Sleep Effect on Health: आजकाल उशिरापर्यंत मोबाईल वापरणे, कामाचा ताण, अभ्यास आणि बदललेली जीवनशैली यामुळे अनेकांची झोप पूर्ण होत नाही. काही लोक रोज फक्त ५ ते ६ तास झोपतात आणि त्याला सामान्य समजतात. नंतर वेळ मिळाला की झोप भरून काढू, असे त्यांना वाटते.
पण झोप ही फक्त शरीराला आराम देण्यासाठी नसते. आपण झोपेत असताना शरीरामध्ये अनेक महत्त्वाची कामे सुरू असतात. याच काळात हृदयालाही आराम मिळतो. त्यामुळे दीर्घकाळ कमी झोप घेणे किंवा झोप नीट न लागणे याचा आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो.
अमेरिकन हार्ट असोसिएशनच्या माहितीनुसार, झोप किती वेळ घेतली जाते, ती किती नियमित आहे आणि तिची गुणवत्ता कशी आहे, यांचा संबंध हृदयविकार, स्ट्रोक, रक्तदाब आणि शरीरातील चयापचयाशी संबंधित समस्यांशी आढळतो.
रोज किती तास झोप घेणे आवश्यक आहे?
बहुतेक प्रौढ व्यक्तींना दररोज रात्री किमान ७ तास झोप घेण्याची गरज असते. एखाद्या दिवशी किंवा दोन दिवस कमी झोप झाली तर फार मोठी समस्या असेलच असे नाही. मात्र सतत कमी झोप घेणे ही सवय होऊ देऊ नये. संशोधनामध्ये दररोज ७ तासांपेक्षा कमी झोप घेण्याचा संबंध अनेक आरोग्य समस्यांशी आढळला आहे. मात्र प्रत्येक व्यक्तीची झोपेची गरज थोडी वेगळी असू शकते. त्यामुळे फक्त किती तास झोपलो यापेक्षा झोप चांगली लागते का आणि दिवसभर शरीराला ताजेतवाने वाटते का, याकडेही लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे.
कमी झोपेमुळे रक्तदाब वाढू शकतो
आपण झोपेत असताना साधारणपणे रक्तदाब कमी होतो. त्यामुळे शरीराला आणि हृदयाला विश्रांती मिळते. पण नीट झोप न लागणे किंवा रात्री वारंवार झोपमोड होणे यामुळे शरीराची ही नैसर्गिक प्रक्रिया बिघडू शकते. दीर्घकाळ झोप कमी होणे किंवा झोपेची गुणवत्ता खराब असणे याचा संबंध उच्च रक्तदाबाशी जोडला गेला आहे. उच्च रक्तदाबामुळे पुढे हृदयविकार आणि स्ट्रोकचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे अनेक दिवसांपासून झोप व्यवस्थित होत नसेल तर केवळ थकवा समजून त्याकडे दुर्लक्ष करू नका.
फक्त ७-८ तास झोपणे पुरेसे नाही
आपण ७-८ तास बेडवर असलो म्हणजे आपली झोप चांगली झाली असे नाही. रात्री वारंवार जाग येत असेल, झोप लागण्यासाठी खूप वेळ लागत असेल किंवा सकाळी उठल्यानंतरही थकवा जाणवत असेल तर झोपेची गुणवत्ता चांगली नसू शकते.
झोपेचा कालावधी जसा महत्त्वाचा आहे, तसेच नियमित वेळेला झोपणे, झोप सतत लागणे, योग्य वेळी झोपणे आणि दिवसभर जास्त झोप येते का याकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे. या गोष्टींचा हृदयाच्या तसेच शरीराच्या चयापचयाशी संबंधित आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो.
मोठ्याने घोरणे आणि झोपेत श्वास थांबणे हेही धोक्याचे संकेत
एखाद्या व्यक्तीला खूप मोठ्याने घोरण्याची सवय असेल, झोपताना श्वास थांबतो असे जाणवत असेल किंवा रात्री वारंवार जाग येत असेल तर त्यामागे स्लीप ॲपनिया असण्याची शक्यता असू शकते. स्लीप ॲपनियामध्ये झोपताना श्वासाची नळी वारंवार बंद होऊ शकते. त्यामुळे शरीराला मिळणाऱ्या ऑक्सिजनवर परिणाम होऊ शकतो.
CDC च्या माहितीनुसार, स्लीप ॲपनियाचा संबंध उच्च रक्तदाब, हार्ट अटॅक आणि स्ट्रोकच्या वाढलेल्या धोक्याशी जोडला गेला आहे. अशी लक्षणे वारंवार दिसत असतील तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.
चांगली झोप मिळण्यासाठी या छोट्या सवयी उपयोगी ठरू शकतात
झोप सुधारण्यासाठी काही सोप्या गोष्टी रोजच्या जीवनात करता येतात.
- रोज शक्यतो एकाच वेळेला झोपण्याचा आणि उठण्याचा प्रयत्न करा.
- दिवसभर थोडा शारीरिक व्यायाम किंवा हालचाल करा.
- सकाळी किंवा दिवसा काही वेळ नैसर्गिक सूर्यप्रकाशात राहा.
- झोपण्यापूर्वी मोबाईल आणि इतर स्क्रीनचा वापर कमी करा.
- झोपण्याची खोली शांत आणि शक्यतो अंधारात ठेवा.
- झोपण्यासाठी आरामदायक वातावरण तयार करा.
जर बराच काळ झोपेची समस्या सुरू असेल, रात्री वारंवार झोपमोड होत असेल किंवा दिवसभर खूप जास्त झोप येत असेल तर स्वतःहून उपचार करण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
थोडक्यात, चांगली आणि पुरेशी झोप ही शरीरासाठीच नव्हे तर हृदयाच्या आरोग्यासाठीही महत्त्वाची आहे.
(Disclaimer: वरील माहिती प्राप्त माहितीवर आधारित असून अधिक माहितीसाठी तज्ज्ञ/डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)
