Heart Attack in Young Adults: अलिकडच्या काही वर्षांत कमी वयाच्या आणि दिसायला तंदुरुस्त असलेल्या तरुणांमध्ये अचानक हृदयविकाराचा झटका (हार्ट अटॅक) येण्याच्या घटना वाढल्या आहेत. पूर्वी हा आजार फक्त वृद्धांमध्ये दिसत असे, पण आता २० ते ४० वयोगटातील अनेक तरुण त्याच्या विळख्यात सापडत आहेत.
यामागे फक्त चुकीची जीवनशैली कारणीभूत आहे का, की आनुवंशिकता (जेनेटिक्स) आणि मानसिक ताण यांसारखी इतरही मोठी कारणे आहेत? याबाबत गंगा राम हॉस्पिटलचे हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. एम. वली यांनी सांगितले की, तरुणांमध्ये हृदयविकाराचा धोका वाढण्यामागे तीन प्रमुख कारणे म्हणजे उच्च रक्तदाब (हाय बीपी), सततचा मानसिक ताण आणि प्रक्रिया केलेले (प्रोसेस्ड) अन्न.
आजच्या धावपळीच्या जीवनात उशिरापर्यंत जागणे, व्यायामाचा अभाव आणि जंक फूडचे जास्त सेवन यामुळे शरीरातील खराब कोलेस्टेरॉल (बॅड कोलेस्टेरॉल) आणि ट्रायग्लिसराइड्स वाढतात. त्यामुळे रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळे निर्माण होऊ लागतात. त्याचबरोबर सतत कामाचा ताण असल्यामुळे शरीरात कॉर्टिसोल आणि ॲड्रेनालिन हे स्ट्रेस हार्मोन्स वाढतात, ज्यामुळे रक्तदाब वाढू शकतो.
जेव्हा अनियंत्रित रक्तदाब आणि सततचा ताण एकत्र येतात, तेव्हा हृदय आणि रक्तवाहिन्यांवर अधिक दबाव येतो. त्यामुळे अचानक कार्डियाक अरेस्ट किंवा हार्ट अटॅकचा धोका अनेक पटींनी वाढू शकतो. चला, तज्ज्ञांकडून जाणून घेऊया की तरुणांमध्ये कमी वयातच हृदयविकाराचा धोका का वाढत आहे.
कमी वयात हृदयविकाराचा धोका का वाढतो?
डॉक्टरांच्या मते, आता हृदयाशी संबंधित आजार फक्त वृद्धांपुरते मर्यादित राहिलेले नाहीत. कमी वयाच्या लोकांमध्येही हृदयविकाराची प्रकरणे वाढत आहेत. कमी वयात हार्ट अटॅक येण्यामागे अनेक कारणे एकत्रितपणे काम करतात. उच्च रक्तदाबामुळे हृदय आणि रक्तवाहिन्यांवर सतत ताण येतो. तर दीर्घकाळ राहणारा मानसिक ताण शरीरातील हार्मोन्समध्ये बदल घडवतो, ज्याचा परिणाम रक्तदाब आणि हृदयावर होतो. याशिवाय जास्त मीठ, साखर, ट्रान्स फॅट आणि अल्ट्रा-प्रोसेस्ड अन्नामुळे लठ्ठपणा, कोलेस्टेरॉल वाढणे आणि रक्तातील साखर वाढणे यांसारखे धोके वाढतात.
जेव्हा उच्च रक्तदाब, सततचा ताण, चुकीचा आहार, व्यायामाचा अभाव, धूम्रपान किंवा इतर जोखीमकारक गोष्टी एकत्र येतात, तेव्हा कमी वयातही हृदयविकार आणि हार्ट अटॅकचा धोका वाढतो. त्यामुळे संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि आरोग्याबाबत जागरूक राहणे खूप महत्त्वाचे आहे. फक्त वजन कमी करून हृदय निरोगी राहत नाही. त्यासाठी रक्तदाब, रक्तातील साखर, कोलेस्टेरॉल, शारीरिक हालचाल, ताण आणि आहार या सर्व गोष्टींवर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.
हार्ट अटॅक टाळण्यासाठी काय काळजी घ्यावी?
अचानक कार्डियाक अरेस्ट झाल्यास CPR चे ज्ञान आवश्यक
डॉ. वली यांनी सांगितले की, अचानक कार्डियाक अरेस्टमध्ये हृदयाच्या विद्युत कार्यात गंभीर बिघाड होऊ शकतो. अशा वेळी योग्य वेळी मदत मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. त्यामुळे प्रत्येकाने CPR (कार्डिओपल्मोनरी रिससिटेशन) चे प्रशिक्षण घेणे आवश्यक आहे. शाळा, महाविद्यालये, पोलीस कर्मचारी आणि सर्वसामान्य नागरिकांपर्यंत हे प्रशिक्षण पोहोचवण्याची गरज आहे. आपत्कालीन परिस्थितीत आजूबाजूच्या व्यक्तीने केलेली तातडीची मदत एखाद्याचा जीव वाचवू शकते.
उच्च रक्तदाबाकडे दुर्लक्ष करणे धोकादायक
हृदयविकार आणि हार्ट अटॅक टाळायचा असेल तर रक्तदाब नियंत्रणात ठेवणे अत्यंत गरजेचे आहे. उच्च रक्तदाबाला अनेकदा ‘सायलेंट किलर’ म्हटले जाते, कारण त्याची स्पष्ट लक्षणे अनेकांना जाणवत नाहीत. अनेकांना आपल्याला रक्तदाबाचा त्रास आहे हेही माहिती नसते. दीर्घकाळ अनियंत्रित राहिलेला रक्तदाब हृदय आणि रक्तवाहिन्यांवर ताण आणतो आणि हार्ट अटॅकसह इतर गंभीर आजारांचा धोका वाढवतो. त्यामुळे नियमितपणे रक्तदाब तपासणे आवश्यक आहे.
मानसिक ताणही हृदयासाठी धोकादायक
डॉक्टरांच्या मते, मानसिक ताण आणि हृदयाचे आरोग्य यांचा जवळचा संबंध आहे. दीर्घकाळ राहणारा ताण शरीरावर वाईट परिणाम करतो आणि हृदयविकाराचा धोका वाढवू शकतो. त्यामुळे सततचा मानसिक ताण दुर्लक्षित करू नये.
संतुलित आहार आवश्यक
हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी आहाराकडे विशेष लक्ष द्यावे. डॉक्टरांनी आहारातील मिठाचे प्रमाण कमी ठेवण्याचा आणि जास्त मीठ टाळण्याचा सल्ला दिला. तसेच रिफाइंड तेल आणि स्वयंपाकात वापरल्या जाणाऱ्या पदार्थांच्या गुणवत्तेकडे लक्ष द्यावे, असेही त्यांनी सांगितले. देशी तूप पूर्णपणे टाळण्याऐवजी ते मर्यादित प्रमाणात खाणे योग्य असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
नॉन-स्टिक भांडी वापरताना काळजी घ्या
डॉक्टरांनी सांगितले की, नॉन-स्टिक भांड्यांचे कोटिंग खराब झालेले किंवा त्यावर ओरखडे पडले असतील तर अशी भांडी वापरू नयेत. अन्न शिजवण्यासाठी आणि साठवण्यासाठी सुरक्षित भांडी वापरणे तसेच मायक्रोप्लास्टिकचा संपर्क कमी ठेवणे हृदयाच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरू शकते.
प्रोटीन सप्लिमेंट घेण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या
आजकाल जिमला जाणारे अनेकजण स्वतःहून प्रोटीन पावडर किंवा इतर सप्लिमेंट घेण्यास सुरुवात करतात. मात्र, फक्त जिम ट्रेनरच्या सल्ल्यावर सप्लिमेंट घेणे योग्य नाही. प्रत्येक व्यक्तीची प्रोटीनची गरज वय, वजन, शारीरिक हालचाल आणि आरोग्यानुसार वेगळी असते. त्यामुळे कोणतेही सप्लिमेंट नियमितपणे सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा पात्र आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
पायांना सूज आल्यास दुर्लक्ष करू नका
डॉक्टरांच्या मते, पायांना येणारी सूज (एडिमा) ही काही वेळा हृदयविकाराचे लक्षण असू शकते. मात्र, पाय सुजण्याची इतरही अनेक कारणे असतात. त्यामुळे फक्त सूज पाहून स्वतःच हृदयविकाराचा निष्कर्ष काढू नये. जर पायांना वारंवार किंवा सतत सूज येत असेल आणि त्यासोबत श्वास घेण्यास त्रास, छातीत अस्वस्थता किंवा सतत थकवा जाणवत असेल, तर तातडीने डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
(Disclaimer: वरील माहिती प्राप्त माहितीवर आधारित असून अधिक माहितीसाठी तज्ज्ञ/डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)
