तुमच्याही मुलांची झपाझप वाढेल उंची, बुटकी राहू नये म्हणून खायला द्या ‘हे’ पदार्थ, हाडेही होतील लोखंडी

‘दी इंडियन एक्स्प्रेस’शी बोलताना, आकाश हेल्थकेअर येथील बालरोग आणि नवजात शिशुशास्त्र विभागाच्या वरिष्ठ सल्लागार डॉ. मीना जे. यांनी स्पष्ट केले की, वाढीच्या चकत्या बंद होण्यासाठी कोणतेही निश्चित वय नसते. या मुलाची आनुवंशिकता आणि पौगंडावस्थेची वेळ यांसारख्या अनेक घटकांवर अवलंबून असते. सर्वसाधारणपणे मुलींची उंची वाढण्याची क्रिया मुलांपेक्षा लवकर थांबते; परंतु प्रत्येक मुलामध्ये याची वेळ वेगवेगळी असू शकते. जेव्हा वाढीच्या चकत्या पूर्णपणे बंद होतात, तेव्हा लांब हाडे आणखी लांब वाढू शकत नाहीत. म्हणजेच त्यावेळी नैसर्गिकरीत्या उंची वाढण्याची क्रिया थांबते. तुमच्या मुलाच्या वाढीबद्दल तुमच्या डॉक्टरांना चिंता वाटत असल्यास, ते बोन-एज एक्स-रे काढण्याची शिफारस करू शकतात. कालांतराने उंचीवाढीचा तक्ता (ग्रोथ चार्ट) वापरून, तुम्ही मुलाच्या उंचीचा मागोवादेखील घेऊ शकता.

व्यायामाने मुलाची उंची वाढू शकते का?

व्यायाम मुलासाठी निश्चितच फायदेशीर आहे; पण उंची वाढवण्याचा तो काही जादुई उपाय मानला जाऊ शकत नाही. डॉ. मीना यांच्या मते, मुलाच्या सामान्य वाढीसाठी चांगला आहार, पुरेशी झोप आणि नियमित व्यायाम आवश्यक आहे; परंतु या गोष्टींमुळे मुलाची उंची त्याच्या आनुवंशिक क्षमतेपेक्षा जास्त वाढू शकत नाही. नियमित शारीरिक हालचालींमुळे मुलांची हाडे आणि स्नायू मजबूत राहण्यास मदत होते. त्यामुळे मुलांना खेळ आणि त्यांच्या वयाला योग्य अशा शारीरिक हालचालींमध्ये सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहित करणे महत्त्वाचे आहे.

मुलांच्या आहारात काय असावे?

मुलाच्या वाढीसाठी, केवळ एकाच गोष्टीवर लक्ष केंद्रित करण्याऐवजी संपूर्ण आहार संतुलित ठेवणे महत्त्वाचे आहे.तुमच्या आहारात पुरेशी प्रथिने, कॅल्शियम व ड जीवनसत्त्व, तसेच इतर आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि खनिजे असायला हवीत. त्यामुळे हाडांच्या आणि स्नायूंच्या सामान्य विकासास मदत होते. तेव्हा मुलांची उंची झपाट्याने वाढविण्याचा दावा करणाऱ्या उत्पादनांपासून पालकांनी सावध राहिले पाहिजे. विशिष्ट आहारपुरके, व्यायाम किंवा इतर ‘उंची वाढवणाऱ्या’ उत्पादनांवर अवलंबून राहण्याऐवजी आपल्या मुलाची झोप, आहार आणि दैनंदिन शारीरिक हालचालींवर लक्ष केंद्रित करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

मुलांच्या वाढीसाठी झोपही महत्त्वाची

मुलांच्या विकासात झोपेचीही महत्त्वाची भूमिका असते. पुरेशी आणि चांगल्या दर्जाची झोप मुलांच्या सामान्य वाढीस आणि सर्वांगीण विकासास पोषक ठरते. त्यामुळे जर मूल रात्री उशिरापर्यंत जागे राहत असेल किंवा त्याला पुरेशी झोप मिळत नसेल, तर त्याच्या दैनंदिन दिनचर्येकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे.

मुलांना होणाऱ्या वेदनांना ‘वाढीच्या वेदना’ म्हणतात का?

लहान मुलांच्या पायांच्या दुखण्याला अनेकदा वाढीच्या वेदना, असे म्हटले जाते. तथापि, या शब्दाचा अर्थ असा नाही की, हे दुखणे थेट हाडांच्या वाढीमुळेच होते. डॉ. मीना यांच्या मते, सहसा या प्रकारची वेदना दोन्ही पायांमध्ये, विशेषतः संध्याकाळी किंवा रात्री जाणवते आणि सकाळपर्यंत बरी होते. पण, पायाच्या प्रत्येक दुखण्याला वाढीच्या काळात होणाऱ्या सामान्य वेदना समजू नये.

या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका

• जर तुमच्या मुलाच्या पायात दुखत असेल आणि त्याला खालीलपैकी काही लक्षणे आढळल्यास, डॉक्टरांचा सल्ला घेणे उत्तम राहील:
• वेदना फक्त एकाच पायात आहे.
• दिवसा किंवा शारीरिक हालचाली करताना वेदना अधिक वाढते.
• वेदनेमुळे मूल लंगडते.
• वेदनेसोबत पायाला सूज किंवा ताप असतो.
• मूल नेहमीपेक्षा जास्त थकलेले दिसते किंवा त्याचे वजन कमी होत आहे.
• वेदनेसोबत इतर कोणतीही असामान्य लक्षणे दिसतात का?
• इतर मुलांशी तुलना करण्याऐवजी वाढीच्या पद्धतींचे निरीक्षण करा.

प्रत्येक मुलाची वाढ एकाच गतीने होत नाही. त्यामुळे आपल्या मुलाच्या उंचीची इतर मुलांशी सतत तुलना करण्याची गरज नाही. डॉ. मीना यांच्या मते, मुलाच्या वाढीचा कालांतराचा नमुना अत्यंत महत्त्वाचा असतो. जर मुलाच्या उंची वाढीचा दर अचानक लक्षणीयरीत्या मंदावला किंवा त्याच्या पूर्वीच्या वाढीच्या नमुन्यात स्पष्ट बदल दिसून आला, तर पालकांनी बालरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. त्यामुळे मुलाच्या उंचीच्या बाबतीत सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे त्यांच्या वाढीवर वेळोवेळी लक्ष ठेवणे. चांगला आहार, पुरेशी झोप आणि नियमित शारीरिक हालचाल मुलाला त्याच्या नैसर्गिक वाढीची क्षमता गाठण्यास मदत करू शकतात; परंतु विशिष्ट व्यायाम किंवा उत्पादने आनुवांशिक क्षमतेपलीकडे उंची वाढवू शकतात या दाव्यांवर डोळे झाकून विश्वास ठेवू नये.