Lack of Sleep Disease: धावपळीच्या जीवनात आणि कामाच्या ताणामुळे लोक अनेकदा झोप कमी घेतात, पण ही सवय हृदयासाठी धोकादायक ठरू शकते. अलीकडच्या संशोधनानुसार, ६ तासांपेक्षा कमी झोप घेतल्यास शरीरात ताण वाढवणारे हार्मोन्स सक्रिय होतात. यामुळे ब्लड प्रेशर आणि कोलेस्ट्रॉलवर वाईट परिणाम होतो.
एशियन हॉस्पिटलमधील कार्डियोलॉजी युनिट-II चे सल्लागार डॉ. दिवाकर कुमार यांच्या मते, पुरेशी झोप न घेतल्याने फक्त थकवा येत नाही, तर हार्ट अटॅक आणि स्ट्रोकचा धोका खूप वाढतो. डॉक्टरांच्या मते, प्रौढ व्यक्तीने रोज ७ ते ८ तास झोप घेणे आवश्यक आहे. जर तुम्ही सतत कमी झोप घेत असाल, तर त्याचा परिणाम शरीरावर दिसू लागतो. चला जाणून घेऊया, कमी झोपेमुळे हार्ट अटॅक आणि स्ट्रोकचा धोका कसा वाढतो.
कमी झोपेमुळे हार्ट अटॅक आणि स्ट्रोकचा धोका कसा वाढतो?
झोप कमी घेतल्यामुळे शरीरात ताण वाढवणारे हार्मोन्स वाढतात, त्यामुळे ब्लड प्रेशर वाढते आणि हृदयाची गती बिघडते. शरीराला पूर्ण विश्रांती मिळत नाही, त्यामुळे रक्तवाहिन्यांमध्ये सूज येऊ शकते. तसेच कोलेस्ट्रॉलही वाढू शकते. हे सगळे हळूहळू हृदयाच्या आजारांना कारणीभूत ठरतात.
दीर्घकाळ पुरेशी झोप न घेतल्यास हाय ब्लड प्रेशर, लठ्ठपणा आणि डायबिटीजसारख्या समस्या निर्माण होतात, ज्या हृदयासाठी अधिक धोकादायक आहेत. तज्ञांच्या मते, कमी झोपेचा सर्वात जास्त परिणाम हृदय आणि रक्तवाहिन्यांवर (कार्डियोव्हॅस्क्युलर सिस्टम) होतो.
जे लोक रोज ६ तासांपेक्षा कमी झोप घेतात, त्यांच्यात हार्ट अटॅक आणि स्ट्रोकचे प्रमाण जास्त दिसून येते. विशेषतः तरुण प्रोफेशनल्स आणि कॉर्पोरेट क्षेत्रात काम करणाऱ्यांमध्ये हा प्रकार झपाट्याने वाढत आहे.
तज्ञांच्या मते, चांगली झोप ही योग्य आहार आणि शरीराच्या हालचालीइतकीच महत्त्वाची आहे. जर झोप कमी असेल, तर शरीरात ताण वाढवणारे हार्मोन्स वाढतात. त्यामुळे ब्लड प्रेशर आणि सूज दोन्ही वाढू शकतात. हळूहळू ही परिस्थिती हार्ट अटॅक आणि स्ट्रोकचा धोका वाढवते. त्यामुळे डॉक्टरांचा स्पष्ट सल्ला आहे की, आपल्या झोपेला प्राधान्य द्या आणि जीवनशैलीत आवश्यक बदल करा.
स्लीप एपनिया- एक शांत पण धोकादायक समस्या
अनेक लोक ८ तास झोप घेतात, तरीही त्यांना थकवा जाणवतो. याचं कारण स्लीप एपनिया (झोपेत श्वास थांबणे) असू शकतं. घोरणं ही फक्त सवय नाही, तर हृदयासाठी धोक्याचा इशारा असू शकतो. संशोधनानुसार, स्लीप एपनियावर उपचार न केल्यास हार्ट फेल्युअरचा धोका सुमारे १४०% पर्यंत वाढू शकतो. आजकाल अनेक तरुण सोमवार ते शुक्रवार कमी झोप घेतात आणि शनिवार-रविवारी जास्त झोपून भरपाई करण्याचा प्रयत्न करतात. संशोधन याला “सोशल जेटलॅग” असं म्हणतं. अशा प्रकारे शरीराची नैसर्गिक झोपेची वेळ (सर्केडियन रिदम) बदलता येत नाही. यामुळे मेटाबॉलिझम बिघडतो आणि स्ट्रोकचा धोका वाढतो.
अमेरिकन हार्ट असोसिएशनने “Life’s Essential 8” (निरोगी हृदयासाठी ८ महत्त्वाच्या गोष्टी) यामध्ये झोपेला देखील महत्त्व दिलं आहे. यावरून स्पष्ट होतं की झोप ही आता आहार आणि व्यायामाइतकीच गरजेची आहे.
झोपेच्या शत्रू ठरणाऱ्या सवयी
आपल्या रोजच्या जीवनात अशा अनेक सवयी आहेत ज्या झोपेवर वाईट परिणाम करतात. उदा. उशिरापर्यंत मोबाईल वापरणे, खूप वेळ स्क्रीनसमोर काम करणे, जास्त कॅफीन घेणे आणि झोपण्याची-उठण्याची ठरलेली वेळ न पाळणे. या सगळ्या सवयींमुळे शरीराची नैसर्गिक वेळ (बॉडी क्लॉक) बिघडते आणि झोपेची गुणवत्ता कमी होते.
झोप कशी सुधारावी
- डॉक्टरांच्या मते, रोज एकाच वेळी झोपण्याची आणि उठण्याची सवय लावा.
- झोपण्याच्या एक तास आधी मोबाईल आणि लॅपटॉप वापरणं थांबवा.
- रात्री जड अन्न आणि कॅफीन टाळा.
चांगली झोप ही फक्त मेंदूसाठीच नाही, तर हृदयासाठीही खूप महत्त्वाची आहे. जर सतत झोप कमी होत असेल, थकवा किंवा ताण जाणवत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका.
गरज वाटल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. वेळेत झोप आणि जीवनशैली सुधारल्यास हार्ट अटॅक आणि स्ट्रोकसारख्या गंभीर आजारांचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येतो.
