गडचिरोलीतील आश्रमशाळेत सर्पदंशाने ३ विद्यार्थिनींचा मृत्यू; घराच्या बाहेर ‘ही’ साल ठेवा, साप घराच्या आसपासही फिरकणार नाही!

जागतिक आदिवासी दिनाच्या उत्साहाला या घटनेने काळा डाग लागला. रात्रीच्या सुमारास विद्यार्थिनी झोपेत असताना विषारी सापाने दंश केल्याची माहिती समोर आली. या घटनेमुळे आश्रमशाळेतील विद्यार्थी, पालक आणि परिसरातील नागरिकांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण झाले.

पावसाळ्यात साप घरात का येतात?

पावसाळ्यात मुसळधार पावसामुळे सापांना त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासात राहणे कठीण होऊ शकते, त्यामुळे ते कोरडी आणि सुरक्षित जागा शोधतात. घराभोवती झुडपे, लाकडांचा ढीग, कचरा, दगड किंवा गवत वाढलेले असल्यास सापांना लपण्यासाठी जागा मिळू शकते.

विशेषतः मोकळ्या जागा, बाग, नाले किंवा शेताजवळ असलेल्या घरांमध्ये अधिक काळजी घेणे आवश्यक असते. घराच्या दाराखाली किंवा भिंतीतील फटीतूनही साप आत येऊ शकतो.

साप घरात येऊ नये म्हणून ‘ही’ साल वापरतात?

सापांपासून बचाव करण्यासाठी अनेक पारंपरिक घरगुती उपाय सांगितले जातात. त्यापैकी एक उपाय म्हणजे नारळाची साल किंवा नारळाच्या बाहेरील तंतुमय भागाचे तुकडे घराच्या संभाव्य प्रवेशाच्या ठिकाणी ठेवणे.

हा उपाय ग्रामीण भागात पारंपरिक पद्धतीने केला जात असल्याचे सांगितले जाते. घराचे मुख्य दार, मागील दरवाजा, बागेचे कोपरे, पडवी किंवा साप येण्याची शक्यता असलेल्या जागेजवळ नारळाच्या सालीचे तुकडे ठेवण्याचा सल्ला दिला जातो.

मात्र, नारळाची साल ठेवल्याने साप घरात येणारच नाही किंवा साप नक्कीच दूर पळतो याचा ठोस वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध असल्याचे गृहीत धरू नये, त्यामुळे हा उपाय प्रतिबंधात्मक पारंपरिक उपाय म्हणूनच पाहणे योग्य आहे.

नारळाची साल कशी ठेवायची?

सुकलेल्या नारळाची बाहेरील साल किंवा तंतू काढून त्याचे काही तुकडे करून ते घराच्या प्रवेशाजवळ ठेवले जातात. पावसामुळे ही साल ओली झाली तर ती बदलून कोरडी साल ठेवण्याची पद्धत सांगितली जाते.

मात्र, केवळ या उपायावर अवलंबून राहणे योग्य नाही. घराभोवतीची स्वच्छता ठेवणे, झुडपे आणि गवत नियमितपणे कापणे, लाकूड किंवा कचऱ्याचे ढीग हटवणे आणि भिंती-दरवाज्यांजवळील फटी बंद करणे हे अधिक महत्त्वाचे प्रतिबंधात्मक उपाय आहेत.

घरात साप दिसला तर काय कराल?

घरात साप दिसल्यास त्याला मारण्याचा किंवा पकडण्याचा प्रयत्न करू नका. सापाला डिवचल्यास तो बचावासाठी दंश करू शकतो. लहान मुले आणि पाळीव प्राणी सापापासून दूर ठेवा आणि प्रशिक्षित सर्पमित्र, वन विभाग किंवा संबंधित प्रशिक्षित व्यक्तीची मदत घ्या.

सापाने दंश केल्यास कोणतेही घरगुती उपचार, झाडपाला किंवा औषध स्वतःहून वापरू नका. रुग्णाला शक्य तितक्या लवकर जवळच्या रुग्णालयात घेऊन जाणे महत्त्वाचे आहे.

(टीप- नारळाची साल किंवा अन्य घरगुती उपाय साप घरात येण्यापासून हमखास रोखतात असा दावा करू नये. सापांपासून बचावासाठी स्थानिक वन विभाग किंवा प्रशिक्षित सर्पतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या. सर्पदंश झाल्यास तातडीने वैद्यकीय उपचार घ्या.)