Swelling in Feet or Toes May Indicate Heart Failure : पाय आणि अंगठ्यांमध्ये सतत सूज (Edema) राहणे हार्ट फेल्युअरचे एक महत्त्वाचे सुरुवातीचे लक्षण असू शकते. अनेकदा लोक या सूजेला फक्त किडनीच्या किंवा थकव्याच्या समस्येसंदर्भात समजून घेतात. हार्ट फेल्युअर म्हणजे हृदय बंद झालं आहे असा अर्थ नाही, तर नॅशनल लाइब्रेरी ऑफ मेडिसिननुसार, हृदयाच्या संरचनात्मक आणि कार्यात्मक त्रुटीमुळे ते आवश्यकतेनुसार ब्लड पंप करू शकत नाही. यामुळे शरीरात विशेषतः पाय, अंगठे आणि पंज्यांमध्ये द्रव जमा होतो.

पाय आणि पंज्यांमध्ये सूज (Swelling in Feet and Ankles)

Journal of Cardiac Failure मध्ये प्रकाशित रिसर्चनुसार, हार्ट फेल्युअरमुळे रुग्ण हॉस्पिटलमध्ये दाखल होण्यापूर्वी ७०% रुग्णांमध्ये पायात सूज दिसून आली होती. ही लक्षणे दुर्लक्ष केली तर हार्ट अटॅक किंवा अचानक कार्डियक अरेस्टचा धोका वाढतो.

हेही वाचा

सेल्फ टेस्ट करून लक्षणे ओळखा (Recognize Symptoms Through Self-Test)

डॉक्टरांच्या मते, पोटऱ्या किंवा घोटयात ५ सेकंद दाबून पहा. बोट काढल्यानंतर त्वचेवर खड्डा (Dimple) झाल्यासारखे दिसत असेल तर ते पीटिंग एडिमा (Pitting Edema) आहे. ही सोपी चाचणी हृदय, किडनी आणि लिव्हरची स्थिती तपासण्यास मदत करतो. NHS नुसार, हार्ट फेल्युअरमुळे घोटा आणि पायात सूज होते. ही स्थिती सकाळी कमी असते, पण दिवस वाढताच ती वाढते.

हार्ट फेल्युअरचे मुख्य कारण (Main Cause of Heart Failure Swelling)

गुरुत्वाकर्षणामुळे (Gravity) रक्त आणि द्रव पाय, घोटा आणि अंगठ्यांमध्ये जमा होते. हृदयाच्या मांसपेशी कमकूवत झाल्यास, रक्त शरीराच्या खालच्या भागातून वर पंप होऊ शकत नाही, ज्यामुळे पाय सुजतात.

किडनी व सोडियमचा संबंध (Kidney and Sodium Connection)

American Heart Association (AHA) नुसार, हृदय नीट ब्लड पंप करत नसेल तर किडनीला कमी रक्त मिळते. किडनी पाणी व सोडियम (Salt) थांबवते. अतिरिक्त पाणी टिश्यूजमध्ये भरल्याने पायात खूप सूज येते.

पीटिंग एडिमा (Pitting Edema)

पाय किंवा अंगठ्यांवर ५ सेकंद दाबल्यानंतर गड्ढा तयार झाला आणि लगेच भरत नाही, तर तो पीटिंग एडिमा आहे. रिसर्चनुसार, हा शरीरातील systemic fluid overload दर्शवतो आणि थेट हार्ट फेल्युअरकडे इशारा करतो.

हेही वाचा

त्वचा ताणली जाणे (Skin Tightness)

सूज असलेल्या जागेची त्वचा चमकदार (Shiny) आणि ताणलेली दिसल्यास, हा हृदयासाठी धोकादायक लक्षण असू शकते.

कोणत्या लोकांनी सूजकडे दुर्लक्ष करू नये (Who Should Not Ignore Swelling)

  • ४० वर्षांवरील लोक
  • उच्च रक्तदाब (High BP) असलेले लोक
  • डायबिटीज, लठ्ठपणा (Obesity), मद्यपान करणारे लोक
  • हार्ट रोगाचा इतिहास किंवा कौटुंबिक इतिहास असलेले लोक
  • काय करावे आणि काय करू नये (Dos and Don’ts)

काय करावे (Do’s):

  • आहारातील मीठ कमी करा
  • जास्त वेळ बसून राहू नका, पाय हलवत रहा
  • पाय उंचावून आराम करा, पाय खाली लटकवून बसल्यास सूज वाढते
  • दररोज वजन नोंदवा

काय करू नये (Don’ts):

  • डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय स्वतः थेट औषध घेऊ नका,
  • सूज फक्त थकव्याचा परिणाम समजून दुर्लक्ष करू नका

जर पायांवर सूज सतत दिसत असेल, तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यावश्यक आहे, कारण सुरुवातीच्या लक्षणांवर लक्ष देणे हृदयासाठी फायदेशीर ठरते.