डायबिटीज रुग्णांसाठी किन्नू धोकादायक की फायदेशीर? ग्लायसेमिक इंडेक्सने उघड केला मोठा गैरसमज

अपोलो हॉस्पिटल्समधील स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. मोनिका मलिक यांच्या मते, मधुमेह रुग्णांनी कोणतेही फळ खायचे की नाही हे त्या फळाच्या ग्लायसेमिक इंडेक्सवर अवलंबून असते. याच पार्श्वभूमीवर किन्नूचे पोषणमूल्य आणि त्याचा शरीरावर होणारा परिणाम समजून घेणे महत्त्वाचे ठरते.

ग्लायसेमिक इंडेक्स म्हणजे काय? (What is Glycemic Index?)

ग्लायसेमिक इंडेक्स म्हणजे एखादे अन्न खाल्ल्यानंतर ते रक्तातील साखरेची पातळी किती वेगाने वाढवते याचे मोजमाप. कमी GI असलेले अन्न रक्तातील साखर हळूहळू वाढवते, तर जास्त GI असलेले अन्न साखरेची पातळी अचानक वाढवू शकते. त्यामुळे मधुमेह रुग्णांसाठी कमी ग्लायसेमिक इंडेक्स असलेले पदार्थ अधिक सुरक्षित मानले जातात.

किन्नू हे संत्रे आणि मँडरिन यांचे संकरित फळ असून त्यामध्ये नैसर्गिक साखर, भरपूर फायबर आणि व्हिटॅमिन C आढळते. चवीला खट्टे-मीठे असले तरी त्याचा शरीरावर होणारा परिणाम तुलनेने सौम्य असतो.

किन्नूचा ग्लायसेमिक इंडेक्स किती? (Glycemic Index of Kinnow)

पोषणतज्ज्ञांच्या मते किन्नूचा ग्लायसेमिक इंडेक्स साधारणतः ४० ते ५० दरम्यान आहे. हा स्कोअर ‘लो GI’ श्रेणीत येतो. ५५ पेक्षा कमी ग्लायसेमिक इंडेक्स असलेले अन्न मधुमेह रुग्णांसाठी सुरक्षित मानले जाते. त्यामुळे किन्नू खाल्ल्यानंतर रक्तातील साखर अचानक वाढत नाही, तर ती हळूहळू वाढते. याच कारणामुळे नियंत्रित प्रमाणात किन्नूचे सेवन मधुमेह रुग्णांसाठी सुरक्षित ठरते.

फायबर आणि व्हिटॅमिन सीचे फायदे (Role of Fiber and Vitamin C)

किन्नूमध्ये पेक्टिन नावाचे सॉल्युबल फायबर मोठ्या प्रमाणात आढळते. हे फायबर पचनाची गती कमी करते आणि ग्लुकोज रक्तात हळूहळू शोषले जाण्यास मदत करते. ‘Diabetes Care’ या वैद्यकीय जर्नलमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या संशोधनानुसार, सॉल्युबल फायबर कार्बोहायड्रेटच्या पचनावर नियंत्रण ठेवते आणि जेवणानंतर रक्तातील साखरेत होणारी अचानक वाढ रोखते.

\
याशिवाय किन्नूमध्ये व्हिटॅमिन C आणि अँटीऑक्सिडंट्स भरपूर प्रमाणात असतात. हे घटक शरीरातील ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस कमी करतात आणि पेशींना नुकसान होण्यापासून वाचवतात. ‘Journal of Agricultural and Food Chemistry’ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या अभ्यासानुसार, किन्नूमधील फ्लेव्होनॉइड्स इन्सुलिन रेसिस्टन्स कमी करण्यास मदत करतात. यामुळे शरीरातील पेशी इन्सुलिनचा अधिक परिणामकारक वापर करू शकतात आणि रक्तातील साखर नियंत्रणात राहते.

मधुमेह रुग्णांनी किन्नू कसे खावे? (How Diabetics Should Consume Kinnow)

तज्ज्ञांच्या मते, मधुमेह रुग्णांनी दिवसाला एक मध्यम आकाराचा किन्नू खाणे सुरक्षित आहे. हे फळ सकाळी मधल्या वेळच्या स्नॅक म्हणून घेणे अधिक फायदेशीर ठरते. रात्री उशिरा किंवा जड जेवणानंतर लगेच किन्नू खाणे टाळावे, कारण त्या वेळी साखरेची पातळी वाढण्याची शक्यता अधिक असते.

किन्नूच्या रसापासून दूर राहणे आवश्यक (Avoid Kinnow Juice)

मधुमेह रुग्णांनी किन्नूचा रस पिणे टाळावे, मग तो घरचा असो वा पॅकेटबंद. रस काढताना फळातील फायबर मोठ्या प्रमाणात नष्ट होते आणि साखर थेट रक्तात शोषली जाते. यामुळे रक्तातील साखर झपाट्याने वाढू शकते. त्यामुळे किन्नूचा रस पिण्यापेक्षा संपूर्ण फळ चावून खाणे अधिक सुरक्षित आणि फायदेशीर ठरते.