वय फक्त ३०… तरी हार्ट अटॅकचा धोका का वाढतोय? ‘ही’ ५ मोठी कारणं; कोणाला जास्त धोका, डाॅक्टरांनी सांगितले बचावासाठी सोपे उपाय

सामान्यतः हा अडथळा हळूहळू वाढत जातो आणि सुमारे ८० ते ९० टक्के झाल्यानंतर धोका निर्माण होतो. मात्र, अलीकडे वैद्यक तज्ज्ञांच्या निरीक्षणानुसार, तरुणांमध्ये केवळ ४० ते ६० टक्के अडथळा असतानाही अचानक झटका येत आहे. यामागे आजची जीवनशैली आणि शरीरात होणारे सूक्ष्म अंतर्गत बदल कारणीभूत ठरत असल्याचं सांगितलं जात आहे.

एम्सचे माजी सल्लागार, साओल हार्ट सेंटरचे संस्थापक व संचालक आणि प्रसिद्ध हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. विमल छाजेड यांच्या मते, यामागील एक प्रमुख कारण म्हणजे हृदयाच्या धमन्यांच्या आतील आवरणाची (एन्डोथेलियम) कमकुवतता. हे आवरण मजबूत आणि लवचिक असेल तर मोठा अडथळा असतानाही ते तुटत नाही. मात्र, त्याची ताकद आणि लवचिकता कमी झाली तर कमी अडथळ्यावरही ते फुटू शकतं. आवरण फुटताच रक्त गोठण्याची प्रक्रिया सुरू होते आणि क्षणार्धात पूर्ण अडथळा निर्माण होऊन हृदयविकाराचा झटका येऊ शकतो.

तरुणांमध्ये हृदयविकाराच्या झटक्यामागची पाच प्रमुख कारणं

आजच्या स्पर्धात्मक वातावरणात करिअरचा ताण मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे. सततचा मानसिक ताण शरीरातील ‘कॉर्टिसोल’ संप्रेरकाचं प्रमाण वाढवतो. यामुळे रक्तवाहिन्यांमध्ये सूज निर्माण होते, जी हृदयविकारासाठी घातक ठरते. संशोधनानुसार दीर्घकाळ टिकणारा ताण हृदयाच्या स्नायूंवर विपरीत परिणाम करतो.

अतिप्रक्रिया केलेले अन्नपदार्थ आणि वाढतं प्रदूषण यामुळे धमन्यांमध्ये सूज निर्माण होते. याला वैद्यकीय भाषेत ‘मऊ पट्टिका’ असं म्हटलं जातं, जी अचानक फुटून अडथळा निर्माण करू शकते.

अपुरी झोप हा आणखी एक मोठा धोका आहे. सहा तासांपेक्षा कमी झोपेमुळे रक्तदाब आणि हृदयाची गती असंतुलित राहते. उशिरापर्यंत जागरण केल्याने हृदयाच्या स्नायूंना पुनर्बलनासाठी आवश्यक वेळ मिळत नाही.

स्टेरॉइड्स आणि पूरक औषधांचा अयोग्य वापरही हृदयासाठी धोकादायक ठरतो. तसेच दिवसाचे आठ-नऊ तास सतत बसून काम करणं हे सिगारेट ओढण्याइतकंच घातक मानलं जातं. यामुळे चांगल्या कोलेस्ट्रॉलचं प्रमाण कमी होतं आणि रक्त घट्ट बनतं.

कोणाला अधिक धोका असतो?

उच्च रक्तदाब, मधुमेह, वाढलेलं कोलेस्ट्रॉल, स्थूलता, धूम्रपानाची सवय आणि सततचा ताण असलेल्या तरुणांना हृदयविकाराचा धोका अधिक असतो, असं तज्ज्ञ सांगतात.

बचावासाठी काय कराल?

• नियमित शारीरिक हालचाल अत्यंत महत्त्वाची आहे. रोज तीस ते पंचेचाळीस मिनिटं चालणं, योग, सायकल चालवणं किंवा ताकदवर्धक व्यायाम केल्यास रक्ताभिसरण सुधारतं आणि हृदय मजबूत राहतं.

• संतुलित, कमी चरबीयुक्त आहार घेणं आवश्यक आहे. फळं, भाज्या, संपूर्ण धान्ये आणि आरोग्यदायी चरबीचा समावेश केल्यास धमन्यांमध्ये अडथळा निर्माण होण्याचा वेग कमी होऊ शकतो.

• ताणतणाव नियंत्रणात ठेवणं तितकंच गरजेचं आहे. ध्यानधारणा, योग, पुरेशी झोप आणि काम–जीवन समतोल यामुळे हृदयावरचा ताण कमी होतो.

• वेळोवेळी तपासण्या करून घेणंही महत्त्वाचं ठरतं. जोखीम घटक असलेल्या व्यक्तींनी वैद्यकीय सल्ल्याने आवश्यक तपासण्या करून घ्याव्यात, जेणेकरून धोका वेळेत ओळखता येईल.

निष्कर्ष

तरुणांमधील वाढते हृदयविकाराचे झटके ही गंभीर इशाऱ्याची घंटा आहे. वेळीच तपासणी आणि जीवनशैलीत योग्य बदल केल्यास हा धोका मोठ्या प्रमाणावर कमी करता येऊ शकतो.

सूचना : ही माहिती सर्वसाधारण जनजागृतीसाठी आहे. कोणतेही आरोग्यविषयक बदल करण्यापूर्वी वैद्यकीय तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.