Abdominal Pain After Eating: जेवणानंतर पोट जड होणे, जळजळ होणे किंवा पोट फुगल्यासारखे वाटणे याला ‘अ‍ॅसिडिटी’ म्हणून सोडून देणे सोपे असते. बहुतेक लोक तेच करतात. एक अ‍ॅसिडिटीचे औषध किंवा ग्लासभर पाणी प्यायले की दिवस पुढे सरकतो. मात्र, जेव्हा ही वेदना पुन्हा पुन्हा एका ठराविक क्रमाने येऊ लागते तेव्हा काय? जेव्हा ती जेवणानंतर जाणवते, अपेक्षेपेक्षा जास्त काळ टिकते आणि हळूहळू तुमच्या भूकेवर, स्वभावावर आणि दैनंदिन दिनचर्येवर परिणाम करू लागते, तेव्हा खरी समस्या समोर येते.

जेवणानंतर सतत होणारी पोटदुखी अनेकदा साधी समजून दुर्लक्षित केली जाते, मात्र काही प्रकरणांमध्ये हे एखाद्या गंभीर समस्येचे लक्षण असू शकते ज्याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.

याला ‘अ‍ॅसिडिटी’ का म्हणतो?

अ‍ॅसिडिटी सामान्य आहे: एकट्या भारतात पचनाच्या तक्रारी हे डॉक्टरांकडे जाण्याचे सर्वात मोठे कारण आहे. त्यामुळे अ‍ॅसिडिटी असण्याचा अंदाज लावणे स्वाभाविक वाटते.

लक्षणांमध्ये साम्य: जळजळ, अस्वस्थता, जडपणा आणि मळमळ ही लक्षणे साध्या अपचनातही दिसतात आणि गंभीर आजारातही.

स्वतःहून उपचार करण्याची सवय: मेडिकलमध्ये औषधे सहज मिळतात, त्यामुळे लोक झटपट आरामासाठी त्यावर अवलंबून राहतात. मात्र, या सवयीचा एक तोटा आहे. जेव्हा औषधांचा परिणाम तात्पुरता असतो, तेव्हा मूळ आजार अनेक महिने किंवा वर्षे लपलेला राहतो.

हेही वाचा

वेदनांचे वेगळे संकेत

सर्व प्रकारच्या वेदना सारख्या नसतात. काही बारीक संकेत असतात ज्यांकडे आपले दुर्लक्ष होते.

  • जेवणानंतर नियमितपणे सुरू होणारी वेदना.
  • वेदना जी हळूहळू तीव्र होत जाते.
  • जर यासोबत वजन कमी होणे, मळमळ किंवा उलट्या होत असतील, तर परिस्थिती चिंताजनक असू शकते.
  • MALS (माल्स) सारखे दुर्मिळ आजार हेच अधोरेखित करतात की वारंवार होणाऱ्या लक्षणांचे योग्य मूल्यमापन होणे का गरजेचे आहे.

एक दुर्मिळ आजार जो अनेकदा लक्षात येत नाही

काहीवेळा याचे कारण अनपेक्षित असते. असाच एक आजार म्हणजे मिडियन आर्क्युएट लिगामेंट सिंड्रोम (MALS). मुंबईतील रोबोटिक आणि जीआय सर्जन, डॉ. गांधी यांनी सांगितले की, “MALS हा एक अत्यंत दुर्मिळ आजार आहे (१,००,००० रुग्णांमागे साधारण २ जणांना होतो). यामध्ये ऊतींचा (tissues) एक समूह ‘सिलियाक आर्टरी’वर (celiac artery) दाब निर्माण करतो, त्यामुळे पोटातील अवयवांचा रक्तपुरवठा मर्यादित होतो आणि तीव्र वेदना होतात. MALSची लक्षणे अनेकदा गॅस्ट्र्रिटिस, IBS किंवा अगदी चिंतेमुळे (Anxiety) होणाऱ्या त्रासासारखी वाटतात. यामुळे अनेक रुग्णांचे चुकीचे निदान होते आणि त्यांना योग्य उपचार मिळण्यास विलंब होतो.” दुर्मिळ असल्यामुळे, डॉक्टरही सुरुवातीला या आजाराचा विचार करत नाहीत. म्हणूनच तो अनेकदा राहून जातो.

हेही वाचा

निदानाला विलंब होण्याचे परिणाम

स्पष्ट कारण नसलेल्या वेदनेसोबत जगल्याने दैनंदिन जीवनावर परिणाम होतो. जेवण करणे तणावपूर्ण वाटते, सामाजिक भेटीगाठी कमी होतात आणि ऊर्जा कमी जाणवते.

तज्ज्ञ सांगतात, “अनेक MALS रुग्णांना योग्य निदान होण्यापूर्वी अनेक अयशस्वी उपचारांतून जावे लागते. जेवणानंतर सातत्याने होणारी वेदना, जी वाढत जाते आणि ज्यासोबत वजन कमी होणे किंवा मळमळ जाणवते, त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. यासाठी सखोल तपासणी आवश्यक आहे.” याचा मानसिक परिणामही होतो. वारंवार चुकीचे निदान झाल्यामुळे रुग्णांना स्वतःच्या लक्षणांबद्दलच शंका येऊ लागते. या विलंबामुळे बरे होण्याचा कालावधीही लांबतो.

उपचार पद्धती विकसित झाली आहे, पण वेळेला महत्त्व आहे. चांगली बातमी अशी की उपचारांमध्ये आता खूप सुधारणा झाली आहे. तज्ज्ञ सांगतात की, सिलियाक आर्टरीवरील दाब कमी करण्यासाठी शस्त्रक्रिया हाच मानक उपचार आहे. मात्र, महाधमनी (aorta) सारख्या महत्त्वाच्या रक्तवाहिन्यांच्या जवळ असल्यामुळे ही शस्त्रक्रिया आव्हानात्मक असते.

यामध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा फायदा होतो. तज्ज्ञांच्या मते, रोबोटिक-असिस्टेड सर्जरी (RAS) मुळे यात मोठे बदल झाले आहेत. ‘da Vinci’ सारख्या रोबोटिक प्रणालीमुळे सर्जनना ३डी हाय-डेफिनिशन व्ह्यू आणि मानवी हातांपेक्षा जास्त अचूकता मिळते. यामुळे शस्त्रक्रिया अधिक सुरक्षित होते, रक्त कमी सांडते आणि रुग्ण लवकर बरा होतो.

याकडे लक्ष देणे का गरजेचे आहे?

शरीर विनाकारण संकेत देत नाही. वारंवार होणारी वेदना, विशेषतः जेवणानंतरची, ही दखल घेण्यासारखी आहे.