‘इतकं’ कमी ब्लॉकेज तरी हार्ट अटॅक येऊ शकतो? हार्टमध्ये किती टक्के ब्लॉकेज धोकादायक? आत्ताच जाणून घ्या

हृदयरोग तज्ज्ञांनी सांगितले की, हृदयात ३० ते ४० टक्के ब्लॉकेज असले तरी सायलेंट हार्ट अटॅकचा धोका असू शकतो! कारण कमी ब्लॉकेज असलेला ‘सॉफ्ट प्लाक’ (Soft Plaque) अचानक फुटू शकतो. त्यामुळे त्या ठिकाणी लगेच रक्ताची गाठ (Blood Clot) तयार होते आणि हृदयाची नस १०० टक्के ब्लॉक होऊ शकते. अशा परिस्थितीत कमी ब्लॉकेजचा वेळेत कसा शोध घ्यायचा? अचानक हार्ट अटॅक येण्यामागची कारणे कोणती आणि या परिस्थितीपासून कसे वाचता येईल, हे जाणून घेणे खूप महत्त्वाचे आहे.

साओल हार्ट सेंटरचे संस्थापक आणि संचालक तसेच एम्सचे माजी कन्सल्टंट डॉ. बिमल छाजेड यांनी सांगितले की, हार्ट अटॅक टाळायचा असेल किंवा हृदयाची स्थिती सुधारायची असेल, तर योग्य वेळी आरोग्यासाठी प्रयत्न सुरू करणे गरजेचे आहे. हृदयाचे आरोग्य सुधारण्यासाठी रुग्ण, रुग्णाचे कुटुंब आणि डॉक्टर या तिघांनी मिळून प्रयत्न केले, तर ही समस्या नियंत्रणात आणता येऊ शकते.

डॉक्टर औषधांच्या मदतीने बीपी, शुगर, ट्रायग्लिसराइड आणि कोलेस्ट्रॉल नियंत्रित करू शकतात. तर कुटुंबाचा पाठिंबा म्हणजे घरच्या जेवणातील तेलाचे प्रमाण कमी करणे, नॉनव्हेज टाळणे, जास्त फॅट असलेले ड्रायफ्रूट आणि फुल क्रीम दूध कमी करणे तसेच आहारात फळे आणि भाज्यांचा समावेश करणे.

रुग्णाने नियमित चालणे, योग करणे, धूम्रपान आणि दारू बंद करणे, वजन आणि तणाव कमी करणे गरजेचे आहे. हे तिघेही मिळून प्रयत्न करतील, तर हार्ट अटॅकचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येऊ शकतो. चला, डॉक्टरांकडून जाणून घेऊया की हार्ट अटॅक येण्यासाठी कोणती कारणे जबाबदार असू शकतात, ब्लॉकेजचा शोध घेण्यासाठी कोणत्या चाचण्या कराव्यात आणि हार्ट अटॅकपासून बचाव कसा करावा.

किती ब्लॉकेज हृदयासाठी धोकादायक मानले जाते?

२५–४९% ब्लॉकेज: याला साधारणपणे सौम्य ब्लॉकेज मानले जाते. यामुळे लगेच हार्ट अटॅकचा धोका असेलच असे नाही. मात्र, याकडे दुर्लक्ष करू नये. कधी-कधी असा प्लाक फुटल्यास रक्ताची गाठ तयार होऊ शकते आणि अचानक हृदयाची नस ब्लॉक होऊ शकते.

५०–६९% ब्लॉकेज: याला मध्यम स्वरूपाचे ब्लॉकेज मानले जाते. अशा परिस्थितीत डॉक्टर गरजेनुसार काही अतिरिक्त चाचण्या करून ब्लॉकेजमुळे हृदयापर्यंत पोहोचणाऱ्या रक्तपुरवठ्यावर किती परिणाम होत आहे, हे तपासतात.

७०% किंवा त्यापेक्षा जास्त ब्लॉकेज: याला साधारणपणे गंभीर किंवा महत्त्वाचे ब्लॉकेज मानले जाते. या स्थितीत हृदयाच्या नसांमधील रक्तप्रवाहावर परिणाम होण्याचा आणि हृदयाच्या स्नायूंना पुरेसा ऑक्सिजन न मिळण्याचा धोका वाढू शकतो.

सोप्या भाषेत सांगायचे तर, ब्लॉकेज जितके जास्त असेल, तितका रक्तप्रवाहावर परिणाम होण्याची शक्यता वाढते. मात्र, हार्ट अटॅकचा धोका केवळ ब्लॉकेज किती टक्के आहे यावर ठरत नाही. ३०–४० टक्के ब्लॉकेज असलेली व्यक्तीही पूर्णपणे धोक्याबाहेर आहे असे मानता येत नाही.

३०–४०% ब्लॉकेजकडेही दुर्लक्ष का करू नये?

डॉक्टरांनी सांगितले की, ३० ते ४० टक्के ब्लॉकेजही धोकादायक ठरू शकते. कमी ब्लॉकेज असलेला प्लाकही अस्थिर होऊन फुटू शकतो. त्याभोवती रक्ताची गाठ तयार होऊन हृदयाची नस अचानक पूर्णपणे बंद होऊ शकते आणि हार्ट अटॅक येऊ शकतो. अमेरिकन हार्ट असोसिएशनच्या (AHA) मते, non-obstructive coronary artery disease ला धोकादायक नाही असे समजून दुर्लक्ष करणे योग्य नाही.

हार्ट अटॅक येण्यासाठी कोणती कारणे जबाबदार आहेत?

कोलेस्ट्रॉल वाढणे

डॉ. छाजेड यांच्या मते, वाढलेले कोलेस्ट्रॉल हे हृदयविकाराच्या प्रमुख कारणांपैकी एक आहे. रक्तातील LDL सारख्या खराब कोलेस्ट्रॉलचे प्रमाण वाढल्यास हृदयाच्या नसांमध्ये प्लाक जमा होण्याचा धोका वाढू शकतो.

ट्रायग्लिसराइड वाढणे

रक्तातील ट्रायग्लिसराइडचे प्रमाण जास्त असणे हेही हृदयविकाराच्या वाढलेल्या धोक्याशी संबंधित आहे. त्यामुळे लिपिड प्रोफाइलमध्ये ट्रायग्लिसराइडचे प्रमाण नियंत्रणात ठेवणे गरजेचे आहे.

हाय ब्लड प्रेशर

सतत वाढलेला रक्तदाब रक्तवाहिन्यांवर दबाव टाकतो. त्यामुळे कालांतराने हृदय आणि रक्तवाहिन्यांना नुकसान होऊ शकते. हाय ब्लड प्रेशर हे हार्ट अटॅकच्या महत्त्वाच्या कारणांपैकी एक आहे.

ब्लड शुगर वाढणे

डायबेटीस किंवा दीर्घकाळ रक्तातील साखरेचे प्रमाण जास्त राहिल्यास रक्तवाहिन्यांना नुकसान होऊ शकते आणि हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो.

लठ्ठपणा

जास्त वजन, विशेषतः पोटाभोवती जमा झालेली अतिरिक्त चरबी, हाय ब्लड प्रेशर, डायबेटीस आणि कोलेस्ट्रॉलमधील असंतुलन अशा अनेक समस्यांशी संबंधित आहे. त्यामुळे हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी वजन नियंत्रणात ठेवणे महत्त्वाचे आहे.

व्यायाम न करणे

शारीरिक हालचाल कमी असल्यास हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो. नियमित चालणे आणि इतर शारीरिक व्यायाम केल्याने वजन, रक्तदाब, रक्तातील साखर आणि हृदयाचे आरोग्य चांगले ठेवण्यास मदत होते.

जास्त तेल आणि अनहेल्दी फॅटचे सेवन

डॉ. छाजेड यांनी जेवणात जास्त तेल घेण्याचाही हृदयविकाराच्या धोक्याशी संबंध असल्याचे सांगितले असून तेलाचे सेवन कमी करण्याचा सल्ला दिला आहे. विशेषतः जास्त संतृप्त फॅट आणि ट्रान्स फॅट असलेले पदार्थ कमी खाणे हृदयाच्या आरोग्यासाठी चांगले मानले जाते.

तणाव

सततचा मानसिक तणावही हृदयाच्या आरोग्यावर परिणाम करू शकतो. तणावासोबत झोपेची कमतरता, शारीरिक हालचाल कमी असणे आणि चुकीच्या आहाराच्या सवयी असतील तर हृदयविकाराचा धोका आणखी वाढू शकतो.

धूम्रपान आणि दारू

धूम्रपान आणि दारूचे सेवन हार्ट अटॅकच्या धोक्याशी संबंधित असू शकते. त्यामुळे या गोष्टींपासून दूर राहणे गरजेचे आहे.

ब्लॉकेजचा शोध घेण्यासाठी कोणत्या चाचण्या कराव्यात?

ब्लॉकेजचा शोध घेण्यासाठी एंजियोग्राफी, सीटी कोरोनरी एंजियोग्राम (CT Coronary Angiogram) आणि टीएमटी (TMT) यांसारख्या चाचण्या करून हृदयाची स्थिती जाणून घेता येते.

हार्ट अटॅकपासून बचाव कसा करावा?

कार्डियोलॉजिस्टच्या मते, हृदयविकारापासून बचाव करण्यासाठी आहारात फळे आणि भाज्यांचा समावेश करावा. आहारात भरपूर फायबर असलेल्या पदार्थांचा समावेश करावा. संतुलित आहारात पुरेशा प्रमाणात फळे आणि भाज्या घेतल्याने हृदय निरोगी ठेवण्यास मदत होते.

हृदयविकारापासून बचाव करण्यासाठी दररोज चालणे आणि व्यायाम करणेही गरजेचे आहे. कोलेस्ट्रॉल, ट्रायग्लिसराइड, बीपी आणि शुगर नियंत्रणात ठेवणे महत्त्वाचे आहे.

डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार नियमित तपासण्या करून घ्याव्यात आणि गरज असल्यास औषधांच्या मदतीने हे सर्व घटक नियंत्रणात ठेवावेत. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय औषधे स्वतःहून बंद करू नयेत किंवा त्यांचे प्रमाण कमी करू नये.

नियमित चालणे, व्यायाम किंवा योग करावा आणि वजन नियंत्रणात ठेवावे. जेवणातील तेलाचे प्रमाण आणि अनहेल्दी फॅट कमी करावे. धूम्रपान सोडावे आणि तणावाचे योग्य व्यवस्थापन करावे.

(Disclaimer: वरील माहिती प्राप्त माहितीवर आधारित असून अधिक माहितीसाठी तज्ज्ञ/डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)