Late Night Sleep: आजच्या धावपळीच्या जीवनात रात्रीचा वेळही पूर्वीसारखा राहिलेला नाही. मध्यरात्रीनंतरही अनेक जण मोबाईल वापरत असतात. बिछान्यावर पडून ऑफिसचे ईमेल पाहतात आणि सोशल मीडियावर स्क्रोल करताना कधी रात्र संपते, हेही कळत नाही. विशेषतः तरुण नोकरी करणाऱ्यांसाठी ही आता रोजची सवय झाली आहे. मात्र, न्यूरोलॉजिस्ट डॉक्टरांचा इशारा आहे की ही सवय केवळ थकवा वाढवत नाही, तर मिनी स्ट्रोकसारख्या गंभीर आजाराचा धोकाही वाढवू शकते.
मिनी स्ट्रोक म्हणजे काय?
मिनी स्ट्रोकला वैद्यकीय भाषेत ट्रान्झिएंट इस्केमिक अटॅक (TIA) असे म्हटले जाते. हा आजार तेव्हा होतो, जेव्हा काही वेळासाठी मेंदूच्या एखाद्या भागात रक्तपुरवठा थांबतो. याची लक्षणे काही मिनिटांत कमी होऊ शकतात, पण त्याकडे दुर्लक्ष करणे धोकादायक ठरू शकते. अमेरिकेच्या नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ हेल्थ (NIH) नुसार, ज्यांना ट्रान्झिएंट इस्केमिक अटॅक येतो, त्यापैकी प्रत्येक तीनपैकी एका व्यक्तीला पुढे जाऊन स्ट्रोक येण्याचा धोका असतो. यातील जवळपास निम्मी प्रकरणे एका वर्षाच्या आत समोर येतात.
झोपेच्या कमतरतेमुळे हा धोका का वाढतो?
डॉ. चंदना आर. गौडा यांनी TOI शी बोलताना सांगितले की, अपुरी झोप ही मेंदू आणि हृदयाशी संबंधित आजारांचे मोठे कारण बनत आहे. त्यांच्या मते, सतत कमी झोप घेतल्यामुळे शरीरात ताण वाढवणाऱ्या हार्मोन्सचे प्रमाण वाढते. त्यामुळे रक्तदाबावर परिणाम होतो, शरीरातील सूज वाढते आणि शरीराची चयापचय प्रक्रिया (मेटाबॉलिझम) बिघडते. हे सर्व घटक मिळून मिनी स्ट्रोक आणि पुढे स्ट्रोकचा धोका वाढवू शकतात.
चांगली झोप का आवश्यक आहे?
तज्ज्ञांच्या मते, चांगली झोप ही फक्त शरीराला आराम देत नाही, तर रक्तवाहिन्यांची दुरुस्ती करण्यास, रक्तदाब नियंत्रणात ठेवण्यास आणि शरीरातील सूज कमी करण्यासही मदत करते. सतत झोप अपुरी राहिल्यास शरीरातील या महत्त्वाच्या प्रक्रिया बिघडू लागतात. नॅशनल हार्ट, लंग अँड ब्लड इन्स्टिट्यूटच्या संशोधनानुसार, दीर्घकाळ अपुरी झोप घेतल्यामुळे उच्च रक्तदाब, लठ्ठपणा, मधुमेह आणि हृदयविकाराचा धोका वाढतो. हे सर्व स्ट्रोकची प्रमुख कारणे मानली जातात.
रिव्हेंज बेडटाइम प्रॉक्रॅस्टिनेशन म्हणजे काय?
गेल्या काही वर्षांत रिव्हेंज बेडटाइम प्रॉक्रॅस्टिनेशन हा शब्दही चर्चेत आला आहे. दिवसभर काम केल्यानंतर स्वतःसाठी थोडा वेळ मिळावा म्हणून मुद्दाम उशिरापर्यंत जागणे, याला रिव्हेंज बेडटाइम प्रॉक्रॅस्टिनेशन असे म्हणतात. मात्र, यावेळी शरीराला विश्रांतीची गरज असते. डॉ. गौडा यांच्या मते, रात्री उशिरापर्यंत मोबाईल वापरणे, सतत स्क्रीनकडे पाहत राहणे आणि फक्त काही तास झोप घेणे ही आज अनेक तरुणांची सवय झाली आहे. ही सवय भविष्यात गंभीर आरोग्य समस्यांचे कारण ठरू शकते.
याची लक्षणे कोणती?
मिनी स्ट्रोकची सर्वात मोठी अडचण म्हणजे त्याची लक्षणे अनेकदा दुर्लक्षित केली जातात. शरीराच्या एका बाजूला अचानक अशक्तपणा किंवा मुंग्या येणे, बोलताना अडचण येणे, चक्कर येणे, धूसर दिसणे, चेहऱ्याची एक बाजू वाकडी होणे किंवा काही मिनिटांसाठी गोंधळल्यासारखे वाटणे ही त्याची सुरुवातीची लक्षणे असू शकतात. तज्ज्ञांच्या मते, अशी कोणतीही लक्षणे दिसल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये आणि त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
(Disclaimer: वरील माहिती प्राप्त माहितीवर आधारित असून अधिक माहितीसाठी तज्ज्ञ/डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)
