Healthy Sleep Benefits: इम्युनिटी मजबूत ठेवण्यासाठी आपण आहार, जीवनसत्त्वे आणि व्यायामाकडे विशेष लक्ष देतो. मात्र, या सगळ्यांसोबतच पुरेशी आणि दर्जेदार झोप घेणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे. रात्री उशिरापर्यंत मोबाइल पाहणे, कामाच्या ताणामुळे कमी झोप घेणे किंवा दररोज वेगवेगळ्या वेळी झोपण्याची सवय अनेकांच्या जीवनशैलीचा भाग झाली आहे. याचा परिणाम केवळ दुसऱ्या दिवशी जाणवणाऱ्या थकव्यापुरता मर्यादित नसतो. झोपेत शरीर फक्त आराम करत नाही, तर शरीराची दुरुस्ती, पुनर्प्राप्ती आणि प्रतिकारशक्तीशी संबंधित अनेक प्रक्रिया सुरू असतात. त्यामुळे सतत झोप अपुरी राहिल्यास शरीराची संसर्गाशी लढण्याची क्षमता प्रभावित होऊ शकते.
झोप आणि इम्युनिटीचा नेमका संबंध काय?
आपली प्रतिकारशक्ती शरीराला व्हायरस, बॅक्टेरिया आणि इतर संसर्गजन्य घटकांपासून वाचवण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावते. या यंत्रणेच्या सामान्य कार्यासाठी झोप आवश्यक आहे.
कधीतरी एखादी रात्र कमी झोपल्याने लगेच मोठी समस्या निर्माण होईलच असं नाही. मात्र, दररोज कमी झोप घेण्याची सवय लागली किंवा झोपेची गुणवत्ता सतत खराब राहिली, तर शरीराची सामान्य रोगप्रतिकारक प्रतिक्रिया प्रभावित होऊ शकते. म्हणूनच इम्युनिटी मजबूत ठेवायची असेल तर केवळ पौष्टिक आहार आणि व्यायाम पुरेसे नाहीत; झोपेलाही तितकंच महत्त्व द्यायला हवं.
कमी झोपेमुळे वाढू शकतो संसर्गाचा धोका
जेव्हा शरीर एखाद्या व्हायरस किंवा संसर्गाचा सामना करतं, तेव्हा प्रतिकारशक्ती त्याला ओळखून त्याच्याशी लढण्याचं काम करते. या प्रक्रियेसाठी शरीराला पुरेशी विश्रांती आणि झोप आवश्यक असते. कमी किंवा खराब दर्जाची झोप असलेल्या व्यक्तींमध्ये सर्दी-खोकल्यासारख्या संसर्गांची शक्यता वाढू शकते, असं काही संशोधनातून दिसून आलं आहे. याचा अर्थ असा की, रात्री उशिरापर्यंत मोबाइल स्क्रोल करण्याची किंवा नियमितपणे झोपेचा वेळ कमी करण्याची सवय ही केवळ सकाळची सुस्ती आणि थकवा वाढवत नाही, तर दीर्घकाळात शरीराच्या संसर्गाशी लढण्याच्या क्षमतेवरही परिणाम करू शकते.
फक्त ८ तास बेडवर पडणं पुरेसं आहे का?
झोपेचा कालावधी महत्त्वाचा आहेच, पण झोपेची गुणवत्ता आणि नियमित वेळही तितकीच महत्त्वाची आहे. जर तुम्ही ८ तास अंथरुणावर असलात, पण रात्री वारंवार जाग येत असेल, झोप पूर्ण होत नसेल किंवा सकाळी उठल्यानंतरही सतत थकवा जाणवत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. अशा वेळी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणं योग्य ठरू शकतं.
प्रौढांनी किती तास झोपावं?
प्रौढ व्यक्तींनी दररोज किमान ७ तासांची झोप घेण्याचा प्रयत्न करावा. मुलं आणि किशोरवयीन मुलांना त्यापेक्षा अधिक झोप आवश्यक असते. सतत ७ तासांपेक्षा कमी झोप घेण्याची सवय असल्यास आरोग्यावर विविध प्रकारे परिणाम होऊ शकतो. झोपेच्या कमतरतेचा संबंध उच्च रक्तदाब, हृदयविकार, लठ्ठपणा आणि मधुमेहासारख्या आरोग्य समस्यांशी असू शकतो. याशिवाय अपुरी झोप लक्ष केंद्रित करण्याची क्षमता, स्मरणशक्ती आणि विचार करण्याच्या क्षमतेवरही परिणाम करू शकते.
मोबाइलमुळे बिघडतेय झोप? आजपासून ‘या’ गोष्टी करा
रात्री झोपण्यापूर्वी बराच वेळ मोबाइल वापरण्याची सवय असेल तर ती कमी करण्याचा प्रयत्न करा.
- रोज शक्यतो एकाच वेळेत झोपण्याची आणि उठण्याची सवय लावा.
- झोपण्यापूर्वी मोबाइल, लॅपटॉप किंवा इतर स्क्रीनचा वापर कमी करा.
- रात्री उशिरापर्यंत काम करण्याची सवय टाळा.
- झोपण्याची खोली शांत, आरामदायी आणि शक्यतो अंधाराची ठेवा.
- दिवसभर नियमित शारीरिक हालचाल आणि व्यायाम करा.
- कॅफिनयुक्त पेय रात्री उशिरा घेणं टाळा.
इम्युनिटी मजबूत ठेवण्यासाठी फक्त ‘काय खाता?’ याकडे लक्ष देऊ नका, तर ‘किती आणि कशी झोपता?’ हेही तितकंच महत्त्वाचं आहे. सततची झोपेची कमतरता शरीराच्या नैसर्गिक संरक्षण यंत्रणेवर परिणाम करू शकते. त्यामुळे पौष्टिक आहार, व्यायाम आणि ताणतणाव नियंत्रणासोबत दररोज पुरेशी आणि नियमित झोप घेण्याची सवय लावा.
