जीवघेण्या HIVची सुरुवातीलाच दिसतात ‘ही’ ७ लक्षणं; शरीरात होणारे ‘हे’ बदल अजिबात दुर्लक्ष करू नका; लगेच जाणून घ्या

असुरक्षित लैंगिक संबंध

संक्रमित व्यक्तीच्या रक्ताच्या संपर्कात येणे,
संक्रमित व्यक्तीवर वापरलेल्या सुया किंवा इंजेक्शनचा पुनर्वापर करणे.
गर्भवती एचआयव्ही पॉझिटिव्ह आईपासून तिच्या बाळाला संसर्गाचा प्रसार

असुरक्षित लैंगिक संबंध हे अजूनही देशात आणि जगात एचआयव्हीच्या वेगाने पसरण्याचे सर्वात मोठे कारण मानले जाते. या आजारापासून बचाव करण्यासाठी सुरक्षित लैंगिक पद्धती, वेळेवर चाचणी आणि जागरूकता हे मुख्य उपाय म्हणून तज्ज्ञ सातत्याने सांगतात. राष्ट्रीय कार्यकारी परिषदेचे सदस्य (आरएसएसडीआय) डॉ. अमित गुप्ता स्पष्ट करतात की, एचआयव्ही बाधित लोकांसाठी उपचारांमध्ये सहसा अँटीरेट्रोव्हायरल औषधे (एआरटी) समाविष्ट असतात. ही औषधे विषाणूचा प्रसार नियंत्रित करतात, परंतु कधीकधी त्यांचे दुष्परिणामदेखील होतात.

डॉ. गुप्ता यांच्या मते, काही एआरटी औषधे शरीरातील ग्लुकोजची पातळी वाढवू शकतात, ज्यामुळे एचआयव्ही रुग्णांमध्ये उच्च रक्तातील साखर किंवा मधुमेहाचा धोका वाढतो, म्हणूनच उपचार सुरू करण्यापूर्वी आणि उपचारादरम्यान एचआयव्ही पॉझिटिव्ह लोकांसाठी नियमित रक्तातील साखरेचे निरीक्षण करण्याची शिफारस केली जाते.

इंडिया एचआयव्ही एस्टिमेशन्स २०२३ च्या अहवालानुसार, देशात सध्या २५ लाखांहून अधिक लोक एचआयव्ही सोबत जगत आहेत. प्रौढांमध्ये एचआयव्हीचा प्रसार दर ०.२% वर स्थिर असला तरी २०१० पासून नवीन संसर्ग ४४% ने कमी झाला आहे, जो राष्ट्रीय स्तरावरील मजबूत प्रयत्नांचा परिणाम आहे. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, नियमित चाचणी आणि देखरेख रुग्णांना सुरक्षित राहण्यास आणि उपचारादरम्यान होणाऱ्या कोणत्याही चयापचय बदलांचे व्यवस्थापन करण्यास मदत करते.

सल्लागार पॅथॉलॉजिस्ट डॉ. संतोष सिंग स्पष्ट करतात की, एचआयव्हीची सुरुवातीची लक्षणे तीन टप्प्यात दिसून येतात. विषाणूच्या संपर्कात आल्यानंतर अंदाजे ३-४ आठवड्यांनंतर ४०-९०% लोकांमध्ये लक्षणे दिसू लागतात. रोगप्रतिकारक शक्ती आणि विषाणू भारानुसार घसा खवखवणे, ताप, अतिसार, थकवा, हाडे आणि स्नायू दुखणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. ही लक्षणे दिसल्यानंतर सुमारे दोन आठवड्यांनी एचआयव्ही चाचणी करावी. एखादी व्यक्ती एचआयव्ही पॉझिटिव्ह असताना कोणती लक्षणे दिसतात ते पाहूया.

ताप

एचआयव्ही संसर्गाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात सौम्य ते मध्यम ताप हे सर्वात सामान्य लक्षणांपैकी एक आहे. विषाणू शरीरात वेगाने वाढतो, ज्यामुळे रोगप्रतिकारक शक्ती प्रतिसाद देण्यास प्रवृत्त होते. या प्रक्रियेमुळे शरीराचे तापमान वाढते. तापासोबत अनेकदा थकवा, थंडी वाजून येणे आणि घाम येणे होते. संसर्ग झाल्यानंतर २-४ आठवड्यांच्या आत हे लक्षण दिसून येते, म्हणून ते हलक्यात घेऊ नये.

घसा खवखवणे आणि ग्रंथी सुजणे

एचआयव्ही शरीराच्या लिम्फ नोड्सवर परिणाम करतो, जे रोगप्रतिकारक शक्तीचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत. विषाणूच्या प्रतिसादात हे नोड्स फुगतात, ज्यामुळे घसा खवखवणे आणि वेदना होतात. अनेक लोकांना मान, काखेत आणि मांडीवर सूज येऊ शकते. ही सूज वेदनारहित असू शकते, परंतु सतत असू शकते. सुरुवातीच्या संसर्गादरम्यान हे लक्षण सामान्य मानले जाते आणि ते अनेक आठवडे टिकू शकते.

अतिसार आणि पचन समस्या

एचआयव्ही संसर्गाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात पचनसंस्था कमकुवत होऊ शकते, ज्यामुळे अतिसार, पोटात पेटके, गॅस आणि मळमळ यांसारखी लक्षणे दिसू शकतात. ही स्थिती कधीकधी अनेक दिवस टिकू शकते. संसर्गाशी लढण्यासाठी शरीराच्या प्रयत्नांमुळे आतड्यांचे कार्य प्रभावित होऊ शकते. जर अतिसार बराच काळ टिकून राहिला आणि मानक औषधांना प्रतिसाद देत नसेल, तर ते एचआयव्ही संसर्गाचे लक्षण असू शकते

थकवा आणि अशक्तपणा

एचआयव्ही विषाणू शरीराच्या रोगप्रतिकारक शक्तीवर खोलवर परिणाम करतो, ज्यामुळे तो सतत लढण्याच्या स्थितीत राहतो. यामुळे तीव्र थकवा, अशक्तपणा आणि ऊर्जेचा अभाव होतो. विश्रांती घेऊनही हा थकवा पूर्णपणे जात नाही. बरेच रुग्ण याला व्हायरल फ्लू समजतात, परंतु जर तो बराच काळ टिकला तर ते एचआयव्हीचे प्रारंभिक लक्षण असू शकते.

हाडे आणि स्नायू दुखणे

एचआयव्ही संसर्गामुळे शरीरात जळजळ वाढते आणि रोगप्रतिकारक शक्तीवर ताण येतो. यामुळे हाडे, सांधे आणि स्नायूंमध्ये वेदना होऊ शकतात. ही वेदना सौम्य किंवा तीव्र असू शकते आणि कधीकधी सामान्य विषाणू संसर्गाची नक्कल करू शकते. हे लक्षण संसर्गाच्या सुरुवातीच्या आठवड्यात दिसून येते आणि इतर लक्षणांसह, एचआयव्हीचे निदान करण्यासाठी महत्त्वाचे संकेत देऊ शकते.

त्वचेवर पुरळ येणे

एचआयव्हीच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात, त्वचेवर लाल किंवा तपकिरी पुरळ दिसू शकतात. हे पुरळ खाजणारे किंवा खाज नसलेले असू शकतात. ते बहुतेकदा छातीवर, चेहऱ्यावर, पाठीवर किंवा हातावर दिसतात. कमकुवत प्रतिकारशक्तीमुळे त्वचा संवेदनशील होऊ शकते. जर पुरळ अचानक दिसून आली आणि बराच काळ टिकून राहिली तर ते एचआयव्हीचे लक्षण असू शकते.

जलद वजन कमी होणे

एचआयव्ही संसर्ग शरीराच्या चयापचय आणि पोषक तत्वांच्या शोषणावर परिणाम करतो, यामुळे कोणतेही स्पष्ट कारण नसतानाही जलद वजन कमी होऊ शकते. हे एचआयव्ही वेस्टिंग सिंड्रोमचे प्रारंभिक लक्षणदेखील असू शकते. वजन कमी होणे बहुतेकदा अतिसार, भूक न लागणे आणि स्नायू बिघडल्यामुळे होते. जर कमी कालावधीत लक्षणीय वजन कमी होत असेल तर ते एक गंभीर लक्षण मानले जाते.