Dirtiest Thing In Your Kitchen: तुमच्या घरातील सर्वात घाणेरडी वस्तू कदाचित तुमच्या सिंकच्या बाजूलाच ठेवलेली असू शकते. भांडी घासण्यासाठी वापरला जाणारा ‘किचन स्पंज’ (Kitchen Sponge) दिसायला जरी साधा वाटत असला, तरी तो आरोग्यासाठी मोठा धोका निर्माण करू शकतो, असा दावा आरोग्य तज्ज्ञांनी केला आहे.

न्युट्रिशन कोच रायन फर्नांडो यांनी सोशल मीडियावर एका व्हिडिओद्वारे हा इशारा दिला आहे. त्यांच्या मते, किचन स्पंज हा एक “सायलेंट किलर” ठरू शकतो, कारण त्यात मोठ्या प्रमाणात हानिकारक बॅक्टेरिया (जीवाणू) साचतात.

स्पंज बॅक्टेरियाचे घर का बनतो?

या विषयावर अधिक माहिती देताना आय.एस.आय.सी. (ISIC) मल्टिस्पेशालिटी हॉस्पिटलच्या वरिष्ठ सल्लागार डॉ. विनीता सिंग टंडन यांनी दि इंडियन एक्सप्रेसशी बोलताना सांगितले की, “स्पंज सतत ओला असतो आणि अन्नाच्या कणांशी त्याचा वारंवार संपर्क येतो. हे ओलावा आणि उबदार वातावरण बॅक्टेरियांच्या वाढीसाठी अतिशय पोषक असते. एका वापरलेल्या स्पंजमध्ये लाखो बॅक्टेरिया असू शकतात.”

क्रॉस-कंटॅमिनेशनचा (Cross-contamination) धोका

जेव्हा आपण कच्च्या चिकन, मासे किंवा न धुवलेल्या भाज्यांच्या संपर्कात आलेली भांडी त्याच स्पंजने घासतो, तेव्हा साल्मोनेला (Salmonella) किंवा ई-कोलाय (E. coli) सारखे घातक जीवाणू स्पंजला चिकटतात. त्यानंतर तोच स्पंज इतर ताट-वाट्या किंवा किचन ओट्यावर वापरल्यास हे जीवाणू सर्वत्र पसरतात. या प्रक्रियेला ‘क्रॉस-कंटॅमिनेशन’ म्हणतात, ज्यामुळे अन्नातून विषबाधा होण्याचा धोका वाढतो.

स्पंज निर्जंतुक करणे पुरेसे आहे का?

अनेकजण स्पंज उकळत्या पाण्यात ठेवतात किंवा मायक्रोवेव्हमध्ये गरम करतात. डॉ. टंडन यांच्या मते, उष्णतेमुळे मोठ्या प्रमाणात जंतू मरतात, पण जर स्पंज अत्यंत घाणेरडा असेल, तर काही बॅक्टेरिया तरीही जिवंत राहू शकतात. त्यामुळे केवळ स्वच्छतेवर अवलंबून न राहता तो बदलणे अधिक सुरक्षित आहे.

तज्ज्ञांनी दिलेले महत्त्वाचे सल्ले:

  • नियमित बदला: वापराच्या तीव्रतेनुसार दर १ ते २ आठवड्यांनी जुना स्पंज टाकून देऊन नवीन वापरावा.
  • दुर्गंधी आल्यास सावध व्हा: जर स्पंजला दुर्गंधी येत असेल किंवा तो झिजलेला दिसत असेल, तर तो त्वरित फेकून द्यावा.
  • गंभीर आजाराचा धोका: दूषित स्पंजमुळे उलट्या, जुलाब किंवा पोटाचे विकार होऊ शकतात. मात्र, लहान मुले, वृद्ध किंवा कमी प्रतिकारशक्ती असलेल्या व्यक्तींमध्ये यामुळे किडनीसारख्या अवयवांवर परिणाम होऊन गंभीर गुंतागुंत निर्माण होऊ शकते.

स्वयंपाकघरातील स्वच्छता केवळ भांडी घासण्यापुरती मर्यादित नसून, त्यासाठी वापरले जाणारे साधन किती स्वच्छ आहे हे पाहणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.