kidney stone: ‘या’ एका सवयीमुळे १०० टक्के होते मुतखडा; ही काळजी घ्या विरघळून बाहेर पडेल, दुर्लक्ष करु नका अन्यथा होतील गंभीर परिणाम

हैदराबाद येथील एशियन इन्स्टिट्यूट ऑफ नेफ्रोलॉजी अँड युरोलॉजीमधील वरिष्ठ सल्लागार मूत्ररोग तज्ज्ञ व प्रत्यारोपण शल्यचिकित्सक डॉ. एम. डी. ताईफ बेंडिगेरी स्पष्ट करतात की, तरुणांची जीवनशैली आणि आहार यांमुळे त्यांच्यामध्ये किडनी स्टोनशी संबंधित आजार झपाट्याने वाढत आहेत. चला, तरुणांमध्ये किडनी स्टोन होण्याची कारणे आणि ही समस्या कशी टाळता येईल याबद्दल जाणून घेऊया.

तरुण वयात मूत्रपिंडात खडे होण्यास जबाबदार कारणे

तज्ज्ञांच्या मते, एसी कार्यालये, कमी पाणी आणि अतिरिक्त मीठ सेवन हे तरुणांमध्ये किडनी स्टोनसाठी जबाबदार आहेत. तज्ज्ञांनी सांगितले की, आजकालचे तरुण एसी कार्यालयांमध्ये बराच वेळ बसतात, खूप कमी शारीरिक हालचाल करतात आणि दिवसातून जेमतेम दोन ग्लास पाणी पितात. त्यांच्या खाण्याच्या सवयी बहुतांशी प्रक्रिया केलेल्या आणि रेस्टॉरंटमधील अन्नावर आधारित असतात, जे किडनी स्टोनसाठी जबाबदार आहे. तज्ज्ञांच्या मते, चिंतेची बाब मूत्रपिंडात खडा (किडनी स्टोनची) होण्याची वाढती उदाहरणे नसून, त्याचा तरुण वयात त्रास होणे ही आहे. आता अधिकाधिक तरुण या समस्येला बळी पडत आहेत.

जर्नल ऑफ एन्व्हायर्न्मेंटल अँड पब्लिक हेल्थमध्ये प्रकाशित झालेल्या संशोधनानुसार, वातानुकूलन (एअर कंडिशनिंग) हवेतील आर्द्रता शोषून घेते. थंड वातावरणात शरीराला तहान कमी लागत असली तरी, श्वासोच्छ्वासामार्फत पाण्याचे बाष्पीभवन होत राहते. त्याला ‘असंवेद्य जलहानी’ (insensible water loss) म्हणतात. तरुण लोकांमध्ये मूत्रपिंडात खडे होण्याच्या सर्वांत मोठ्या छुप्या कारणांपैकी हे एक आहे.

मूत्रपिंडात खडे कसे तयार होतात?

वैद्यकीय दृष्टिकोनातून, ही प्रक्रिया सोपी आहे. जेव्हा शरीरात पाण्याची कमतरता असते, तेव्हा लघवी घट्ट होते. कॅल्शियम आणि ऑक्झॅलेटसारखी खनिजे एकत्र येऊन स्फटिक तयार होतात, ज्यांचे कालांतराने खडे बनतात. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, ही खनिजे लघवीमध्ये विरघळलेली ठेवण्यासाठी आणि त्यांना शरीराबाहेर टाकण्यासाठी शरीराला पुरेशा प्रमाणात पाणी आवश्यक असते. जर तुम्ही कमी पाणी प्यायलात, तर ती खनिजे खाली बसू लागतात, अगदी जसे शरीरात पाण्याची कमतरता असल्यास साखर ग्लासच्या तळाशी बसते आणि हळूहळू त्याचे खडे तयार होतात. आहारात जास्त मीठ आणि प्रक्रिया केलेले पदार्थ घेतल्याने हा धोका आणखी वाढतो. कारण- त्यामुळे लघवीतील कॅल्शियमचे प्रमाण वाढते. कोक्रॅन लायब्ररीमधील एका अभ्यासानुसार, जे लोक दररोज पाच ग्रॅमपेक्षा (सुमारे एक चमचा) जास्त मीठ खातात, त्यांच्या लघवीत कॅल्शियमचे प्रमाण अधिक असते.

एसी असलेली कार्यालये किडनी स्टोन होण्याचे एक प्रमुख कारण आहेत

लोक अनेकदा वातानुकूलित कार्यालयांमध्ये बराच वेळ बसून काम करतात. थंड वातावरणात बसल्याने तहान कमी लागते आणि चयापचय क्रिया मंदावते. त्यामुळे कोणतीही लक्षणे न दिसता, हळूहळू शरीरातील पाण्याची कमतरता (डिहायड्रेशन) निर्माण होते. जेव्हा मूत्रमार्गात खडा अडकतो, तेव्हा तीव्र वेदना, उलट्या किंवा जळजळ यांसारखी लक्षणे दिसू लागतात आणि हीच समस्या अनेकदा लक्षात येते.

मूत्रपिंडात खडे होणे टाळण्यासाठी काय करावे?

जर तुम्ही दिवसातील बहुतेक वेळ वातानुकूलित खोलीत घालवत असाल, तर दिवसभर भरपूर पाणी प्या.

जास्त मीठ आणि पॅकेज केलेले पदार्थ खाणे टाळा.

शारीरिक हालचाल वाढवा. दुपारच्या जेवणानंतर थोडा वेळ विश्रांती घ्या. दर तासाला एक ते दोन मिनिटांची विश्रांती घ्या.

उष्ण हवामानात, घामाच्या स्वरूपात शरीरातील पाणी जास्त प्रमाणात कमी होते. त्यामुळे दिवसभर पुरेसे पाणी प्या. दररोज २.५ ते ३ लिटर पाणी प्या.

मीठ कमी खा. प्रक्रिया केलेले पदार्थ, लोणची आणि पॅकबंद स्नॅक्स टाळा.

संतुलित आहार घ्या. लिंबू आणि संत्र्यासारख्या लिंबूवर्गीय फळांचे सेवन वाढवा.

ऑक्झॅलेट्स असलेल्या पदार्थांबद्दल तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

नियमित आरोग्य तपासणीदेखील महत्त्वाची आहे, विशेषतः जर तुम्हाला पूर्वी मूत्रपिंडात खडे होण्याचा त्रास झाला असेल तर.

निष्कर्ष

डॉक्टरांच्या मते, मूत्रपिंडात खडे होण्याचे वाढते प्रमाण मोठ्या प्रमाणात टाळता येण्यासारखे आहे. हा आजार आपल्याला आठवण करून देतो की, पुरेसे पाणी पिणे आणि मिठाचे सेवन कमी करणे यांसारख्या लहान दैनंदिन सवयींचा आपल्या आरोग्यावर महत्त्वपूर्ण परिणाम होतो. उपचार शक्य आहेत; पण प्रतिबंध पूर्णपणे आपल्या हातात आहे.