Uric Acid Home Remedies: आजकाल सांधेदुखी, पायाच्या अंगठ्याला अचानक होणारी तीव्र वेदना किंवा सांध्यांमध्ये सूज यांसारख्या समस्या अनेकांना जाणवतात. काही वेळा यामागे शरीरातील वाढलेले युरिक ॲसिड कारणीभूत असू शकते. रक्तातील युरिक ॲसिडचे प्रमाण वाढले की त्याचे स्फटिक सांध्यांभोवती जमा होऊ शकतात आणि त्यातून गाऊट म्हणजेच एका प्रकारचा दाहक संधिवात होऊ शकतो. समस्या दीर्घकाळ दुर्लक्षित राहिल्यास सांध्यांचे नुकसान किंवा किडनी स्टोनसारख्या गुंतागुंतींचाही धोका वाढू शकतो.

मात्र, युरिक ॲसिड वाढले म्हणजे लगेच घाबरण्याची गरज नाही. आहार, वजन, पाणी पिण्याची सवय आणि नियमित शारीरिक हालचाल यामध्ये योग्य बदल केल्यास काही लोकांना फायदा होऊ शकतो. मात्र, ज्यांना वारंवार गाऊटचा त्रास होतो किंवा युरिक ॲसिडचे प्रमाण खूप जास्त आहे, त्यांना डॉक्टरांच्या उपचारांची गरज असू शकते. केवळ घरगुती उपायांच्या आधारावर औषधे बंद करणे योग्य नाही.

युरिक ॲसिड म्हणजे नेमकं काय?

आपल्या शरीरात पेशी आणि काही अन्नपदार्थांमध्ये आढळणाऱ्या प्युरिन या घटकांचे विघटन झाल्यानंतर युरिक ॲसिड तयार होते. सामान्यतः किडनी रक्तातील अतिरिक्त युरिक ॲसिड फिल्टर करून ते लघवीद्वारे शरीरातून बाहेर टाकते. मात्र, शरीरात त्याचे उत्पादन जास्त झाले किंवा किडनी ते पुरेशा प्रमाणात बाहेर काढू शकली नाही तर रक्तातील युरिक ॲसिड वाढू शकते.

यामुळे सांध्यांमध्ये स्फटिक तयार होऊन अचानक तीव्र वेदना, लालसरपणा आणि सूज येऊ शकते. विशेषतः पायाच्या अंगठ्यात अशी लक्षणे दिसणे हे गाऊटचे एक सामान्य लक्षण आहे.

पहिला आणि सोपा उपाय म्हणजे पुरेसे पाणी

युरिक ॲसिडची समस्या असलेल्या व्यक्तीने शरीरात पाण्याची कमतरता होऊ न देणे महत्त्वाचे आहे. पुरेसे द्रवपदार्थ घेतल्यामुळे शरीरातील पाणी संतुलित राहण्यास आणि किडनीमार्फत युरिक ॲसिड बाहेर टाकण्यास मदत होऊ शकते.

मात्र, प्रत्येकाने ठरावीक प्रमाणातच पाणी प्यावे असे नाही. किडनी किंवा हृदयाशी संबंधित आजार असल्यास जास्त पाणी पिण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

चेरी आणि बेरींचा आहारात समावेश

चेरी, विशेषतः आंबट चेरी, यांचा गाऊट आणि युरिक ॲसिडशी संबंधित काही अभ्यासांमध्ये उल्लेख आढळतो. त्यातील अँटीऑक्सिडंट आणि दाह कमी करण्यास मदत करणाऱ्या घटकांमुळे गाऊटच्या झटक्यांचा धोका कमी होण्यास काही प्रमाणात मदत होऊ शकते. मात्र, चेरी हा औषधांचा पर्याय नाही.

बेरी आणि इतर ताजी फळे संतुलित आहाराचा भाग म्हणून घेता येऊ शकतात. मात्र, साखरयुक्त फळांचे रस किंवा गोड पेये नियमित घेणे टाळणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

आहारात नेमके कोणते बदल करावेत?

युरिक ॲसिड आणि गाऊटचा त्रास असल्यास अवयवांचे मांस, जास्त प्रमाणातील लाल मांस, काही समुद्री खाद्यपदार्थ आणि मद्यपान यांचे सेवन कमी करणे महत्त्वाचे ठरू शकते. विशेषतः मद्यपान आणि साखरयुक्त पेये गाऊटचा धोका वाढवू शकतात.

मात्र डाळी, कडधान्ये, राजमा किंवा छोले हे प्रत्येकाने पूर्णपणे बंद करावेत असे नाही. वनस्पतीजन्य प्रथिनांचे स्रोत संतुलित आहाराचा भाग असू शकतात, त्यामुळे वैयक्तिक आरोग्यस्थितीनुसार आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अधिक योग्य ठरते.

वजन जास्त असल्यास हळूहळू कमी करा

वजन जास्त असल्यास ते आरोग्यदायी पद्धतीने हळूहळू कमी केल्याने युरिक ॲसिड आणि गाऊटच्या झटक्यांचा धोका कमी करण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, झटपट वजन कमी करण्यासाठी उपाशी राहणे किंवा अतिशय कठीण आहारपद्धती अवलंबणे टाळावे. अशा पद्धती उलट युरिक ॲसिड वाढवू शकतात.

योग, व्यायाम आणि नियमित हालचाल

नियमित शारीरिक हालचाल ही एकूण आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. वजन नियंत्रणात ठेवण्यासाठी आणि शरीराची तंदुरुस्ती सुधारण्यासाठी चालणे, हलका ते मध्यम व्यायाम यांचा फायदा होऊ शकतो. मात्र, गाऊटचा तीव्र झटका आलेला असताना दुखऱ्या सांध्यावर ताण देणारा व्यायाम करू नये.

योग किंवा प्राणायाम ताण कमी करण्यासाठी आणि शारीरिक हालचालींसाठी उपयोगी ठरू शकतात; मात्र, त्यांना युरिक ॲसिड कमी करण्याचे थेट उपचार मानता येणार नाही.

औषधे स्वतःहून बंद करू नका

आहारातील बदल आणि घरगुती उपाय हे पूरक उपाय आहेत. वारंवार गाऊटचे झटके येत असतील, सांध्यांमध्ये तीव्र वेदना किंवा सूज होत असेल किंवा रक्त तपासणीत युरिक ॲसिड जास्त आढळत असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे गरजेचे आहे. काही रुग्णांना युरिक ॲसिड कमी करण्यासाठी नियमित औषधांची आवश्यकता असू शकते.

म्हणूनच पाणी पिणे, संतुलित आहार, साखरयुक्त पेये आणि मद्यपान कमी करणे, वजन नियंत्रणात ठेवणे आणि नियमित हालचाल करणे या सवयी उपयुक्त ठरू शकतात. मात्र, युरिक ॲसिड नियंत्रणात ठेवण्यासाठी प्रत्येक व्यक्तीची कारणे आणि उपचारांची गरज वेगळी असू शकते, त्यामुळे तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे सर्वांत सुरक्षित आहे.

टीप : ही माहिती सामान्य आरोग्यविषयक माहितीसाठी आहे. युरिक ॲसिड वाढले असल्यास किंवा गाऊटची लक्षणे जाणवत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका.