Brain Habits: हल्लीच्या धावपळीच्या जीवनशैलीमुळे केवळ शारीरिकच नव्हे, तर मानसिक थकव्याचाही त्रास मोठ्या प्रमाणात वाढत आहे. कामाचा वाढता ताण, अपुरी झोप, सतत मोबाईल किंवा संगणकाचा वापर, तसेच वैयक्तिक आणि व्यावसायिक जबाबदाऱ्यांमुळे शरीरासोबतच मनही थकून जाते. सततचा थकवा, एकाग्रता कमी होणे, चिडचिड, कामात उत्साह न वाटणे आणि झोप पूर्ण होऊनही ताजेतवाने न वाटणे ही मानसिक थकव्याची सामान्य लक्षणे असू शकतात.
दिवसभराच्या धावपळीनंतर शारीरिक आणि मानसिक थकवा जाणवत असेल तर शरीरासोबतच मेंदूलाही थोडा ‘रिसेट’ करण्याची गरज असते. यासाठी तुम्ही न्युरोसर्जनने सांगितलेल्या काही टिप्सचा वापर करू शकता.
मेंदूला ताजेतवाने ठेवण्यासाठी किंवा मानसिक थकवा कमी करण्यासाठी खालील सविस्तर उपाय उपयुक्त ठरू शकतात:
१. काही मिनिटे स्क्रीनपासून दूर राहा
मोबाईल, लॅपटॉप किंवा टीव्हीचा सतत वापर केल्याने मेंदूवर माहितीचा ताण वाढतो. दर ६०–९० मिनिटांनी ५–१० मिनिटांचा स्क्रीन ब्रेक घेतल्यास डोळ्यांसह मेंदूलाही विश्रांती मिळते.
२. दीर्घ श्वासोच्छ्वासाचा सराव करा
५–१० मिनिटे हळूहळू खोल श्वास घेणे आणि सोडणे किंवा ध्यान (Meditation) केल्याने तणावाची पातळी कमी होण्यास मदत होते, त्यामुळे मन शांत होते आणि एकाग्रता सुधारू शकते.
३. पुरेशी आणि दर्जेदार झोप घ्या
प्रौढ व्यक्तींनी दररोज साधारण ७–९ तास झोप घेणे आवश्यक मानले जाते. अपुरी झोप स्मरणशक्ती, निर्णयक्षमता आणि लक्ष केंद्रित करण्याच्या क्षमतेवर परिणाम करू शकते.
४. नियमित शारीरिक हालचाल करा
दररोज ३० मिनिटे चालणे, सायकलिंग, योगा किंवा हलका व्यायाम केल्याने मेंदूकडे रक्तपुरवठा सुधारतो. यामुळे मूड सुधारण्यास आणि मानसिक थकवा कमी होण्यास मदत मिळू शकते.
५. पुरेसे पाणी प्या
शरीरात पाण्याची कमतरता (डिहायड्रेशन) असल्यास डोके जड वाटणे, थकवा आणि एकाग्रता कमी होऊ शकते, त्यामुळे दिवसभर पुरेसे पाणी पिण्याची सवय लावा.
६. संतुलित आहार घ्या
फळे, भाज्या, सुका मेवा, बिया, संपूर्ण धान्य आणि प्रथिनेयुक्त पदार्थ मेंदूच्या कार्यासाठी उपयुक्त असतात. जास्त साखर आणि अति प्रक्रिया केलेले पदार्थ मर्यादित प्रमाणात खावेत.
७. निसर्गात वेळ घालवा
बागेत फेरफटका मारणे, झाडांमध्ये काही वेळ घालवणे किंवा सकाळच्या सूर्यप्रकाशात बसणे यामुळे मानसिक तणाव कमी होऊन मन अधिक शांत वाटू शकते.
८. एकावेळी एकच काम करा
सतत मल्टिटास्किंग केल्याने मानसिक थकवा वाढू शकतो. महत्त्वाच्या कामांना प्राधान्य देऊन एकावेळी एकच काम पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करा.
९. आवडत्या छंदासाठी वेळ काढा
संगीत ऐकणे, पुस्तक वाचणे, चित्रकला, बागकाम किंवा इतर आवडत्या छंदांमध्ये वेळ घालवल्याने मेंदूला सकारात्मक विश्रांती मिळते.
