Ovary Cyst Symptoms Treatment : ओव्हरी (अंडाशय) हा महिलांच्या प्रजनन संस्थेचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. सध्या महिलांमध्ये ओव्हरीमध्ये सिस्ट (गाठ) होण्याची समस्या झपाट्याने वाढत आहे. ‘सिस्ट’ हे नाव ऐकताच अनेकदा लोकांच्या मनात कर्करोगाची (कॅन्सर) भीती निर्माण होते, मात्र प्रत्येक ओव्हरी सिस्ट ही कॅन्सरची गाठ नसते. बहुतांश सिस्ट या सामान्य असतात आणि वेळेनुसार त्या स्वतःहून बऱ्या होतात. परंतु, काही प्रकरणांमध्ये या गाठींचा आकार मोठा होऊ शकतो, ज्यासाठी शस्त्रक्रिया (सर्जरी) करणे आवश्यक ठरते.
वैद्यकीय अहवालांनुसार, आहारातील अनियमितेत, लठ्ठपणा, शारीरिक हालचालींचा अभाव आणि हार्मोनल बदल यांसारख्या स्थितींचा महिलांच्या आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम होतो. ओव्हरी सिस्ट ही देखील अशीच एक समस्या आहे. जर तुमच्या पोटाच्या खालच्या भागात सतत दुखत असेल, मासिक पाळी (पीरियड्स) अनियमित असेल, वारंवार पोट फुगल्यासारखे वाटत असेल किंवा विनाकारण जडत्व जाणवत असेल, तर वेळीच याची तपासणी करून घ्या. हे ओव्हरी सिस्टचे संकेत असू शकतात.
ओव्हरी सिस्टची समस्या समजून घ्या
अंडाशयामध्ये दरमहा अंडी (अंडाणू) विकसित होतात, परंतु कधीकधी याच प्रक्रियेदरम्यान द्रवाने भरलेली एक लहान पिशवी तयार होते, ज्याला ‘ओव्हरी सिस्ट’ म्हटले जाते. बहुतेक महिलांना आयुष्यात कधी ना कधी ओव्हरी सिस्टची समस्या उद्भवू शकते आणि अनेकदा त्यांना याची माहितीही मिळत नाही, कारण याची कोणतीही लक्षणे दिसून येत नाहीत.
परंतु, जेव्हा या सिस्टचा आकार वाढू लागतो किंवा त्यामध्ये गुंतागुंत निर्माण होते, तेव्हा वेदना, रक्तस्त्राव (ब्लीडिंग), पोटात सूज आणि इतर समस्या समोर येऊ लागतात. या समस्येकडे दुर्लक्ष केल्यास आणि वेळेवर उपचार न मिळाल्यास याचा परिणाम महिलांच्या प्रजनन क्षमतेवरही (फर्टिलिटी) होऊ शकतो.
ही समस्या का उद्भवते?
हार्मोनल बदल हे ओव्हरी सिस्टचे सर्वात मोठे कारण मानले जाते. ओव्हुलेशन दरम्यान जर फॉलिकल व्यवस्थित फुटले नाही किंवा अंडाणू बाहेर पडले नाही, तर त्यामध्ये द्रव भरून सिस्ट तयार होऊ शकते.
याशिवाय, गर्भधारणेचा सुरुवातीचा टप्पा, पेल्विक इन्फेक्शन (पोटाच्या खालच्या भागातील संसर्ग) आणि पीसीओएस (PCOS) यांसारख्या स्थितींमुळेही याचा धोका वाढतो. काही महिलांमध्ये अनुवंशिक कारणांमुळेही सिस्टची समस्या वाढते. आजकालची बिघडलेली जीवनशैली आणि खाण्यापिण्याच्या चुकीच्या सवयींमुळे सिस्ट होण्याचा धोका कमालीचा वाढला आहे.
कोणत्या चुका ठरू शकतात महागात?
अनियमित जीवनशैलीमुळे शरीरातील हार्मोन्सचे संतुलन बिघडते, जे ओव्हरी सिस्टचे मुख्य कारण मानले जाते. जंक फूड, प्रोसेस्ड फूड, साखरेचे अतिसेवन, सततचा ताणतणाव, अपुरी झोप किंवा शारीरिक कष्टाचा अभाव यामुळे हा धोका अधिक वाढू शकतो. अभ्यासातून असेही समोर आले आहे की, धूम्रपान आणि मद्यपान केल्याने शरीरातील हार्मोन्सच्या संतुलनावर विपरीत परिणाम होतो.
डॉक्टरांच्या मते, लहान सिस्ट अनेकदा कोणत्याही लक्षणांशिवाय असतात. पण जेव्हा त्यांचा आकार वाढतो, तेव्हा पोटाच्या खालच्या भागात वेदना होणे, पोट फुगणे, वारंवार लघवीला जावे लागणे किंवा संबंध ठेवताना वेदना होणे अशा समस्या वाढतात. प्रत्येक ओव्हरी सिस्ट पूर्णपणे रोखणे शक्य नसले, तरी निरोगी जीवनशैली स्वीकारून याचा धोका नक्कीच कमी केला जाऊ शकतो. स्वतःला सुरक्षित ठेवण्यासाठी महिलांनी नियमितपणे वैद्यकीय तपासणी करून घेतली पाहिजे.
