हार्ट अटॅक येण्याच्या १४ दिवस आधी शरीर देतं ६ इशारे; अजिबात दुर्लक्ष न करता ‘हे’ बदल आणि संकेत ओळखा, पण प्रत्येक व्यक्तीत…

मात्र, एक गोष्ट लक्षात ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. प्रत्येक व्यक्तीमध्ये हृदयविकाराचा झटका येण्याच्या नेमक्या १४ दिवस आधीच ही लक्षणे दिसतील, असे ठामपणे सांगता येत नाही. काहींना काही दिवस आधी संकेत जाणवतात, काहींना काही तास आधी त्रास सुरू होतो, तर काहींमध्ये कोणतीही पूर्वसूचना दिसून येत नाही. त्यामुळे कोणतेही संशयास्पद लक्षण दिसल्यास त्याकडे दुर्लक्ष न करता, त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

१. छातीत वेदना किंवा दाब जाणवणे (Chest Pain or Pressure)

हृदयविकाराच्या झटक्याचे हे सर्वांत सामान्य आणि महत्त्वाचे लक्षण मानले जाते. छातीत जडपणा, दाब, आवळल्यासारखे वाटणे, जळजळ होणे किंवा अस्वस्थता जाणवू शकते. काही वेळा ही वेदना काही मिनिटे राहते, नंतर कमी होते आणि मग पुन्हा सुरू होऊ शकते. विश्रांती घेतल्यानंतरही त्रास कमी होत नसेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करणे धोकादायक ठरू शकते.

२. श्वास घेण्यास त्रास होणे (Shortness of Breath)

नेहमीची कामे करताना किंवा अगदी कमी श्रमातही श्वास लागणे, धाप लागणे किंवा जिना चढताना अडचण जाणवणे हे हृदयाशी संबंधित समस्येचे संकेत असू शकतात. काही वेळा छातीत वेदना नसतानाही फक्त श्वास घेण्यास त्रास होऊ शकतो. त्यामुळे असे लक्षण दिसल्यास त्वरित वैद्यकीय तपासणी करून घेणे गरजेचे आहे.

३. सतत असामान्य थकवा जाणवणे (Extreme Fatigue)

कोणतेही विशेष कारण नसताना अनेक दिवस सतत थकवा, अशक्तपणा किंवा शरीरात ऊर्जा नसल्यासारखे वाटत असेल, तर तेही धोक्याचे लक्षण असू शकते. विशेषतः महिलांमध्ये हृदयविकाराच्या झटक्यापूर्वी असे लक्षण अधिक प्रमाणात दिसू शकते. पुरेशी विश्रांती घेतल्यानंतरही थकवा कमी होत नसेल, तर त्याकडे गांभीर्याने पाहणे आवश्यक आहे.

४. वेदना शरीराच्या इतर भागांमध्ये पसरणे (Pain Spreading to Other Body Parts)

हृदयाशी संबंधित वेदना नेहमीच छातीपुरत्या मर्यादित राहत नाहीत. त्या डाव्या हातात, दोन्ही हातांमध्ये, खांद्यात, मानेत, पाठीत, जबड्यात किंवा पोटाच्या वरच्या भागातही जाणवू शकतात. अनेक जण या वेदनांकडे स्नायूंचा त्रास समजून दुर्लक्ष करतात. मात्र, अशा प्रकारची वेदना इतर लक्षणांसह दिसत असल्यास ती हृदयविकाराची पूर्वसूचना असू शकते.

५. थंड घाम, मळमळ किंवा चक्कर येणे (Cold Sweat, Nausea or Dizziness)

अचानक थंड घाम येणे, मळमळ होणे, उलटीसारखे वाटणे किंवा चक्कर येणे ही काही लोकांमध्ये हृदयविकाराच्या झटक्याची सुरुवातीची लक्षणे असू शकतात. विशेषतः या लक्षणांसोबत छातीत वेदना किंवा श्वास घेण्यास त्रास होत असेल, तर त्वरित रुग्णालयात जाणे आवश्यक आहे. वेळेवर उपचार मिळाल्यास गंभीर परिणाम टाळता येऊ शकतात.

६. अचानक बेचैनी किंवा घाबरल्यासारखे वाटणे (Anxiety or Feeling of Doom)

काही व्यक्तींना कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना अचानक बेचैनी, अस्वस्थता किंवा काहीतरी गंभीर घडणार असल्याची भावना निर्माण होते. हे एकट्याने हृदयविकाराचा निश्चित संकेत नसला, तरी इतर लक्षणांसह अशी भावना निर्माण होत असेल, तर ती दुर्लक्षित करू नये. अशा वेळी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अधिक सुरक्षित ठरते.

प्रत्येक व्यक्तीत ही लक्षणे सारखीच दिसतील असे नाही

वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, प्रत्येक व्यक्तीची शारीरिक स्थिती वेगळी असते. त्यामुळे सर्वांमध्ये एकाच प्रकारची लक्षणे दिसतील, असे नाही. काहींना तीव्र वेदना होतात; तर काहींमध्ये अगदी सौम्य लक्षणे दिसतात. मधुमेह असलेल्या व्यक्ती, महिला आणि वृद्धांमध्ये अनेकदा वेगळी लक्षणे दिसून येऊ शकतात. त्यामुळे शरीरात अचानक होणाऱ्या कोणत्याही असामान्य बदलाकडे दुर्लक्ष करू नये.

हृदयविकाराचा धोका कमी करण्यासाठी काय करावे?

हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी रोजच्या जीवनशैलीत काही चांगल्या सवयी अंगीकारणे आवश्यक आहे. संतुलित आणि पौष्टिक आहार घ्या. नियमित चालणे किंवा व्यायाम करण्याची सवय लावा. धूम्रपान, तंबाखू आणि इतर व्यसनांपासून दूर राहा. रक्तदाब, रक्तातील साखर आणि कोलेस्ट्रॉल यांची नियमित तपासणी करून घ्या. ताणतणाव कमी करण्यासाठी योग, ध्यान किंवा इतर आरामदायी उपायांचा अवलंब करा. तसेच दररोज पुरेशी आणि गुणवत्तापूर्ण झोप घेणेही हृदयाच्या आरोग्यासाठी तितकेच महत्त्वाचे आहे.

हृदयविकाराचा झटका अनेकदा अचानक येतो; पण काही वेळा शरीर आधीच धोक्याचे संकेत देत असते. त्यामुळे छातीत वेदना, श्वास घेण्यास त्रास, असामान्य थकवा किंवा इतर संशयास्पद लक्षणे दिसल्यास घरगुती उपायांवर अवलंबून न राहता त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. योग्य वेळी निदान आणि उपचार मिळाल्यास रुग्ण वाचण्याची शक्यता मोठ्या प्रमाणात वाढते.