सावधान! ‘हे’ आहे किडनी खराब झाल्याचं साधं पण मोठं लक्षण; हळूहळू शरीर पोखरतं, बदल दिसला की लगेच डॉक्टरकडे जा

हरिद्वार येथील आदर्श आयुर्वेदिक फार्मसीमधील आयुर्वेदिक तज्ज्ञ डॉ. दीपक कुमार म्हणाले की, किडनीच्या कार्यात होणारी घट लवकर ओळखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. चुकीचा आहार, खालावलेली जीवनशैली आणि अतिरिक्त औषधोपचार या सर्वांमुळे आपल्या किडनीच्या आरोग्याला हानी पोहोचत आहे. वैद्यकीय शास्त्रामध्ये किडनीच्या आजाराला ‘सायलेंट किलर’ (शांतपणे जीव घेणारा) मानले जाते, कारण किडनीचे कार्य ६०-७० टक्क्यांनी कमी झाल्यानंतरच किडनी निकामी होण्याची लक्षणे स्पष्ट दिसू लागतात.

डॉक्टरांनी समजावून सांगितले की, जेव्हा किडनीचे कार्य बिघडायला लागते, तेव्हा शरीरात विविध बदल दिसून येतात. तथापि, यापैकी बरीच लक्षणे इतर आरोग्य समस्यांशी संबंधित असू शकतात, त्यामुळे त्वरित तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे आहे. किडनीचे कार्य बिघडल्यास आपल्या शरीरात कोणती लक्षणे दिसू शकतात हे एका तज्ज्ञाकडून जाणून घेऊया.

सकाळी चेहऱ्याभोवती आणि डोळ्यांभोवती येणाऱ्या सुजेकडे दुर्लक्ष करू नका

सकाळी उठल्यावर चेहऱ्यावर, विशेषतः डोळ्यांभोवती सूज किंवा जडपणा जाणवणे, हे शरीरात अतिरिक्त पाणी साठल्याचे लक्षण असू शकते. किडनीचे कार्य कमी झाल्यामुळे शरीरातील अतिरिक्त सोडियम आणि पाणी बाहेर टाकण्यास अडचण येऊ शकते. तथापि, चेहऱ्यावर सूज येण्याची इतरही अनेक कारणे आहेत. जर ही समस्या पुन्हा उद्भवली तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

सततचा थकवा

सततचा थकवा, अशक्तपणा किंवा जास्त श्रम न करता काम करण्याची क्षमता कमी होणे ही देखील मूत्रपिंडाच्या आजाराची लक्षणे असू शकतात. जेव्हा मूत्रपिंडे योग्यरित्या कार्य करत नाहीत, तेव्हा शरीरात टाकाऊ पदार्थ जमा होऊ शकतात. शिवाय, मूत्रपिंडाच्या आजारामुळे ॲनिमिया (रक्तक्षय) देखील होऊ शकतो, ज्यामुळे अशक्तपणा आणि थकवा वाढू शकतो.

जरी थकवा, ॲनिमिया, झोपेची कमतरता इतर अनेक कारणांमुळे येऊ शकतो, तरीही तुम्हाला अशा समस्या जाणवल्यास, तुम्ही ताबडतोब डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

ॲनिमिया किंवा त्वचेचा पिवळेपणा

आपले मूत्रपिंड एरिथ्रोपोएटिन नावाचे एक संप्रेरक तयार करतात, जे शरीरात लाल रक्तपेशींच्या निर्मितीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते. मूत्रपिंडाच्या गंभीर आजारात या संप्रेरकाचे उत्पादन कमी होऊ शकते, ज्यामुळे ॲनिमिया होतो. यामुळे अशक्तपणा, थकवा आणि त्वचा फिकट पडणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.

जर अशक्तपणा, थकवा, डोळ्यांखाली सूज आणि त्यासोबतच त्वचा पिवळी पडत असेल तर ताबडतोब डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

पाय आणि घोट्यांवरील सूज

पाय, घोटे किंवा पायांच्या आसपास वारंवार येणारी सूज ही शरीरात अतिरिक्त पाणी साठल्यामुळे असू शकते. जेव्हा मूत्रपिंडाचे कार्य बिघडते, तेव्हा शरीर अतिरिक्त मीठ आणि पाणी पुरेसे बाहेर टाकू शकत नाही.

जर पाय दाबल्यावर एक लहान खळगी तयार होत असेल आणि सूज तशीच राहिली तर दीर्घकाळ टिकणाऱ्या सूजेकडे दुर्लक्ष करू नका, ताबडतोब डॉक्टरांना भेटा.

भूक न लागणे आणि मळमळ

मूत्रपिंडाच्या गंभीर समस्यांमुळे भूक न लागणे, मळमळ किंवा उलट्या होऊ शकतात. हे शरीरात टाकाऊ पदार्थ साचल्यामुळे होऊ शकते.

भूक न लागण्याची लक्षणे पोट, यकृताचा संसर्ग किंवा इतर आरोग्य समस्यांमुळेदेखील उद्भवू शकतात, त्यामुळे या लक्षणांना केवळ मूत्रपिंडाच्या आजाराशी जोडणे योग्य नाही. अशा परिस्थितीत त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

एकाग्रता आणि मानसिक स्पष्टतेत घट

मूत्रपिंडाच्या गंभीर आजारात शरीरातील टाकाऊ पदार्थांचे प्रमाण वाढल्यामुळे काही लोकांना लक्ष केंद्रित करणे, विचार करणे किंवा गोष्टी लक्षात ठेवण्यात अडचण येऊ शकते. याचा संबंध युरेमिक एन्सेफॅलोपॅथी नावाच्या गंभीर स्थितीशी असू शकतो.

तथापि, सर्वसाधारण विस्मरण किंवा अधूनमधून एकाग्रता कमी होणे हे विविध कारणांमुळे होऊ शकते.

वारंवार किंवा कमी लघवी होणे

मूत्रपिंडाच्या आजारामुळे लघवीच्या रंगात आणि प्रमाणात बदल होऊ शकतो. काही लोकांना लघवीचे प्रमाण कमी झाल्याचा अनुभव येऊ शकतो. लघवीतील बदल, वारंवार लघवी होणे किंवा रात्री जास्त लघवी होणे हे काही मूत्रपिंड आणि मूत्रमार्गाच्या समस्यांमध्येदेखील दिसून येते.

तथापि, गडद रंगाची लघवी किंवा तीव्र वास हे नेहमीच मूत्रपिंडाच्या आजाराचे लक्षण नसते. निर्जलीकरण, काही विशिष्ट पदार्थ, औषधे आणि संसर्ग ही देखील याची कारणे असू शकतात.

धाप लागणे

मूत्रपिंडाच्या गंभीर आजारात शरीरात अतिरिक्त द्रव साचल्यामुळे फुप्फुसांवर परिणाम होऊन श्वास घेण्यास त्रास होऊ शकतो. मूत्रपिंडाच्या आजाराशी संबंधित ॲनिमियामुळे (रक्तक्षय) देखील धाप लागू शकते.

तथापि हृदय, फुप्फुसे किंवा ॲनिमियाशी संबंधित इतर कारणांमुळेही धाप लागू शकते. जर तुम्हाला अचानक किंवा तीव्र धाप लागल्यास ताबडतोब डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

फेसाळ लघवी

लघवीमध्ये वारंवार आणि जास्त प्रमाणात फेस येणे हे कधीकधी प्रोटीनुरियाचे (मूत्रात प्रथिने असण्याचे) लक्षण असू शकते. जेव्हा मूत्रपिंडातील गाळणी, म्हणजेच ग्लोमेरुली खराब होतात, तेव्हा प्रथिने लघवीवाटे बाहेर टाकली जाऊ शकतात.

तथापि, फेसाळ लघवी हे नेहमीच मूत्रपिंडाच्या आजाराचे लक्षण नसते. जर हे सतत होत राहिले तर लघवीची तपासणी आणि वैद्यकीय सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

लघवीवरील नियंत्रण सुटणे

मूत्र असंयम म्हणजे लघवी अचानक गळणे किंवा लघवीला जाण्यापूर्वीच लघवी होणे. तथापि, हे मूत्रपिंडाच्या आजाराचे थेट आणि विशिष्ट लक्षण नाही.

हे मूत्राशयाच्या समस्या, वाढते वय, प्रोस्टेटच्या समस्या, मज्जासंस्थेचे आजार, संसर्ग किंवा इतर कारणांमुळे असू शकते, म्हणून लघवीवरील नियंत्रण सुटणे हा मूत्रपिंडाचा आजार आहे असे गृहीत धरण्याऐवजी त्यावर वैद्यकीय उपचार घेतले पाहिजेत.

किडनीच्या आरोग्याची काळजी कशी घ्यावी?

निरोगी जीवनशैलीचा अवलंब करून, योग्य आहार घेऊन आणि वैद्यकीय मार्गदर्शनाने वेळीच उपचार केल्यास मूत्रपिंडाचे पुढील नुकसान टाळता येते.

डॉ. दीपक यांनी स्पष्ट केले की, मूत्रपिंडाच्या आरोग्यासाठी जास्त पाणी पिणे, रक्तदाब आणि रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवणे, पुरेशी शारीरिक हालचाल आणि संतुलित आहार हे सर्वांत महत्त्वाचे घटक आहेत.

डॉक्टरांचा सल्ला घेतल्याशिवाय वेदनाशामक औषधांवर नियंत्रण ठेवणे, धूम्रपान आणि अति मद्यपान टाळणे हे देखील मूत्रपिंडाच्या आरोग्यासाठी आवश्यक आहे.