डाळींमध्ये कुळीथ का ठरतंय खास? जाणून घ्या शरीरासाठी किती फायदेशीर

दरम्यान, महाराष्ट्रासह दक्षिण भारतातील काही भागांमध्ये कुळीथाचा आहारात विविध प्रकारे वापर केला जातो. कुळीथाची आमटी, उसळ, पिठलं, सूप तसेच कडधान्याच्या स्वरूपात त्याचा आहारात समावेश केला जातो. कुळीथामध्ये प्रथिने आणि तंतू आढळतात, त्यामुळे संतुलित आहाराचा भाग म्हणून त्याचा वापर करता येतो. मात्र, कुळीथ किंवा इतर कडधान्ये खाण्यापूर्वी ती योग्य प्रकारे भिजवून आणि पूर्ण शिजवून घेणे महत्त्वाचे आहे. व्यक्तीची पचनशक्ती आणि आरोग्याची स्थिती लक्षात घेऊन कडधान्यांचे प्रमाण ठरवावे. अशा प्रकारे विविध कडधान्यांसोबत कुळीथाचा योग्य प्रमाणात समावेश केल्यास भारतीय आहार अधिक वैविध्यपूर्ण आणि पोषक बनू शकतो.

कुळीथ अर्थात कुल्थी डाळ (Horse Gram) हे पौष्टिक कडधान्य असून त्यामध्ये शरीराला आवश्यक असलेले अनेक पोषक घटक आढळतात. कुळीथामध्ये वनस्पतीजन्य प्रथिने आणि आहारातील तंतू चांगल्या प्रमाणात असतात. याशिवाय त्यातून लोह, कॅल्शियम, फॉस्फरस, मॅग्नेशियम, पोटॅशियम, झिंक यांसारखी खनिजे मिळतात. कुळीथामध्ये फोलेट आणि काही बी-समूहातील जीवनसत्त्वेही आढळतात. यातील प्रथिने शरीराच्या विविध ऊतींच्या निर्मिती व दुरुस्तीसाठी आवश्यक असतात, तर तंतू पचनसंस्थेच्या आरोग्यासाठी आणि पोट भरल्याची भावना टिकवण्यासाठी उपयुक्त ठरतात. कुळीथामध्ये विविध पॉलीफेनॉल्स आणि इतर जैवसक्रिय वनस्पती घटकही आढळतात, त्यामुळे कुळीथाचा योग्य प्रमाणात आणि संतुलित आहाराचा भाग म्हणून समावेश करता येतो. कडधान्यांप्रमाणेच कुळीथही नीट भिजवून व पूर्ण शिजवून खाणे अधिक योग्य ठरते.

कुळीथ डाळ खाण्याचे फायदे

प्रथिनांचा चांगला स्रोत

कुळीथामध्ये वनस्पतीजन्य प्रथिने असतात, त्यामुळे शाकाहारी आहारात प्रथिनांची गरज पूर्ण करण्यासाठी इतर कडधान्यांसोबत त्याचा समावेश करता येतो.

पचनक्रियेसाठी उपयुक्त

कुळीथातील आहारातील तंतू आतड्यांची हालचाल सुरळीत ठेवण्यास आणि नियमित मलप्रवृत्तीला मदत करू शकतात. मात्र, ती जास्त प्रमाणात घेतल्यास काही व्यक्तींना गॅस किंवा पोट फुगणे होऊ शकते.

पोट जास्त वेळ भरल्यासारखे वाटते

प्रथिने आणि तंतू यांचे प्रमाण चांगले असल्यामुळे कुळीथ खाल्ल्यानंतर तृप्तीची भावना अधिक काळ टिकण्यास मदत होऊ शकते, त्यामुळे संतुलित आहाराचा भाग म्हणून ते उपयुक्त ठरू शकते.

रक्तातील साखरेच्या नियंत्रणासाठी

तंतू आणि प्रथिनांमुळे जेवणानंतर रक्तातील साखर वेगाने वाढण्याऐवजी तुलनेने हळूहळू वाढण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, मधुमेह असल्यास आहाराचे एकूण प्रमाण आणि औषधोपचार महत्त्वाचे आहेत.

हृदयाच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर

कुळीथातील तंतू आणि पोटॅशियमसारखी पोषकतत्त्वे हृदयासाठी उपयुक्त आहाराचा भाग ठरू शकतात. मात्र, कुळीथाच्या एकट्याने कोलेस्ट्रॉल किंवा रक्तदाब कमी होेतो, असा दावा करणे योग्य नाही.

लोह मिळण्यास मदत

कुळीथामध्ये लोह आढळते. शरीरातील हिमोग्लोबिन निर्मितीसाठी लोह आवश्यक असल्याने संतुलित आहारात कुळीथाचा समावेश लोहाच्या आहारातील स्रोतांपैकी एक ठरू शकतो.

हाडांसाठी आवश्यक खनिजे

कुळीथातून कॅल्शियम, फॉस्फरस आणि मॅग्नेशियम यांसारखी खनिजे मिळतात. ही खनिजे हाडांच्या सामान्य आरोग्यासाठी महत्त्वाची आहेत.

वजन नियंत्रणाच्या आहारात उपयोगी

कुळीथातील प्रथिने आणि तंतू तृप्ती वाढवण्यास मदत करतात, त्यामुळे ते योग्य प्रमाणात घेतल्यास वजन नियंत्रणासाठी आखलेल्या संतुलित आहारात त्याचा समावेश करता येतो.

अँटीऑक्सिडंट घटक आढळतात

कुळीथामध्ये पॉलीफेनॉल्ससह विविध जैवसक्रिय वनस्पती घटक आढळतात. हे शरीरातील ऑक्सिडेटिव्ह ताणाशी संबंधित प्रक्रियांमध्ये भूमिका बजावू शकतात.

पारंपरिक आहारातील पौष्टिक पर्याय

कुळीथाची आमटी, उसळ, सूप, पिठलं किंवा अंकुरित स्वरूपात त्याचा वापर करता येतो, त्यामुळे रोजच्या आहारात विविध कडधान्यांचा समावेश करण्यासाठी कुळीथ हा चांगला पर्याय ठरू शकतो.