Pre-Diabetes Diet Tips : भारतामध्ये मधुमेह (Diabetes) आणि प्री-डायबिटीजच्या रुग्णांची संख्या झपाट्याने वाढत आहे. त्यामुळे दैनंदिन आहारात योग्य धान्यांचा समावेश करणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरत आहे. विशेषतः सकाळच्या आणि दैनंदिन जेवणातील पीठाचा प्रकार रक्तातील साखरेवर (Blood Sugar) थेट परिणाम करतो. पारंपरिक गव्हाच्या पिठाचा ग्लायसेमिक इंडेक्स (GI) तुलनेने जास्त असल्याने रक्तातील साखर लवकर वाढू शकते.

याच पार्श्वभूमीवर हरियाणातील एका शेतकऱ्याने तयार केलेले विशेष स्प्राउटेड मल्टीग्रेन पीठ सध्या चर्चेत आले आहे. हे पीठ मधुमेह आणि प्री-डायबिटीज रुग्णांसाठी उपयुक्त ठरू शकते, असा दावा करण्यात येत आहे. यामागील वैज्ञानिक कारणे आणि संशोधन काय सांगते, ते जाणून घेऊया.

कोणत्या शेतकऱ्याने तयार केले हे विशेष पीठ? (Farmer Behind the Innovation)

हरियाणातील भिवानी जिल्ह्यातील मंडान गावातील शेतकरी वीरेंद्र सिंग यांनी आपल्या सहकाऱ्यांसह हे खास प्रकारचे स्प्राउटेड मल्टीग्रेन पीठ तयार केले आहे. हे पीठ पारंपरिक वैदिक चक्क्यांवर कमी गतीने (Low RPM) दळले जाते.

Award Banner

कमी गतीने दळल्यामुळे पिठातील पोषक घटक टिकून राहतात, असा दावा करण्यात येतो. या उपक्रमामागील मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे लोकांपर्यंत अधिक पौष्टिक आणि आरोग्यदायी आहार पोहोचवणे, विशेषतः मधुमेह असलेल्या व्यक्तींसाठी.

स्प्राउटेड मल्टीग्रेन पीठ कसे तयार केले जाते? (How Sprouted Multigrain Flour Is Prepared)

हे विशेष पीठ तयार करण्यासाठी पाच प्रकारच्या धान्यांचा वापर केला जातो:

  • गहू (Wheat)
  • बार्ली (Barley)
  • बाजरी (Pearl Millet)
  • ज्वारी (Sorghum)
  • नाचणी/रागी (Finger Millet)

तयारीची प्रक्रिया पुढीलप्रमाणे असते:

  • सर्व धान्ये सुमारे १२ तास भिजवली जातात.
  • त्यानंतर त्यांना अंकुरित (Sprout) केले जाते.
  • अंकुरित धान्ये पूर्णपणे वाळवली जातात.
  • प्रत्येक धान्य वेगवेगळे दळले जाते.
  • चार धान्ये समान प्रमाणात आणि नाचणी थोड्या कमी प्रमाणात मिसळली जाते.

या प्रक्रियेमुळे धान्यांचे पोषणमूल्य वाढते आणि पचनक्षमता सुधारते.

मधुमेह रुग्णांसाठी हे पीठ का फायदेशीर मानले जाते? (Why It May Benefit Diabetes Patients)

स्प्राउटेड मल्टीग्रेन पीठाचे काही संभाव्य फायदे पुढीलप्रमाणे सांगितले जातात:

  • कमी ग्लायसेमिक इंडेक्स (Low Glycemic Index): या पिठातील मिश्र धान्यांमुळे ग्लुकोज हळूहळू रक्तात सोडला जातो.
  • सोपे पचन (Better Digestibility): अंकुरित धान्य पचायला सोपे असतात.
  • जास्त पोषणमूल्य (Enhanced Nutrition): स्प्राउटिंगमुळे व्हिटॅमिन्स, मिनरल्स आणि एन्झाइम्स वाढतात.
  • फायटिक अॅसिड कमी (Reduced Phytic Acid): त्यामुळे पोषक घटकांचे शोषण चांगले होते.
  • दीर्घकाळ तृप्ती (Longer Satiety): भूक लवकर लागत नाही, त्यामुळे ओव्हरइटिंग टाळता येते.
हेही वाचा

संशोधन काय सांगते? (What Research Says)

अनेक पोषण अभ्यासांनुसार, गव्हासोबत बार्ली, बाजरी, ज्वारी आणि रागी यांसारख्या धान्यांचा समावेश केल्यास संपूर्ण मिश्रणाचा ग्लायसेमिक इंडेक्स कमी होतो.

  • बार्ली (Barley) मध्ये ‘बीटा-ग्लूकन’ नावाचा विद्राव्य फायबर असतो. संशोधनानुसार, हा फायबर पोटात जेलसारखी रचना तयार करतो, ज्यामुळे साखरेचे शोषण मंदावते. यामुळे रक्तातील साखरेचा स्तर अचानक वाढण्याची शक्यता कमी होते.
  • बाजरी आणि ज्वारी (Millets) हे मॅग्नेशियमचे चांगले स्रोत आहेत. मॅग्नेशियम शरीरातील 300 पेक्षा अधिक एन्झायमॅटिक प्रक्रियांमध्ये सहभागी असते, ज्यात इन्सुलिन स्राव आणि ग्लुकोज वापर यांचा समावेश होतो.
  • नाचणी (Finger Millet) मध्ये कॅल्शियम आणि पॉलीफेनोल्स मोठ्या प्रमाणात असतात. काही संशोधनानुसार, रागीतील घटक कार्बोहायड्रेटचे साखरेत रूपांतर होण्याचा वेग कमी करू शकतात.

तसेच, अन्न सुरक्षा आणि पोषण तज्ज्ञांचा सल्ला असा असतो की शक्य असल्यास घरी धान्य दळून पीठ तयार करावे, कारण बाजारातील पॅकेज्ड पिठात कधीकधी फायबर कमी केलेले असू शकते.

हे पीठ वापरताना कोणती काळजी घ्यावी? (Precautions While Using Multigrain Flour)

  • नाचणी आणि बाजरीची उष्ण मानली जाते, त्यामुळे उन्हाळ्यात प्रमाण संतुलित ठेवावे.
  • पुरेसे पाणी पिणे आवश्यक आहे.
  • नवीन प्रकारचे पीठ वापरण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा डायटिशियनचा सल्ला घ्यावा.
  • मधुमेह रुग्णांनी नियमितपणे रक्तातील साखर तपासणे गरजेचे आहे.
हेही वाचा

निष्कर्ष (Conclusion)

स्प्राउटेड मल्टीग्रेन पीठ हे पारंपरिक पद्धती आणि आधुनिक पोषणशास्त्र यांचे एक उपयुक्त मिश्रण मानले जाते. मधुमेह आणि प्री-डायबिटीज रुग्णांसाठी हे पीठ एक चांगला पर्याय ठरू शकतो, मात्र ते औषधोपचारांचा पर्याय नाही. संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि तज्ज्ञांचा सल्ला यांसोबत अशा आहारातील बदल दीर्घकालीन आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरू शकतात.