Kidney Disease Diet : मूत्रपिंडाशी संबंधित समस्यांमध्ये आहाराची निवड महत्त्वाची भूमिका बजावते. आपण अनेकदा फळांना आरोग्यासाठी सुरक्षित मानतो, परंतु सर्वच फळे मूत्रपिंडाच्या रुग्णांसाठी फायदेशीर नसतात.
दिल्लीतील आकाश हेल्थकेअर मल्टी-स्पेशालिटी हॉस्पिटलमधील नेफ्रोलॉजी आणि किडनी ट्रान्सप्लांट विभागाचे प्रधान संचालक डॉ. विक्रम कालरा यांच्या मते, केळी, आंबे, टरबूज, खरबूज आणि संत्री यांसारख्या उन्हाळी फळांमध्ये पोटॅशियम भरपूर प्रमाणात असते, त्यामुळे त्यांचे सेवन मर्यादित प्रमाणात केले पाहिजे; विशेषतः क्रॉनिक किडनी डिसीजच्या (CKD) मध्यम किंवा प्रगत टप्प्यातील किंवा डायलिसिसवर असलेल्या रुग्णांनी. चला, तज्ज्ञांकडून जाणून घेऊया की क्रॉनिक किडनी डिसीजच्या रुग्णांनी उन्हाळ्यात कोणती फळे टाळावीत आणि त्यांच्यासाठी कोणते सुरक्षित पर्याय उपलब्ध असू शकतात.
मूत्रपिंडाच्या रुग्णांमध्ये पोटॅशियमचे प्रमाण वाढणे कसे धोकादायक असते?
उन्हाळ्यात थंडगार कलिंगड, खरबूज, संत्री आणि आंबा खाण्यात एक वेगळीच मजा असते. पण, जर एखाद्याला किडनीचा आजार असेल तर त्याने फळे निवडताना काळजी घेतली पाहिजे. ज्या फळांमध्ये पोटॅशियमचे प्रमाण जास्त असते, ती किडनीच्या रुग्णांमधील समस्या वाढवू शकतात. किडनीच्या रुग्णांमध्ये पोटॅशियमची पातळी वाढणे आरोग्यासाठी खूप धोकादायक असते. शरीरातील पोटॅशियमची पातळी वाढल्यामुळे स्नायू कमजोर होऊ लागतात, हृदयाचे ठोके अनियमित होतात आणि परिस्थिती इतकी बिघडू शकते की हृदयविकाराच्या झटक्याचा धोकाही वाढू शकतो.
किडनीचे रुग्ण फळे खाऊ शकतात का?
बऱ्याच लोकांना असे वाटते की किडनीच्या रुग्णांनी अजिबात फळे खाऊ नयेत, पण हे चुकीचे आहे. किडनीच्या रुग्णांसाठी योग्य फळे निवडणे आणि ती योग्य प्रमाणात खाणे आवश्यक आहे. डॉक्टरांच्या मते, फळे खाणे पूर्णपणे बंद केल्यास शरीराला फायबर, जीवनसत्त्वे आणि अँटीऑक्सिडंट्स मिळत नाहीत. सर्वच नैसर्गिक फळे किडनीच्या रुग्णांसाठी सुरक्षित नसतात. काही फळांमध्ये पोटॅशियमचे प्रमाण खूप जास्त असते, जे किडनीच्या रुग्णांसाठी समस्या निर्माण करू शकते. तज्ज्ञांच्या मते, किडनीचा त्रास असलेल्या लोकांनी फळांच्या रसाऐवजी थेट फळे खावीत, कारण रसामध्ये फायबर कमी आणि साखर जास्त असते.
तज्ज्ञांच्या मते, मूत्रपिंडासाठी फायदेशीर असलेली फळेसुद्धा मूत्रपिंडाचा त्रास असलेल्या व्यक्तींनी मोठ्या प्रमाणात सेवन केल्यास हानिकारक ठरू शकतात. टरबूजसारख्या फळांमध्ये पाण्याचे प्रमाण जास्त असते, परंतु डायलिसिस करणाऱ्या रुग्णांमध्ये त्यामुळे शरीरात अतिरिक्त द्रव साठू शकतो.
मूत्रपिंडाच्या रुग्णांसाठी कोणती फळे सुरक्षित आहेत?
किडनीचे रुग्ण सफरचंद, अननस, स्ट्रॉबेरी, ब्लूबेरी आणि द्राक्षे यांसारखी फळे मर्यादित प्रमाणात खाऊ शकतात.
सफरचंदात पोटॅशियमचे प्रमाण कमी आणि फायबरचे प्रमाण जास्त असते, ज्यामुळे किडनीवरील ताण टाळण्यास मदत होते. त्यात पेक्टिन नावाचा फायबर असतो, जो कोलेस्ट्रॉल आणि रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित ठेवण्यास मदत करतो. मधुमेह आणि उच्च रक्तदाब ही किडनीच्या नुकसानीची प्रमुख कारणे असल्याने, सफरचंद दुहेरी फायद्याचे ठरतात. डॉक्टर सफरचंद पूर्णपणे धुऊन सालीसकट खाण्याची शिफारस करतात. अननसामध्ये पोटॅशियमचे प्रमाण खूप जास्त असते, पण अननस हा एक उत्तम अपवाद आहे. अननसामध्ये ब्रोमेलेन नावाचा घटक असतो, ज्यात दाहशामक गुणधर्म असतात; यामुळे किडनीची सूज आणि किडनी स्टोनचा धोका कमी होण्यास मदत होते. ज्या रुग्णांना संत्री किंवा केळी खाण्यास मनाई आहे, त्यांच्यासाठी हे फळ सर्वोत्तम आहे.
किडनीच्या रुग्णांसाठी स्ट्रॉबेरी आणि ब्लूबेरी हे देखील उत्तम पर्याय आहेत. ब्लूबेरी आणि स्ट्रॉबेरीमध्ये अँथोसायनिन नावाचे अँटीऑक्सिडंट असते, जे पेशींचे नुकसान होण्यापासून संरक्षण करते. किडनीच्या रुग्णांना कमी फॉस्फरसचे सेवन करणे आवश्यक असते आणि बेरीमध्ये त्याचे प्रमाण खूपच कमी असते. ही फळे किडनीवर ताण न टाकता शरीराची प्रतिकारशक्ती वाढवतात.
द्राक्षे हे शरीराला पाणी पुरवणारे आणि कमी पोटॅशियम असलेले फळ आहे. लाल द्राक्षांमध्ये एक असा विशेष घटक असतो, जो मूत्रपिंडाच्या शिरांमधील दाह कमी करतो आणि मूत्रपिंडाचे नुकसान होण्याची प्रक्रिया मंदावतो. तसेच, त्यामध्ये पाण्याचे प्रमाण चांगले असते, जे शरीर हायड्रेटेड ठेवण्यास मदत करते.
दीर्घकालीन मूत्रपिंड विकाराच्या विविध टप्प्यांसाठी फळांची आहार योजना
टप्पा १ आणि २ हे मूत्रपिंडाचे सौम्य आजार आहेत.
- सकाळ: १ लहान सफरचंद
- दुपार: १ कप पपई किंवा टरबूज
- कधीतरी: आंब्याच्या २-३ फोडी किंवा १ लहान केळे
टप्पा ३: मध्यम स्वरूपाचा मूत्रपिंडाचा आजार
- सकाळ: सफरचंद किंवा नाशपाती
- दुपार: १/२ कप अननस किंवा द्राक्षे
- कधीतरी: आंबे, केळी, संत्री
टप्पा ४ म्हणजेच प्रगत टप्पा
- दररोज १ सर्व्हिंग:
- १ लहान सफरचंद
- किंवा १/२ कप अननस
- किंवा ६-८ द्राक्षे
टप्पा ५: डायलिसिसपूर्वी
- १ लहान सर्व्हिंग: सफरचंद किंवा १/२ कप स्ट्रॉबेरी/ब्लूबेरी
- पोटॅशियमचे प्रमाण जास्त असलेली फळे खाणे टाळा.
- पाचवा टप्पा म्हणजे डायलिसिसवर असणे.
- तुमच्या डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार १-२ लहान भाग
- कलिंगड आणि आंबा अत्यंत कमी प्रमाणात खा.
महत्त्वाचा सल्ला
- तुमच्या पोटॅशियमची पातळी नियमितपणे तपासून घ्या.
- डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांकडून आहाराची योजना तयार करून घ्या.
- प्रत्येक टप्प्यावर आहार वेगळा असतो, त्यामुळे स्वतःहून कोणतेही बदल करू नका.
- योग्य माहिती आणि संतुलित आहाराने, मूत्रपिंडाचे रुग्णसुद्धा मोसमी फळांचा सुरक्षितपणे आनंद घेऊ शकतात.
