गूळ हा भारतीय स्वयंपाकघरातील पारंपरिक आणि लोकप्रिय गोड पदार्थ आहे. जेवणानंतर गुळाचा छोटासा तुकडा खाण्याची पद्धत अनेक घरांमध्ये आजही पाहायला मिळते. मात्र, गुळासोबत आणखी एक पदार्थ खाल्ल्यास त्याचे फायदे अधिक मिळू शकतात, असे मानले जाते. विशेष म्हणजे हा पदार्थ सहज उपलब्ध होणारा असून त्यात अनेक महत्त्वाचे पोषक घटक असतात.
गुळामध्ये लोहासह काही खनिजे आणि इतर पोषक घटक आढळतात. तर या पदार्थांमध्ये प्रथिने आणि तंतुमय पदार्थ मुबलक प्रमाणात असतात. या दोन्ही पदार्थांचे एकत्र सेवन केल्याने पचनसंस्था, हाडे, ऊर्जा आणि शरीराच्या एकूण आरोग्यासाठी फायदा होऊ शकतो. पण, गुळासोबत नेमका कोणता पदार्थ खायचा हे जाणून घेण्यासाठी बातमी शेवटपर्यंत वाचा.
१. पचनक्रिया सुधारण्यास मदत
गूळ आणि त्याच्यासोबत खाल्ला जाणारा पदार्थ पचनसंस्थेसाठी फायदेशीर ठरू शकतो. या पदार्थामध्ये असलेले तंतुमय घटक आतड्यांचे आरोग्य चांगले ठेवण्यास मदत करतात. तंतुमय पदार्थांमुळे मलविसर्जन सुरळीत होण्यास मदत होते आणि बद्धकोष्ठतेचा त्रास कमी होण्यास हातभार लागू शकतो.
गुळाचे सेवन केल्याने पचनक्रिया सुधारण्यास मदत होते असेही मानले जाते, त्यामुळे योग्य प्रमाणात या दोन्ही पदार्थांचे सेवन केल्यास पचनसंस्थेचे आरोग्य चांगले ठेवण्यास मदत होऊ शकते.
२. हाडांसाठी ठरू शकते फायदेशीर
वय वाढल्यानंतर हाडांची ताकद टिकवून ठेवणे महत्त्वाचे असते. गुळामध्ये मॅग्नेशियम आणि फॉस्फरससारखी खनिजे आढळतात. दुसरीकडे, गुळासोबत खाल्ल्या जाणाऱ्या या पदार्थांमध्ये प्रथिने आणि कॅल्शियमही मिळते.
कॅल्शियम आणि प्रथिने हाडांच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे पोषक घटक आहेत, त्यामुळे आहारात या पदार्थांचा योग्य प्रमाणात समावेश केल्यास हाडांच्या आरोग्याला मदत होऊ शकते.
३. शरीराला मिळते झटपट ऊर्जा
दिवसभर काम केल्यानंतर थकवा आणि अशक्तपणा जाणवत असेल तर गूळ आणि या पदार्थाचे सेवन ऊर्जा देणारे ठरू शकते. गुळामध्ये कार्बोहायड्रेट असतात, ज्यामुळे शरीराला ऊर्जा मिळते. या पदार्थातूनही शरीराला ऊर्जा देणारे पोषक घटक मिळतात, त्यामुळे सकाळी किंवा शारीरिक मेहनतीनंतर योग्य प्रमाणात याचे सेवन केल्यास शरीराला ऊर्जा मिळण्यास मदत होऊ शकते.
४. आतड्यांचे आरोग्य सुधारण्यास मदत
आतड्यांचे आरोग्य चांगले असेल तर पचनक्रियाही व्यवस्थित राहण्यास मदत होते. या पदार्थामध्ये असलेले तंतुमय घटक आतड्यांची हालचाल सुरळीत ठेवण्यास मदत करतात, त्यामुळे मलावरोधाचा त्रास कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
मात्र, शरीरातील विषारी पदार्थ पूर्णपणे बाहेर काढण्यासाठी एखाद्या पदार्थावर अवलंबून राहण्याऐवजी संतुलित आहार, पुरेसे पाणी आणि नियमित शारीरिक हालचाल महत्त्वाची आहे.
५. रोगप्रतिकारशक्तीसाठीही उपयुक्त
गुळामध्ये काही खनिजे आणि पोषक घटक असतात. संतुलित आहाराचा भाग म्हणून त्याचे सेवन केल्यास शरीराला आवश्यक पोषक घटक मिळण्यास मदत होते. त्यासोबत खाल्ल्या जाणाऱ्या पदार्थांमध्येही प्रथिने, तंतुमय पदार्थ आणि इतर पोषक घटक असतात.
यामुळे एकूण आहार पौष्टिक होण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, केवळ गूळ खाल्ल्याने सर्दी, खोकला किंवा संसर्गापासून पूर्णपणे संरक्षण मिळते, असा दावा करणे योग्य नाही.
६. रक्तातील साखरेबाबत काळजी घ्या
गूळ नैसर्गिक गोड पदार्थ असला तरी त्यामध्ये साखरेचे प्रमाण असते, त्यामुळे मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी गुळाचे सेवन करताना विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे. गुळाचा ग्लायसेमिक निर्देशांक साखरेपेक्षा कमी असल्याचे अनेकदा सांगितले जाते; मात्र याचा अर्थ गूळ रक्तातील साखर वाढवत नाही असा होत नाही.
गुळासोबत खाल्ल्या जाणाऱ्या पदार्थामध्ये प्रथिने आणि तंतुमय घटक असल्याने रक्तातील साखरेची वाढ तुलनेने नियंत्रित ठेवण्यास मदत होऊ शकते. तरीही मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी आहारतज्ज्ञ किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच प्रमाण ठरवावे.
७. शरीराला मिळतात अँटीऑक्सिडंट घटक
गुळामध्ये काही अँटीऑक्सिडंट घटक आढळतात. हे घटक शरीरातील मुक्त रॅडिकल्समुळे होणाऱ्या पेशींच्या नुकसानापासून संरक्षण करण्यास मदत करू शकतात. त्यासोबत खाल्ल्या जाणाऱ्या पदार्थातही तंतुमय घटक आणि आरोग्यास उपयुक्त चरबी आढळते, त्यामुळे गूळ आणि हा पदार्थ योग्य प्रमाणात आहारात समाविष्ट केल्यास एकूण पोषणमूल्य वाढण्यास मदत होऊ शकते.
गुळासोबत नेमकं काय खायचं?
आता तुमच्या मनात असलेला प्रश्न म्हणजे गुळासोबत एवढे फायदे देणारा पदार्थ नेमका कोणता? तर याचे उत्तर आहे चणे!
गूळ आणि चणे हे दोन्ही पदार्थ एकत्र खाण्याची पद्धत अनेक ठिकाणी आढळते. चण्यामध्ये प्रथिने, तंतुमय पदार्थ, कॅल्शियम आणि इतर पोषक घटक मिळतात, तर गुळातून कार्बोहायड्रेट आणि काही खनिजे मिळतात, त्यामुळे गूळ-चणे हा पौष्टिक आहाराचा एक भाग ठरू शकतो.
मात्र, कोणताही पदार्थ कितीही पौष्टिक असला तरी त्याचे अतिसेवन टाळणे महत्त्वाचे आहे. विशेषतः मधुमेह, लठ्ठपणा किंवा इतर आरोग्यविषयक समस्या असलेल्या व्यक्तींनी गुळाचे प्रमाण जपून ठेवावे. गूळ-चणे हे आरोग्यदायी आहाराचा पर्याय असू शकतात; मात्र ते कोणत्याही आजारावर उपचार नाहीत.
डिस्क्लेमर: या लेखातील माहिती सामान्य आहारविषयक माहितीसाठी आहे. प्रत्येक व्यक्तीची आरोग्यस्थिती वेगळी असते. मधुमेह किंवा इतर आजार असल्यास आहारात गूळ-चण्यांचा समावेश करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
