तूप शुद्ध की भेसळयुक्त? घरीच करा ‘या’ २ चाचण्या, बाजारातून तूप घेताना पाहा ‘या’ गोष्टी

तूप खरं की भेसळयुक्त? घरच्या घरी २ सोप्या चाचण्यांनी करा तपासणी

तूप हा भारतीय स्वयंपाकघरातील एक महत्त्वाचा पदार्थ आहे. डाळ-भात असो, पोळी असो किंवा एखादी मिठाई अनेक पदार्थांची चव तुपामुळे आणखी खुलते. त्यामुळे अनेक घरांमध्ये तुपाचा नियमित वापर केला जातो. मात्र बाजारातून विकत घेतलेलं तूप खरंच शुद्ध आहे का, याची चिंता अनेकांना सतावत असते. काही वेळा तुपात स्वस्त तेल, चरबी किंवा इतर पदार्थांची भेसळ केली जाऊ शकते. त्यामुळे तूप खरेदी करताना पॅकेटवरील माहिती तपासण्यासोबतच काही प्राथमिक घरगुती चाचण्याही करून पाहता येतात. तुपाची शुद्धता तपासण्यासाठी सांगितल्या जाणाऱ्या दोन सोप्या पद्धती जाणून घेऊया.

१. पाण्याची चाचणी

तुपाची प्राथमिक तपासणी करण्यासाठी पाण्याचा ग्लास आणि थोडंसं तूप घ्या.

एका ग्लासमध्ये साधं पाणी घ्या.
त्यात एक चमचा तूप घाला.
तूप पाण्याच्या पृष्ठभागावर वेगळं राहतं का, हे पाहा.
तूप हळूहळू पाण्यात मिसळत असेल किंवा वेगळ्या प्रकारे वितळताना दिसत असेल तर त्याकडे लक्ष द्या.

शुद्ध तूप पाण्यात सहज मिसळत नाही आणि साधारणपणे पृष्ठभागावर वेगळं दिसतं. मात्र या चाचणीवरून तूप शंभर टक्के शुद्ध असल्याचा निष्कर्ष काढता येत नाही.

२. पाम टेस्ट म्हणजेच हातावर तूप घेऊन तपासा

ही चाचणी आणखी सोपी आहे. हाताच्या तळव्यावर थोडंसं तूप घ्या आणि काही सेकंद निरीक्षण करा. शुद्ध तूप शरीराच्या तापमानामुळे तुलनेने लवकर वितळू शकते. तूप लगेच वितळत नसेल, चिकट किंवा मेणासारखं वाटत असेल तर त्याच्या गुणवत्तेबाबत अधिक तपासणी करणे योग्य ठरू शकते. यामागचं कारण म्हणजे शुद्ध तुपाचा वितळण्याचा बिंदू शरीराच्या तापमानाच्या तुलनेत कमी असतो. त्यामुळे तळहाताच्या उष्णतेमुळे ते वितळू शकते.

फक्त ‘या’ दोन चाचण्यांवर अवलंबून राहू नका!

घरच्या घरी केलेल्या या चाचण्या तुपाबाबत प्राथमिक अंदाज देऊ शकतात. मात्र तुपात नेमकी कोणती भेसळ आहे, हे निश्चित करण्यासाठी प्रयोगशाळेतील चाचणीच अधिक विश्वासार्ह मानली जाते. काही भेसळ प्रकरणांमध्ये तुपात वनस्पती तेल किंवा इतर चरबीयुक्त पदार्थ मिसळले जाऊ शकतात. काही नमुन्यांमध्ये बीटा-सिटोस्टेरॉलसारखे घटक आढळल्यास वनस्पतीजन्य तेलाची भेसळ असल्याचा संशय निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे केवळ रंग, वास किंवा एका घरगुती चाचणीवरून तूप भेसळयुक्त असल्याचं ठरवणं योग्य नाही.

तूप खरेदी करताना ‘या’ गोष्टी लक्षात ठेवा

१. पॅकेटवरील माहिती वाचा: तुपाच्या पॅकेटवर उत्पादक, घटक, उत्पादनाची तारीख, बॅच नंबर आणि इतर आवश्यक माहिती तपासा.

२. विश्वासार्ह ठिकाणाहून खरेदी करा: अत्यंत कमी किंमतीत मिळणाऱ्या तुपाबाबत सावध राहा. शक्यतो विश्वासार्ह दुकान किंवा अधिकृत विक्रेत्याकडून तूप घ्या.

३. फक्त रंग पाहून निर्णय घेऊ नका: तुपाचा रंग पिवळसर किंवा फिकट असणे म्हणजे ते शुद्ध किंवा भेसळयुक्त असल्याचे निश्चित लक्षण नाही.

४. सुगंधही अंतिम पुरावा नाही: तुपाला विशिष्ट सुगंध असला तरी केवळ वासावरून त्याची शुद्धता निश्चित करता येत नाही.

घरात ठेवलेलं तूप शुद्ध आहे की नाही, याबाबत शंका असेल तर पाण्याची चाचणी आणि पाम टेस्ट करून प्राथमिक अंदाज घेता येतो. मात्र या चाचण्या अंतिम पुरावा नाहीत. तुपाची शुद्धता निश्चितपणे जाणून घ्यायची असल्यास अधिकृत प्रयोगशाळेतील तपासणी किंवा विश्वासार्ह प्रमाणित उत्पादनाचा वापर करणे हा अधिक सुरक्षित मार्ग आहे. तुपाचा वास, चव किंवा पोत नेहमीपेक्षा खूप वेगळा वाटत असेल तर ते सेवन टाळा. केवळ घरगुती चाचणीच्या आधारावर अन्नपदार्थ सुरक्षित असल्याचं गृहीत धरू नका.