PM Modi Favourite Superfood Makhana : पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या साध्या आणि संतुलित आहारशैलीची नेहमीच चर्चा होत असते. खिचडीपासून ते शेवग्याच्या पराठ्यांपर्यंत अनेक पौष्टिक पदार्थांचा ते नियमित आहारात समावेश करतात. वयाच्या ७५व्या वर्षीदेखील तंदुरुस्त आणि सक्रिय राहण्यामागे त्यांच्या आरोग्यदायी सवयींचा मोठा वाटा असल्याचे मानले जाते. विशेष म्हणजे, नाश्ता किंवा मधल्या वेळेच्या खाण्यासाठीही ते पौष्टिक पर्यायांची निवड करतात.
पीएम मोदींच्या आवडीचा सुपरफूड (PM Modi’s Favourite Superfood)
फेब्रुवारी २०२५ मध्ये बिहारमधील भागलपूर येथे आयोजित पीएम किसान सन्मान निधी (PM-KISAN) योजनेच्या १९व्या हप्त्याच्या कार्यक्रमात बोलताना पंतप्रधान मोदी यांनी त्यांच्या आवडत्या सुपरफूडचा उल्लेख केला होता. त्यांनी सांगितले की, ते वर्षातील ३६५ दिवसांपैकी किमान ३०० दिवस मखाना खातात.
यावेळी ते म्हणाले, “आज देशभरातील शहरांमध्ये मखाना हा नाश्त्याचा महत्त्वाचा भाग बनला आहे. मी वर्षातील किमान ३०० दिवस मखाना खातो. हा एक सुपरफूड आहे आणि आता तो जागतिक बाजारपेठेत पोहोचवण्याची गरज आहे. त्यामुळेच यंदाच्या अर्थसंकल्पात मखाना उत्पादक शेतकऱ्यांच्या हितासाठी मखाना बोर्ड स्थापन करण्याची घोषणा करण्यात आली आहे.”
मखाना म्हणजे नेमके काय? (What is Foxnut or Makhana?)
मखाना, ज्याला फॉक्सनट किंवा Euryale Ferox असेही म्हटले जाते, हा जलवनस्पतीच्या बियांपासून तयार होतो. ही वनस्पती प्रामुख्याने भारत आणि चीनमधील स्थिर पाण्यात वाढते. पारंपरिक आयुर्वेदिक आणि औषधी उपयोगांमुळे मखान्याला विशेष महत्त्व आहे.
जगातील सुमारे ९० टक्के मखान्याचे उत्पादन बिहारमध्ये होते. बिहारच्या मिथिलांचल प्रदेशात उत्पादित होणाऱ्या मखान्याला २०२२ मध्ये प्रतिष्ठित भौगोलिक संकेतांक (GI Tag) मिळाला आहे.
मखान्याचे आरोग्यदायी फायदे (Health Benefits of Makhana)
प्रसिद्ध आहारतज्ज्ञ रुजुता दिवेकर यांच्या मते, मखाना हा पोषक घटकांनी समृद्ध असा सुपरफूड आहे. तो आरोग्यदायी स्नॅक म्हणून विविध प्रकारे खाल्ला जाऊ शकतो.
१. प्रथिनांचा उत्तम स्रोत (Rich in Protein)
मखान्यात चांगल्या प्रमाणात प्रथिने आढळतात. त्यामुळे स्नायूंची दुरुस्ती आणि वाढ यासाठी तो उपयुक्त ठरतो.
२. पचनसंस्था निरोगी ठेवतो (Supports Digestion)
यामध्ये भरपूर फायबर असल्याने पचनक्रिया सुधारण्यास मदत होते आणि बद्धकोष्ठतेचा त्रास कमी होऊ शकतो.
३. हृदयाच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर (Heart-Friendly Food)
मखान्यात कोलेस्ट्रॉल आणि सोडियमचे प्रमाण कमी असते. त्याचबरोबर पोटॅशियम आणि मॅग्नेशियमसारखी खनिजे रक्तदाब नियंत्रणात ठेवण्यास आणि हृदयाचे आरोग्य सुधारण्यास मदत करतात.
४. वजन नियंत्रणासाठी उपयुक्त (Helpful in Weight Management)
कॅलरी आणि फॅटचे प्रमाण कमी असल्यामुळे मखाना वजन कमी करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांसाठी उत्तम पर्याय ठरू शकतो. तो पोट जास्त वेळ भरल्यासारखे वाटण्यास मदत करतो.
५. हाडे मजबूत करतो (Strengthens Bones)
मखान्यातील कॅल्शियम आणि फॉस्फरस हाडे आणि दात मजबूत ठेवण्यास मदत करतात.
६. मधुमेह रुग्णांसाठी फायदेशीर (Good for Diabetes)
मखान्याचा ग्लायसेमिक इंडेक्स कमी असल्याने रक्तातील साखरेची पातळी झपाट्याने वाढत नाही. त्यामुळे मधुमेह असलेल्या व्यक्तींसाठी तो योग्य स्नॅक ठरू शकतो.
७. त्वचेचे आरोग्य सुधारते (Promotes Healthy Skin)
मखान्यात अँटिऑक्सिडंट्स मुबलक प्रमाणात असतात. हे घटक त्वचेवरील सुरकुत्या आणि बारीक रेषा कमी करण्यास मदत करू शकतात. तसेच कोलेजन निर्मितीलाही चालना मिळते.
८. शरीराचे ऑक्सिडेटिव्ह तणावापासून संरक्षण (Protects Against Oxidative Stress)
अँटिऑक्सिडंट्समुळे पेशींना होणारे नुकसान कमी होण्यास मदत होते आणि एकूण आरोग्य सुधारण्यास हातभार लागतो.
आहारात मखाना समाविष्ट करण्याचे ६ सोपे मार्ग (6 Ways to Add Makhana to Daily Diet)
१. मसालेदार भाजलेला मखाना (Spicy Roasted Makhana)
मखान्यात आपल्या आवडीचे मसाले घालून तो कुरकुरीत होईपर्यंत भाजा. हा एक पौष्टिक आणि चवदार स्नॅक ठरतो.
२. मखाना डोसा (Makhana Dosa)
मखाना आणि पोहे भिजवून त्याची पेस्ट तयार करा. त्यात मीठ आणि थोडा सोडा घालून डोसा बनवा.
३. मखाना खीर (Makhana Kheer)
दुधामध्ये भाजलेला मखाना, केशर, सुका मेवा आणि साखर घालून स्वादिष्ट खीर तयार करता येते.
४. मखाना चिवडा (Makhana Chivda)
भाजलेले शेंगदाणे, कढीपत्ता आणि मसाले यांच्यासोबत मखाना मिसळून कुरकुरीत चिवडा बनवता येतो.
५. मखाना रायता (Makhana Raita)
ताज्या दह्यामध्ये मखाना आणि थोडे मसाले घालून पौष्टिक रायता तयार करता येतो.
६. मखाना चाट किंवा भेळ (Makhana Chaat & Bhel)
भाजलेल्या मखान्यावर दही, चाट मसाला, डाळिंबाचे दाणे, कोथिंबीर, लिंबाचा रस आणि शेव घालून चाट बनवा. तसेच कांदा, टोमॅटो आणि चटण्यांसह भेळ तयार करूनही त्याचा आस्वाद घेता येतो.
निष्कर्ष (Conclusion)
मखाना हा केवळ हलका स्नॅक नसून प्रथिने, फायबर, कॅल्शियम, मॅग्नेशियम आणि अँटिऑक्सिडंट्सचा समृद्ध स्रोत आहे. वजन नियंत्रण, हृदयाचे आरोग्य, पचनसंस्था आणि त्वचेचे आरोग्य यांसाठी तो फायदेशीर ठरू शकतो. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी वर्षातील ३०० दिवस मखाना खात असल्याचे सांगतात, यावरूनही या पारंपरिक भारतीय सुपरफूडचे महत्त्व अधोरेखित होते. मात्र, कोणत्याही आरोग्यविषयक सल्ल्याप्रमाणेच मखान्याचाही संतुलित आहाराचा भाग म्हणूनच वापर करणे आवश्यक आहे.
