पालकांनो, तुमच्या ७ वर्षांच्या मुलीला मासिक पाळी आल्यास सावध व्हा; कोणत्या आजाराचे असू शकते संकेत?

अलीकडेच प्रसूती व स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. चांदनी सहगल यांच्या सोशल मीडिया व्हिडिओमुळे हा विषय चर्चेत आला आहे. त्यांनी लहान वयात पाळी येण्याकडे दुर्लक्ष करू नये, असे पालकांना आवाहन केले आहे.

अकाली पौगंडावस्था म्हणजे काय? (What is Precocious Puberty?)

याूबाबत द इंडियन एक्सप्रेसला माहिती देताना, स्त्रीरोगतज्ज्ञ आणि आयव्हीएफ तज्ज्ञ डॉ. अर्चना धवन बजाज यांनी सांगितले की, मुलींमध्ये ८ वर्षांपूर्वी आणि मुलांमध्ये ९ वर्षांपूर्वी पौगंडावस्थेची सुरुवात झाल्यास त्याला अकाली पौगंडावस्था म्हटले जाते. या अवस्थेत शरीरामध्ये लैंगिक हार्मोन्सचे उत्पादन अपेक्षेपेक्षा लवकर सुरू होते. परिणामी किशोरवयात दिसणारे शारीरिक बदल कमी वयातच दिसू लागतात.”

डॉ. बजाज सांगतात की, “अनेक वेळा मासिक पाळी हा पहिला संकेत नसतो. त्याआधी शरीरात इतर अनेक बदल दिसू शकतात.”

पालकांनी कोणती लक्षणे ओळखावी? (Signs Parents Should Watch For)

लहान मुलींमध्ये खालील बदल दिसल्यास पालकांनी सावध राहणे आवश्यक आहे:

• ८ वर्षांपूर्वी स्तनांची वाढ सुरू होणे
• उंची झपाट्याने वाढणे
• जननेंद्रियांच्या किंवा बगलांमध्ये केस येणे
• चेहऱ्यावर मुरुम येणे
• शरीराला प्रौढांसारखा वास येणे
• स्वभावात किंवा मूडमध्ये अचानक बदल होणे
• योनीमार्गातून रक्तस्त्राव किंवा मासिक पाळी सुरू होणे

ही लक्षणे दिसल्यास स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा बालरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

कोणत्या लक्षणांकडे विशेष गांभीर्याने पाहावे? (Warning Signs That Need Immediate Attention)

जर अकाली पौगंडावस्थेची लक्षणे दिसत असताना मुलाला किंवा मुलीला खालील समस्या जाणवत असतील, तर तातडीने वैद्यकीय तपासणी करावी:

• सतत डोकेदुखी
• दृष्टी कमी होणे किंवा धूसर दिसणे
• न्यूरोलॉजिकल समस्या
• चक्कर येणे
• वर्तनामध्ये असामान्य बदल

अशा लक्षणांमागे मेंदूशी संबंधित काही गंभीर कारणे असण्याची शक्यता असते.

अकाली पौगंडावस्थेमुळे कोणते धोके निर्माण होऊ शकतात? (Long-Term Health Risks)

तज्ज्ञांच्या मते, “वेळेवर निदान आणि उपचार न झाल्यास या स्थितीचे दीर्घकालीन परिणाम होऊ शकतात.”

यामध्ये:

• हाडांची वाढ लवकर पूर्ण होणे
• अंतिम उंची अपेक्षेपेक्षा कमी राहणे
• भावनिक आणि मानसिक ताण वाढणे
• आत्मविश्वास कमी होणे
• समवयस्क मुलांमध्ये मिसळताना अडचणी येणे

लहान वयात शरीरात होणारे बदल समजून घेणे मुलांसाठी अवघड असू शकते. त्यामुळे त्यांच्यावर मानसिक ताण वाढण्याची शक्यता असते.

अकाली पौगंडावस्थेची कारणे कोणती? (What Causes Early Puberty?)

डॉ. बजाज यांच्या मते, या समस्येमागे अनेक कारणे असू शकतात.

हार्मोन्सशी संबंधित समस्या (Hormone related problems):

शरीरातील हार्मोन्सचे असंतुलन अकाली पौगंडावस्थेचे प्रमुख कारण मानले जाते.

अंडाशय किंवा अधिवृक्क ग्रंथींचे विकार (Ovarian and Adrenal Disorders)

अंडाशय किंवा अधिवृक्क ग्रंथींच्या कार्यामध्ये बिघाड झाल्यास लैंगिक हार्मोन्सचे प्रमाण वाढू शकते.

थायरॉईड विकार (Thyroid Abnormalities)

काही थायरॉईड विकारांमुळेही लहान वयात पौगंडावस्था सुरू होऊ शकते.

मेंदूशी संबंधित कारणे(Brain-Related Conditions)

काही न्यूरोलॉजिकल आजार किंवा क्वचित प्रसंगी मेंदूमधील गाठी (Tumours) यामागे कारणीभूत असू शकतात.

लठ्ठपणा (Childhood Obesity)

बालपणी वाढणारा लठ्ठपणा हा देखील महत्त्वाचा जोखीम घटक मानला जात आहे.

पर्यावरणीय घटक (Environmental Factors)

हार्मोन्ससारखे परिणाम करणारी रसायने, प्रक्रिया केलेले अन्नपदार्थ (Processed Foods) आणि एंडोक्राइन डिसरप्टिंग केमिकल्स (Endocrine-Disrupting Chemicals) यांचाही या समस्येशी संबंध असू शकतो, यावर संशोधन सुरू आहे.

पालकांनी काय करावे? (What Should Parents Do?)

तज्ज्ञांच्या मते, अशा परिस्थितीत घाबरण्याची गरज नाही; मात्र लक्षणांकडे दुर्लक्षही करू नये.

पालकांनी:

• मुलांशी शांतपणे संवाद साधावा
• शरीरातील बदलांबाबत योग्य माहिती द्यावी
• डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन आवश्यक तपासण्या करून घ्याव्यात
• मुलांना मानसिक आधार द्यावा
• कोणतेही निष्कर्ष स्वतः काढण्याऐवजी वैद्यकीय मार्गदर्शन घ्यावे

तज्ज्ञांचा संदेश (Expert Takeaway)

७ वर्षांच्या मुलीला मासिक पाळी येणे हे सामान्य नाही. ही अकाली पौगंडावस्थेची लक्षणे असू शकतात. सर्वच प्रकरणांमध्ये गंभीर आजार असतो असे नाही, मात्र योग्य वेळी तपासणी आणि उपचार केल्यास मुलांच्या शारीरिक, मानसिक आणि भावनिक आरोग्याचे संरक्षण करता येते. त्यामुळे अशा लक्षणांकडे दुर्लक्ष न करता त्वरित वैद्यकीय सल्ला घेणे आवश्यक आहे.