फळे आणि भाज्या खाण्यापूर्वी ते पूर्णपणे धुणे खूप महत्त्वाचे आहे. शेती करताना, पिकांचे कीटक, रोग आणि तणांपासून संरक्षण करण्यासाठी विविध प्रकारची कीटकनाशके आणि रसायने वापरली जातात. ही रसायने पिकांचे संरक्षण करण्यास आणि उत्पादन वाढविण्यास मदत करतात, परंतु त्यापैकी काही फळे आणि भाज्यांच्या पृष्ठभागावर हा थर राहू शकतो. बऱ्याचदा केवळ पाण्याने धुण्याने ही रसायने पूर्णपणे काढून टाकली जात नाहीत, म्हणून त्यांना योग्यरित्या धुणे महत्वाचे मानले जाते. तज्ञांच्या मते, “फळे आणि भाज्या वाहत्या पाण्याखाली घासून धुणे, गरज पडल्यास उत्पादन ब्रश वापरणे आणि काही प्रकरणांमध्ये बेकिंग सोडाच्या सौम्य द्रावणाने धुतल्यास त्यांच्या पृष्ठभागावरील घाण आणि कीटकनाशकांचे अंश कमी होण्यास मदत होऊ शकते.”
जर्नल ऑफ अॅग्रिकल्चरल अँड फूड केमिस्ट्रीमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका प्रसिद्ध अभ्यासानुसार,”फळे आणि भाज्या साध्या पाण्याने धुण्यापेक्षा बेकिंग सोड्याने धुणे अधिक प्रभावी आहे. अशा प्रकारे फळे आणि भाज्या धुतल्यास केवळ रसायनेच नव्हे तर धूळ, बॅक्टेरिया आणि इतर सूक्ष्मजीवही मोठ्या प्रमाणात दूर होऊ शकतात. म्हणूनच आरोग्य तज्ज्ञ नेहमीच सल्ला देतात की,कोणतेही फळ किंवा भाजीपाला खाण्यापूर्वी किंवा शिजवण्यापूर्वी पूर्णपणे धुवावे जेणेकरून संसर्ग आणि पोटाशी संबंधित समस्यांचा धोका कमी होईल.
मिनेसोटा विद्यापीठातील अन्न सुरक्षा प्राध्यापक आणि विस्तार शिक्षक एमी जॉन्स्टन यांच्या मते काही संशोधनात असे आढळून आले आहे की,”बेकिंग सोडा आणि पाण्याच्या द्रावणात फळे भिजवल्याने दोन विशिष्ट प्रकारची कीटकनाशके काढून टाकण्यास मदत होते. पण त्यात फळे भिजवण्याचे काही धोके आहेत. तज्ज्ञांकडून सत्य समजून घेऊया.
बेकिंग सोड्याने फळे धुण्याचा काय परिणाम होतो?
एमी जॉन्स्टन यांच्या मते, बेकिंग सोड्याने फळे आणि भाज्या धुताना ‘थर्मल शॉक’चा धोका असू शकतो.. जेव्हा फळे भिजवली जातात ते पाणी फळांच्या तापमानापेक्षा जास्त गरम किंवा थंड असते तेव्हा असे होते. अशा परिस्थितीत, पाण्यात असलेले बॅक्टेरिया फळांमध्ये प्रवेश करू शकतात आणि नंतर सेवनाद्वारे शरीरात संक्रमित होतात. जॉन्स्टन फळे जास्त वेळ भिजवण्याऐवजी हलकेच बुडवून लगेच धुण्याची शिफारस करतात.
बेकिंग सोड्याने फळे धुण्याचा योग्य मार्ग
जर तुम्हाला बेकिंग सोडा वापरायचा असेल तर जॉन्स्टन पाण्यात थोडेसे घालण्याची शिफारस करतात. एक गॅलन पाण्यात एक चमचा बेकिंग सोडा घाला आणि त्यात फळे आणि भाज्या भिजवा. बेकिंग सोडा सौम्य डिटर्जंट म्हणून काम करू शकतो आणि फळांच्या पृष्ठभागावरील घाण सोडण्यास मदत करू शकतो.पण, ते बॅक्टेरिया नष्ट करत नाही, म्हणजेच ते सॅनिटायझिंग एजंट नाही, असे तज्ञांचे म्हणणे आहे. बेकिंग सोडाच्या पाण्यात फळे हलकेच बुडवा, काही सेकंदांसाठी हलक्या हाताने हलवा किंवा घासून घ्या आणि नंतर थंड वाहत्या पाण्याखाली पूर्णपणे धुवा. फळे जास्त वेळ भिजवून ठेवू नका, कारण यामुळे फळांचा पोत किंवा चव बदलू शकते.
पाण्याने धुण्यापेक्षा बेकिंग सोडा किती चांगला आहे?
बेकिंग सोडा पाण्यात हलका फेस तयार करतो आणि लहान बुडबुडे तयार करतो, ज्यामुळे घाण निघून जाऊ शकते. तथापि, बहुतेक फळांसाठी, जॉन्स्टन सुचवतात की,”थंड वाहत्या पाण्याने पूर्णपणे धुणे ही एक प्रभावी आणि वैज्ञानिकदृष्ट्या योग्य पद्धत आहे.”
वेगवेगळी फळे धुण्यासाठी टिप्स
सफरचंद आणि नाशपाती
या फळांचे पृष्ठभाग गुळगुळीत असतात, म्हणून त्यांना बेकिंग सोडा पाण्यात हलके बुडवून नंतर धुणे चांगले. बेकिंग सोड्यामुळे कीटकनाशकांचे अंश कमी होतात, असे दर्शवणारे संशोधन प्रामुख्याने सफरचंदांवर करण्यात आले आहे.
द्राक्षे
द्राक्षे गुच्छांमध्ये वाढतात, म्हणून त्यांना चाळणीत ठेवा, बेकिंग सोडा पाण्यात हलक्या हाताने हलवा आणि नंतर थंड वाहत्या पाण्याखाली पूर्णपणे धुवा.
केळी
केळीची साले खाण्यायोग्य नसल्यामुळे, सोलण्यापूर्वी फक्त वाहत्या पाण्याखाली धुणे पुरेसे आहे.
कलिंगड आणि टरबूज
कापताना सालीवर असलेले बॅक्टेरिया फळाच्या आत जाऊ शकतात. म्हणून, संपूर्ण फळ थंड वाहत्या पाण्याखाली पूर्णपणे धुवावे. गरज पडल्यास ब्रशचा वापरही करता येतो. बेकिंग सोड्याने धुणे ठीक आहे, पण ते जास्त काळ भिजवू नये.
स्ट्रॉबेरी, ब्लूबेरी आणि रास्पबेरी सारख्या बेरीज
या फळांची साल छिद्रयुक्त असते, त्यामुळे त्यांना जास्त काळ भिजवल्याने ते पाणी शोषून घेऊ शकतात आणि लवकर खराब होऊ शकतात. त्यांना थंड वाहत्या पाण्याखाली लवकर धुणे चांगले, जरी बेकिंग सोडाचा हलकासा वापर देखील केला जाऊ शकतो.
निष्कर्ष
बेकिंग सोड्याने फळे धुतल्याने पृष्ठभागावरील घाण किंवा कचरा कमी होण्यास मदत होऊ शकते, परंतु जीवाणू मारण्यासाठी हा पर्याय नाही. म्हणून, जर शंका असेल तर, सर्वात सोपा आणि प्रभावी मार्ग म्हणजे फळे जास्त वेळ भिजवण्याऐवजी थंड पाण्याने हळूवारपणे घासून धुणे.
