मॅमोग्राममुळे हृदयरोगाचा धोकाही लवकर ओळखता येतो!

मॅमोग्राम दरम्यान काही महिलांच्या स्तनातील धमन्यांमध्ये कॅल्शियमचे साठे (बीएसी) आढळतात. हे साठे सामान्यतः कर्करोगाशी संबंधित नसतात, पण ते रक्तवाहिन्यांच्या नुकसानाचे संकेत असू शकतात. तज्ञांच्या मते, अशा कॅल्शियमच्या साठ्यांमुळे हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो, जरी त्या महिलेला कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसत नसली तरी मुंबईतील एका ५२ वर्षीय महिलेच्या उदाहरणातून ही बाब अधोरेखित झाली. नियमित मॅमोग्राम तपासणीत तिच्या स्तनात कर्करोगाचे कोणतेही चिन्ह आढळले नाही मात्र कॅल्शियम साठे दिसून आले. त्यानंतर करण्यात आलेल्या हृदय तपासणीत तिच्या रक्तवाहिन्यांमध्ये कोलेस्टेरॉल साचल्याचे आणि हृदयविकाराचा प्रारंभिक धोका असल्याचे निदान झाले. योग्य वेळी हस्तक्षेप केल्यामुळे तिच्या भविष्यातील गंभीर समस्यांपासून बचाव झाला.

तज्ञ सांगतात की बीएसी हे वृद्धत्व, मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि चयापचय विकारांशी संबंधित असू शकतात. विशेषतः रजोनिवृत्तीनंतरच्या महिलांमध्ये हे प्रमाण अधिक दिसून येते. अंदाजे १० ते२० टक्के महिलांमध्ये मॅमोग्रामदरम्यान असे साठे आढळतात तसेच ६५ वर्षांवरील महिलांमध्ये हे प्रमाण ५० टक्क्यांपर्यंत वाढू शकते.महत्त्वाचे म्हणजे, बीएसी आढळल्यास घाबरण्याची गरज नाही. हे कर्करोगाचे लक्षण नसून हृदयाच्या आरोग्याबाबत सतर्क राहण्याचा इशारा आहे. डॉक्टर अशा परिस्थितीत कार्डिअक रिस्क असेसमेंट (हृदयविकाराचा धोका तपासणी) करण्याचा सल्ला देतात.

जीवनशैलीत बदल, संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि मधुमेह किंवा रक्तदाब नियंत्रणात ठेवणे यासारख्या उपाययोजना करून धोका कमी करता येतो. जागतिक स्तरावरही या विषयावर संशोधन सुरू आहे. काही अभ्यासांमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) च्या मदतीने मॅमोग्रामचे विश्लेषण करून हृदयविकाराचा धोका अचूकपणे ओळखण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. अशा तंत्रज्ञानामुळे भविष्यात मोठ्या प्रमाणावर लोकसंख्येचे स्क्रिनिंग अधिक प्रभावीपणे करता येईल. तथापि, तज्ञांचा इशारा आहे की बीएसी हा हृदयविकाराचा अंतिम निदान नाही. तो केवळ एक संकेत आहे ज्यामुळे पुढील तपासण्या करणे आवश्यक ठरते.

प्रत्येक महिलेसाठी उपचार किंवा चाचण्यांची गरज वेगवेगळी असू शकते. त्यामुळे वैयक्तिक आरोग्य इतिहास, लक्षणे आणि जोखीम घटक लक्षात घेऊनच निर्णय घ्यावा.भारतात महिलांमध्ये हृदयविकारामुळे होणाऱ्या मृत्यूचे प्रमाण सुमारे ४० टक्के असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे मॅमोग्रामसारख्या नियमित तपासण्या दुहेरी फायदेशीर ठरू शकतात. यात स्तनाच्या कर्करोगाचे लवकर निदान आणि हृदयविकाराचा धोका ओळखणे. एकूणच, मॅमोग्राम ही केवळ कर्करोग तपासणी नसून महिलांच्या सर्वांगीण आरोग्याचे संरक्षण करणारे प्रभावी साधन ठरत आहे. योग्य वेळी तपासणी आणि जागरूकता यामुळे अनेक गंभीर आजार टाळता येऊ शकतात असे डॉक्टरांचे मत आहे.