून औषधे खरेदी करणे टाळा. औषध निरीक्षकांनी स्पष्ट केले की, बहुतेक दुकानांना परवाना असतो, मात्र काही दुकाने वैयक्तिक फायद्यासाठी बनावट औषधे विकू शकतात आणि ती सहजपणे ओळखली जाऊ शकतात.

बाजारात बनावट औषधांची टक्केवारी किती आहे?

औषध निरीक्षकांनी सांगितले की, बनावट औषधांचे प्रमाण खूपच कमी म्हणजे अंदाजे ०…१ टक्के आहे. मात्र बाजारात बनावट औषधे नाहीत ही शक्यता पूर्णपणे नाकारता येत नाही.

हेही वाचा

सावधान! यूरिक ॲसिड टाळायचे असेल तर ‘या’ पदार्थांपासून राहा दूर; सांध्यांमध्ये साचू शकतात काचेसारखे स्फटिक

बनावट औषध म्हणजे काय?

ज्या औषधांमध्ये त्यांचा सक्रिय घटक नसतो किंवा ज्याच्या रचनेत भेसळ केलेली असते, त्याला बनावट औषध मानले जाते. बनावट औषधे विविध मार्गांनी बाजारात येतात. यात हेतुपुरस्सर केलेली बनावटगिरी देखील समाविष्ट आहे. काही लोक ब्रँडेड औषधांच्या नकला करून त्यांची विक्री करतात, तसंच यात कंपनीतील अंतर्गत व्यक्तींचाही सहभाग असतो. तिथे कंपनीचे कर्मचारी कधीकधी मर्जी मिळवण्यासाठी बनावट औषधे पुरवतात.

जास्त सूट मिळणारी औषधे बनावट असतात का?

तज्ज्ञांच्या मते, ज्या औषधांवर जास्त सूट मिळते ती बनावटच असतील असे नाही. भारतात दोन प्रकारची औषधे आहेत. एक म्हणजे एथिकल म्हणजेच ब्रँडेड औषधे जी अनेकदा डॉक्टर लिहून देतात. कंपनीच त्यांचे मार्केटिंग करते आणि ही औषधे महाग असतात. दुसरे म्हणजे जेनेरिक औषधे जी स्वस्त असतात. ही औषधे थेट बाजारात येतात आणि त्यात नफ्याचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे दुकानदार या औषधांवर सूट देऊ शकतात. जी औषधे सवलतीत उपलब्ध असतात ती बनावट नसतात.

प्रतिजैविके आणि वेदनाशामक औषधे अधिक सुरक्षित असतात. साधारणपणे सर्वाधिक मागणी असलेल्या औषधांचीच बनावट केली जाते. तज्ज्ञांच्या मते, सर्वाधिक खप असलेल्या औषधांची बनावट होण्याची शक्यता जास्त असते. तसंच हे देखील खरे आहे की मोठ्या प्रमाणावरील बनावटगिरी बाजारात जास्त काळ टिकू शकत नाही. औषध कंपन्या त्यांच्या पुरवठ्यावर आणि विक्रीवर लक्ष ठेवतात. त्यामुळे कोणत्याही अनियमिततेचा लवकर शोध लागतो. बनावट किंवा निकृष्ट दर्जाची औषधे लहान प्रमाणात बाजारात येऊ शकतात, त्यामुळे औषधे खरेदी करताना सतर्क राहणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.

बनावट औषधे कसे ओळखावे?

बनावट औषधे टाळायची असतील, तर नेहमी बिल सोबत घ्या.
औषध घेताना बॅच नंबर आणि मुदतची तारीख तपासा.
औषधाचे पॅकेजिंग तपासा, औषधाबद्दल काही शंका असल्यास तात्काळ तक्रार करा.
बनावट औषधे अनेकदा नोटांशिवाय विकली जातात.

हेही वाचा

थकवा, सांधेदुखी हलक्यात घेऊ नका! आतड्यांपासून होते ऑटोइम्युन आजारांची सुरूवात, वेळीच व्हा सावध…

क्यूआर कोडद्वारे औषधाची ओळख अचूक आहे का?

सरकारने सुमारे ३०० औषध ब्रँडसाठी क्यूआर कोड अनिवार्य केले आहेत. जर क्यूआर कोड काम करत नसेल, तर कंपनीकडे तक्रार करा. आजकाल वाढत्या आजारांमुळे स्वत:हून औषधोपचार करणे धोकादायक ठरू शकते, म्हणून औषध घेण्यापूर्वी नेहमी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

ऑनलाइन औषधे खरेदी करणे किती सुरक्षित आहे?

औषध निरीक्षकाने असा सल्ला दिला आहे की, तुम्ही औषध फक्त केमिस्टकडूनच खरेदी करावे. ऑनलाइन औषधांच्या बाबतीत तुमची फसवणूक होऊ शकते. औषध थेट मेडिकल स्टोअरमधूनच खरेदी करणे उत्तम.

औषध बनावट असल्याचा संशय आल्यास काय करावे?

जर तुम्हाला बनावट औषधाचा संशय आल्यास त्याची सरकारी प्रयोगशाळेत तपासणी करून घ्या. तुम्ही औषध विभागाकडे तक्रार दाखल करू शकता किंवा औषध निरीक्षकाला माहिती देऊ शकता. परवान्याशिवाय औषधे विकणाऱ्यांवर तात्काळ कारवाई केली जाते. कायद्यानुसार, तुम्हाला ७ वर्षांपर्यंत तुरूंगवास, दंड आणि इतर शिक्षा होऊ शकते.

परवानाधारक मेडिकल स्टोअर कसे ओळखावे?

ONDLS वेबसाइटला भेट द्या, तुमचा पिन कोड टाका आणि फार्मसी शोधा. यामुळे तुम्हाला फार्मसीच्या परवान्याबद्दल माहिती मिळेल. बिलाशिवाय औषध घेणे योग्य नाही अशा परिस्थितीत तात्काळ तक्रार करा.

औषध खरेदी करताना कोणती खबरदारी घ्यावी?

औषधे फक्त डॉक्टरांच्या चिठ्ठीनुसारच घ्या. स्वत:च्या मर्जीने किंवा औषध विक्रेत्याच्या सल्ल्यानुसार औषधे निवडू नका.
औषधांचे बिल नक्की घ्या.
औषध घेताना बॅच क्रमांक आणि मुदतची तारीख तपासा.
औषधाची योग्य मात्रा घ्या.

TOPICSऔषधे Medicine हेल्थ टिप्स Health Tips हेल्थ न्यूज Health News

मराठीतील सर्व हेल्थ बातम्या वाचा. मराठी ताज्या बातम्या (Latest Marathi News) वाचण्यासाठी डाउनलोड करा लोकसत्ताचं Marathi News App.

Web Title: How to identify fake medicines tips for buying safe drugs at pharmacy drug inspector safety tips advice hsp

औषध की विष? तुम्ही घेतलेली गोळी तुमचा जीव तर घेणार नाही ना? बनावट औषधांबाबत तज्ज्ञांचा मोलाचा सल्ला