scorecardresearch

सोडियमच्या कमतरतेमुळे होऊ शकतात गंभीर आजार, मृत्यू देखील होण्याची शक्यता; लक्षणे आणि उपचार वेळीच जाणून घ्या

Hyponatremia Symptoms and causes: मिठाच्या वापराबाबत नेहमीच वेगवेगळी मते असतात, परंतु त्याच्या कमतरतेबद्दल बोलले जात नाही. शरीरातील सोडियमचे महत्त्व जाणून घेऊया.

सोडियमच्या कमतरतेमुळे होऊ शकतात गंभीर आजार, मृत्यू देखील होण्याची शक्यता; लक्षणे आणि उपचार वेळीच जाणून घ्या
photo(pixabay)

Low blood sodium in adults: बरेचदा आपण जास्त मीठ खाल्ल्याने होणाऱ्या आजारांबद्दल बोलतो, पण तुम्हाला हे माहित आहे का? शरीरात सोडियमची कमतरता देखील धोकादायक आहे. शरीरात सोडियमच्या कमतरतेमुळेही अनेक आजार होऊ शकतात. जेव्हा शरीरातील द्रवाचे प्रमाण खूप जास्त किंवा खूप कमी होते तेव्हा रक्तातील सोडियमचे प्रमाण खूप कमी होते. त्याचा मनावर खूप वाईट परिणाम होतो. रक्तातील सोडियम शरीरात विद्युत संचलन करण्यास मदत करते, ज्यामुळे आपण कोणतेही काम व्यवस्थित करू शकतो. सोडियम हे एक इलेक्ट्रोलाइट आहे जे शरीराच्या प्रत्येक पेशीतील पाण्याचे नियमन करते.

सोडियमच्या कमतरतेला वैद्यकीयदृष्ट्या हायपोनेट्रेमिया देखील म्हणतात. हायपोनेट्रेमियाचे दोन प्रकार आहेत. प्रथम, जेव्हा शरीरातील सोडियमची पातळी ४८ तास किंवा त्याहून अधिक काळ कमी होते, तेव्हा एखाद्या व्यक्तीला तीव्र हायपोनेट्रेमिया होतो. या प्रकारच्या हायपोनेट्रेमियाची लक्षणे सहसा दुर्मिळ असतात. दुसरा, तीव्र हायपोनेट्रेमिया, शरीरातील सोडियमच्या पातळीत अचानक घट झाल्यामुळे होतो. या स्थितीत मेंदूला तीव्र सूज येते, ज्यामुळे व्यक्ती कोमात जाऊ शकते किंवा मृत्यूही होऊ शकतो. सोडियम नियमित रक्तदाब राखण्यास मदत करते. हे शरीरातील द्रव संतुलित करते आणि स्नायू आणि नसा सक्रिय करण्यास मदत करते. प्रौढ व्यक्तीची सोडियम पातळी १३५ ते १४५ mEq/L दरम्यान असावी.

( हे ही वाचा: Health Tips: तुम्ही गरम पाणी अशाप्रकारे पिता का? वाढू शकतो किडनी आणि मेंदूच्या समस्यांचा धोका, वेळीच सावध व्हा)

सोडियमच्या कमतरतेने काय होते?

हेल्थ लाइननुसार, जेव्हा रक्तामध्ये सोडियमची कमतरता असते तेव्हा शरीरातील पाण्याचे प्रमाण वाढू लागते आणि त्यामुळे शरीरात सूज येते. यामुळे अनेक समस्या निर्माण होऊ शकतात. एवढेच नाही तर जीवालाही धोका होऊ शकतो. तीव्र सोडियमच्या कमतरतेमुळे कोमा होऊ शकतो. याचा मेंदूवर सर्वाधिक परिणाम होतो कारण मेंदूला जळजळ होऊन स्मरणशक्ती कमी होते आणि इतर मानसिक आजार होतात.

सोडियमच्या कमतरतेची लक्षणे काय आहेत?

हायपोनेट्रेमियाच्या लक्षणांमध्ये हे समाविष्ट असू शकते

  • मळमळ आणि उलटी
  • सतत डोकेदुखी
  • अस्वस्थ होणे
  • ऊर्जेचा अभाव आणि थकवा जाणवणे (नेहमी थकल्यासारखे वाटणे)
  • अस्वस्थता आणि चिडचिड
  • स्नायू कमजोरी
  • कोमा मध्ये पडणे

( हे ही वाचा: कोणतेही फळ खाल्ल्यानंतर घशात खाज सुटते? चुकूनही दुर्लक्ष करू नका; ‘हा’ गंभीर आजार असू शकतो)

या लक्षणांव्यतिरिक्त इतर लक्षणे देखील असू शकतात, परंतु जर अशी लक्षणे तुमच्या बाबतीत दिसून येत नसतील, तुम्हाला कोणत्याही लक्षणांबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

सोडियमची कमतरता भरून काढा

वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन (WHO) नुसार, प्रौढ व्यक्तीला दररोज ५ ग्रॅम मीठ आवश्यक आहे. त्यांच्यामध्ये २ ग्रॅम सोडियम असावे. दोन्ही कमी-अधिक धोकादायक आहेत. याच्या अतिसेवनाने उच्च रक्तदाबाचा आजार होतो. कमतरता असल्यास मिठाचे सेवन करावे. जेव्हा रुग्ण बेशुद्ध असतो, तेव्हा डॉक्टर ड्रिपद्वारे रुग्णाला सोडियम कंपाऊंड देतात, ज्यामुळे मीठाची कमतरता भरून निघते. कमी खाल्ल्याने मेंदूवर वाईट परिणाम होतो. वरील लक्षणे दिसल्यास, ऑस्मोलॅलिटी रक्त तपासणी आणि मूत्र चाचणीसाठी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

हायपोनेट्रेमियाचा उपचार कसा केला जातो?

  • कमी द्रव प्यावे
  • लघवीचे प्रमाण वाढवणारा पदार्थ औषध समायोजन घेणे
  • अंतर्निहित स्थिती उपचार

गंभीर हायपोनेट्रेमिया ही आपत्कालीन स्थिती आहे. डॉक्टरांनी उपचार करणे आवश्यक आहे.

( हे ही वाचा: Heart Health: हृदयविकाराच्या झटक्यानंतर व्यक्तीचा आहार कसा असला पाहिजे? तज्ञांकडून जाणून घ्या)

  • इंट्राव्हेनस (IV) सोडियम द्रावण ओतणे
  • डोकेदुखी, मळमळ आणि फेफरे यासारख्या लक्षणांसाठी प्रिस्क्रिप्शन औषधे घेणे
  • रक्तातील सोडियमचे प्रमाण हळूहळू वाढले पाहिजे. खूप लवकर वाढणारी पातळी गंभीर आणि अनेकदा कायमस्वरूपी मेंदूचे नुकसान होऊ शकते.

मराठीतील सर्व लाइफस्टाइल ( Lifestyle ) बातम्या वाचा. मराठी ताज्या बातम्या (Latest Marathi News) वाचण्यासाठी डाउनलोड करा लोकसत्ताचं Marathi News App.

संबंधित बातम्या