बापरे! वयाच्या ३०, ४० व्या वर्षी का येतो महिलांना हार्ट अटॅक?; ‘ही’ लक्षण दिसताच सावध व्हा, डॉक्टरांनी दिली माहिती

अशा प्रकरणांमध्ये, स्वयंभू कोरोनरी धमनी विच्छेदन (SCAD) नावाची स्थिती उद्भवते. हे हृदयविकाराच्या झटक्याचे एक वेगळे आणि कमी ओळखले जाणारे कारण आहे. यामध्ये हृदयाच्या धमनीच्या आतील भिंतीला अचानक इजा होते किंवा ती फाटते. यामुळे धमनीच्या भिंतीच्या थरांमध्ये रक्त जमा होते आणि हृदयाकडे होणारा रक्तप्रवाह अवरुद्ध होऊ शकतो.

SCAD सामान्य हृदयविकाराच्या झटक्यापेक्षा कसा वेगळा आहे?

सर्वसाधारण हृदयविकाराच्या झटक्यामध्ये, हृदयाच्या रक्तवाहिनीच्या कोलेस्ट्रॉलने बनलेल्या अस्तराला अनेकदा तडा जातो किंवा ते खराब होते. यामुळे रक्ताची गुठळी तयार होऊन रक्तप्रवाहात अडथळा निर्माण होऊ शकतो. SCAD मध्ये परिस्थिती वेगळी असते. या स्थितीत, रक्तवाहिनीची भिंत अचानक वेगळी होऊ लागते आणि आत साचलेले रक्त मार्ग बंद करू शकते. मेयो क्लिनिकमधील हृदयाच्या बंद झालेल्या रक्तवाहिन्यांवर उपचार करणारे तज्ज्ञ डॉ. राजीव गुलाटी यांच्या मते, SCAD मध्ये रक्तवाहिनीला होणारे नुकसान हे चरबी किंवा कोलेस्ट्रॉलच्या दीर्घकाळच्या संचयामुळे होत नाही, तर रक्तवाहिनीच्या भिंतीमध्ये अचानक झालेल्या बदलामुळे होते.

तरुण स्त्रियांमध्ये SCAD का आढळून येतो?

SCAD ची बहुतेक प्रकरणे तरुण आणि मध्यमवयीन महिलांमध्ये दिसून येतात. एम्स, दिल्ली येथील हृदयरोगतज्ज्ञ आणि प्राध्यापक डॉ. अंबुज रॉय यांच्या मते, SCAD ची सुमारे ८० ते ९० टक्के प्रकरणे महिलांमध्ये आढळतात. ५० वर्षांखालील महिलांमध्ये काही हृदयविकाराच्या झटक्यांमध्ये SCAD हे एक कारण असू शकते. या आजाराचा आणि महिलांमध्ये त्याच्या वाढत्या प्रमाणाचा शरीरातील हार्मोनल बदलांशी संबंध जोडण्यासाठी संशोधन सुरू आहे. इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन हे शरीरातील रक्तवाहिन्यांच्या ऊती आणि रचनेवर परिणाम करतात. जरी हे हार्मोन्स थेट SCAD ला कारणीभूत ठरतात असे मानले जात नसले तरी त्यांच्या पातळीतील बदलांमुळे काही महिलांमध्ये रक्तवाहिन्यांच्या भिंती कमकुवत होऊ शकतात. गर्भधारणेनंतरचा काळदेखील महत्त्वाचा मानला जातो. डॉ. गुलाटी यांच्या मते, SCAD ची काही प्रकरणे प्रसूतीनंतर दिसून येतात आणि अनेक प्रकरणे प्रसूतीनंतरच्या सुरुवातीच्या दिवसांमध्ये होतात.

कोणत्या महिलांनी अधिक काळजी घेण्याची गरज आहे?

SCAD मधील सर्वांत मोठे आव्हान हे आहे की, रुग्णांमध्ये अनेकदा हृदयविकाराच्या झटक्याचे सामान्य धोक्याचे घटक नसतात. महिला तरुण, सक्रिय असू शकतात आणि त्यांना मधुमेह, उच्च कोलेस्ट्रॉल किंवा धूम्रपान नसू शकते, त्यामुळे छातीत दुखण्याकडे दुर्लक्ष होऊ शकते. डॉ. रॉय यांच्या मते, छातीत दुखणे किंवा अस्वस्थता हे SCAD रुग्णांमधील एक सामान्य लक्षण आहे. ECG मधील बदल आणि रक्त तपासणीतूनही हृदयाशी संबंधित चिन्हे दिसू शकतात.

तणाव आणि अतिरिक्त काम हे देखील कारण असू शकते

SCAD चे कोणतेही एकच कारण नाही. संशोधनातून तीव्र शारीरिक हालचाल, जड वस्तू उचलणे, अत्याधिक मानसिक ताण, गर्भधारणा आणि हार्मोनल बदल यांसारखी संभाव्य कारणे समोर आली आहेत. काही रुग्णांनी पूर्वी शारीरिक किंवा मानसिक ताण अनुभवल्याचेही सांगितले आहे. याव्यतिरिक्त, फायब्रोमस्क्युलर डिस्प्लेसिया (FMD) सारख्या मज्जातंतूंच्या आजारांचा संबंध देखील SCAD शी जोडला गेला आहे. या आजारामुळे चरबीच्या साठ्यांशिवायही मज्जातंतूंच्या रचनेत बदल होऊ शकतात.

SCAD वरील उपचार सामान्य हृदयविकाराच्या झटक्यावरील उपचारांपेक्षा वेगळे असू शकतात

SCAD वरील उपचार प्रत्येक रुग्णासाठी सारखे नसतात. जर रक्तवाहिनी पूर्णपणे बंद झाली असेल आणि हृदयाकडे होणारा रक्तप्रवाह पूर्ववत करण्याची गरज असेल, तर बलून-असिस्टेड अँजिओप्लास्टी आवश्यक असू शकते. तथापि, काही प्रकरणांमध्ये, डॉक्टर स्टेंट टाकणे टाळू शकतात, कारण यामुळे रक्तवाहिनीला आणखी अंतर्गत नुकसान होण्याचा धोका वाढू शकतो. जर रक्तवाहिनी पूर्णपणे बंद झाली नसेल तर डॉक्टर अनेकदा रुग्णाला रुग्णालयात निरीक्षणाखाली ठेवतात, कारण बाधित झालेली रक्तवाहिनी कालांतराने स्वतःहून बरी होऊ शकते. रुग्णाच्या स्थितीनुसार औषधांचाही वापर केला जातो.

SCAD नंतरही सामान्य जीवन जगणे शक्य आहे

SCAD झाला म्हणजे कायमस्वरूपी व्यायाम सोडून द्यावा असे नाही. डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार, हृदयाच्या पुनर्प्राप्तीस मदत करण्यासाठी आवश्यक उपचार आणि नियमित, मध्यम शारीरिक हालचाल केली जाऊ शकते. हलक्या वजनाचे प्रशिक्षण आणि मध्यम तीव्रतेच्या एरोबिक व्यायामाचीदेखील शिफारस केली जाते. तथापि जड वस्तू उचलणे, अतिशय कष्टाचे व्यायाम आणि दमछाक करणारे व्यायाम टाळण्याचा सल्ला दिला जातो.