कधी जिभेवर तर कधी तोंडात; सतत तोंड येत असेल तर करा ‘असे’ घरगुती उपाय; डॉक्टरांनी सांगितले फायदे

आयुर्वेदानुसार, पोटातील उष्णता आणि वात व पित्त दोषांमधील असंतुलन ही याची मुख्य कारणे असू शकतात. आयुर्वेदिक डॉक्टर रूपाली जैन यांच्या मते, निरोगी जीवनशैलीचा अवलंब केल्यास आणि स्वयंपाकघरातील काही नैसर्गिक पदार्थांचा वापर केल्यास या त्रासापासून त्वरित आराम मिळू शकतो. चला, वारंवार होणाऱ्या तोंडात येणारी फोडांची १० मुख्य कारणे आणि त्यावर उपचार करण्यासाठी घरगुती उपाय जाणून घेऊयात.

वारंवार तोंडात फोड होण्याची कारणे

व्हिटॅमिन बी१२ ची कमतरता, काही विशिष्ट आजार, तणाव, खाण्याच्या सवयी आणि इतर वैद्यकीय कारणांमुळे वारंवार किंवा दीर्घकाळ तोंडात फोड येऊ शकतात. आयुर्वेदानुसार, वाढलेला पित्त दोष, रात्री उशिरापर्यंत जागे राहणे, चुकीच्या खाण्याच्या सवयी, अति मसालेदार पदार्थ खाणे, तळलेल्या पदार्थांचे अतिसेवन, मांसाहाराचे अतिसेवन, दीर्घकाळ उपवास किंवा उपाशी राहणे, पचनाच्या समस्या, आतड्यांसंबंधी समस्या, व्हिटॅमिन बी१२ ची कमतरता आणि शरीरातील दोषांचे असंतुलन वाढल्यामुळे तोंडात अल्सर होऊ शकतात.

तोंडातल्या अल्सरमधील संसर्ग आणि जळजळ कमी करण्यासाठी काय करावे?

त्रिफळा पाणी

जेव्हा तोंडात जखम किंवा अल्सर होते, तेव्हा कधीकधी त्यांच्या आजूबाजूला संसर्ग आणि जळजळ होऊ शकते. अशा परिस्थितीत आयुर्वेद तोंड स्वच्छ ठेवण्यावर भर देतात. जर तुम्हाला अल्सरचा त्रास होत असेल तर डॉक्टर त्रिफळा पाण्याने गुळण्या करण्याचा सल्ला देतात. यासाठी, रात्री एका ग्लास पाण्यात सुमारे एक चमचा त्रिफळा पावडर टाका आणि झाकून ठेवा आणि दुसऱ्या दिवशी उकळवा. जेव्हा पाणी अर्धे होईल, तेव्हा ते गाळून घ्या, थंड करा आणि या पाण्याने गुळण्या करा. पाणी काही वेळ तोंडात ठेवा, नंतर स्वच्छ धुवा. यामुळे अल्सरपासून आराम मिळेल. लक्षात ठेवा, गुळण्या करताना पाणी जास्त गरम नसावे. कारण – गरम पदार्थांमुळे अल्सरची जळजळ वाढू शकते.

हळदीचे पाणी

तोंडातल्या अल्सरसाठी हळदीच्या पाण्याने गुळण्या करण्याचा सल्लाही दिला जातो. यासाठी, एका ग्लास पाण्यात थोडी हळद उकळा आणि पाणी अंदाजे अर्धे झाल्यावर ते गाळून घ्या. हे पाणी सामान्य किंवा कोमट असताना वापरले जाऊ शकते. हळदीमध्ये काही सूक्ष्मजीवविरोधी आणि दाहशामक गुणधर्म असतात, जे तोंडातील अल्सरपासून आराम देतात.

नारळाचे तेल

ऑयल पुलिंग म्हणजे तोंडात तेल घेऊन काही वेळ तोंडात फिरवणे. यासाठी रिफाइंड नारळ तेलाऐवजी कोल्ड-प्रेस्ड नारळ तेल वापरू शकता. साधारण १५ ते २० मिली तेल घेऊन ते थोडे कोमट करावे. तोंडात फिरवावे.पण, लक्षात ठेवा तेल गिळायचे नाही तर बाहेर थुंकून टाकावे. त्यानंतर साध्या पाण्याने तोंड स्वच्छ धुवावे. लहान मुलांनी ऑयल पुलिंग करू नये. कारण – चुकून तेल श्वासनलिकेत जाऊ शकते. म्हणजे, ऑयल पुलिंग करताना तेल गिळू नये आणि लहान मुलांमध्ये ही पद्धत टाळावी, ही सर्वात महत्त्वाची काळजी आहे.

तूप आणि ज्येष्ठमध

व्रणांवर उपचार करण्यासाठी गाईचे तूप वापरा. तुपात मिसळलेली ज्येष्ठमधाची पावडर फोडांवर लावता येते.

मध आणि हळद

जर तुम्हाला ज्येष्ठमध आवडत नसेल, तर मध लावण्याचा सल्लाही डॉक्टरांनी दिला आहे. त्यांच्या मते, मधात हळद मिसळून व्रणावर लावल्यास जखम लवकर बरी होण्यास मदत होते. पण, लहान मुलांवर, विशेषतः एक वर्षाखालील मुलांवर मधाचा वापर करू नये. मधुमेहींनी देखील मधाचे सेवन किंवा वापर टाळावा.

धण्याचं पाणी

धण्याच्या पाण्याचा घरगुती उपाय म्हणूनही उल्लेख आहे. रात्री १ चमचा साबूत धणे थोडेसे कुटून २ कप पाण्यात भिजत ठेवायचे. सकाळी हे पाणी गाळून घ्यायचे आणि सामान्य तापमानाला आल्यावर प्यायचे. चव आवडत नसेल तर त्यात थोडी मिश्री घालू शकता. आयुर्वेदानुसार, धणे शरीरातील पित्त शांत करण्यास मदत करते, त्यामुळे उष्णतेशी संबंधित काही त्रासांमध्ये धन्याचे पाणी पारंपरिक घरगुती उपाय म्हणून घेतले जाते.

आवळा

तोंडातील अल्सरसाठी आवळा खाण्याची शिफारस करतात. आवळा पावडर, आवळा मुरब्बा किंवा इतर स्वरूपात सेवन केला जाऊ शकतो. आवळा व्हिटॅमिन सी आणि इतर पोषक तत्वांचा स्रोत आहे. पण, जर एखाद्या व्यक्तीला आंबट पदार्थ खाल्ल्यानंतर अल्सरमध्ये जळजळ होत असेल, तर त्यांनी आवळा खाणे टाळावे.

प्रवाल पिष्टी आणि गुलकंद

तोंडात वारंवार चट्टे/फोड येत असतील, तर डॉक्टर जैन यांनी प्रवाल पिष्टी आणि गुलकंद घेण्याचा उपाय सांगितला आहे. यासाठी २ चिमूट प्रवाल पिष्टीमध्ये अर्धा चमचा गुलकंद मिसळून घेण्याचा सल्ला दिला आहे. आयुर्वेदानुसार, प्रवाल पिष्टी आणि गुलकंद शरीरातील पित्त शांत करण्यास मदत करतात, असे मानले जाते. मात्र, प्रवाल पिष्टी हे आयुर्वेदिक औषध असल्याने डॉक्टरांचा सल्ला घेतल्याशिवाय सेवन करू नये.

भिजवलेले मनुके

पित्त कमी करण्यासाठी घरगुती उपाय म्हणून, काही मनुके रात्रभर पाण्यात भिजवून, सकाळी ते चांगले चावून आणि उरलेले पाणी प्यायल्याने तोंडातील अल्सरपासून आराम मिळू शकतो. मनुके हे फायबर आणि नैसर्गिक साखरेचा स्रोत आहेत. मधुमेहींनी त्यांच्या प्रमाणाबाबत काळजी घ्यावी. जर तुम्हाला तोंडात गंभीर अल्सरचा त्रास होत असेल किंवा ही समस्या पुन्हा उद्भवत असेल, तर केवळ घरगुती उपाय करण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.