तुम्हीही रोज दुधाचा चहा पिताय? सावधान! ‘या’ ३ चुकांमुळे शरीरात वेगाने वाढू शकतं यूरिक ॲसिड

दिल्लीतील फोर्टिस एस्कॉर्ट्स हॉस्पिटलचे ऑर्थोपेडिक डायरेक्टर डॉ. कौशल कांत मिश्रा यांच्या मते, आपल्या आहारातील काही ठराविक पदार्थांमुळे यूरिक ॲसिड वेगाने वाढते. योग्य आहार, भरपूर पाणी पिणे, वजन नियंत्रणात ठेवणे आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार औषधे घेणे या सर्व गोष्टी यूरिक ॲसिडच्या व्यवस्थापनात महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

यूरिक ॲसिड नियंत्रित ठेवण्यासाठी कोणते २ पदार्थ टाळावेत आणि डाएटमध्ये कोणत्या ७ पदार्थांचा समावेश करावा, याविषयी संशोधन काय सांगते ते सविस्तर जाणून घेऊया:

या २ गोष्टींपासून राहा दूर (2 Foods to Strictly Avoid)

यूरिक ॲसिडच्या रुग्णांनी आपल्या दैनंदिन आहारातून खालील दोन गोष्टींवर तात्काळ नियंत्रण आणणे किंवा पूर्णपणे बंद करणे गरजेचे आहे:

रेड मीट (Red Meat)

बीफ, मटन आणि पोर्क यांसारख्या रेड मीटमध्ये प्युरीन (Purine) चे प्रमाण खूप जास्त असते. जेव्हा आपले शरीर प्युरीनचे पचन करते, तेव्हा उप-उत्पाद (By-product) म्हणून यूरिक ॲसिड तयार होते. त्यामुळे रेड मीटचे जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास रक्तातील यूरिक ॲसिडची पातळी वेगाने वाढते आणि गाउटचा धोका कित्येक पटीने वाढतो. अनेक वैद्यकीय संशोधनांतून मांस आणि उच्च यूरिक ॲसिड यांच्यातील थेट संबंध स्पष्ट झाला आहे.

मद्यपान किंवा अल्कोहोल (Alcohol)

दारूचे सेवन यूरिक ॲसिडचे चयापचय (Metabolism) आणि मूत्रपिंडाद्वारे (Kidneys) ते शरीराबाहेर टाकण्याच्या प्रक्रियेत मोठा अडथळा निर्माण करते. विशेषतः बीअर (Beer) मध्ये अल्कोहोलसोबत प्युरीनचे प्रमाणही अधिक असते. त्यामुळे मद्यपानामुळे रक्तातील यूरिक ॲसिड साचून राहते आणि गाउटचा झटका (Gout Attack) येण्याची शक्यता वाढते.

यूरिक ॲसिड कमी करणारे ७ सुपरफूड्स (7 Superfoods to Control Uric Acid)

केवळ काही गोष्टी वर्ज्य करणे पुरेसे नाही, तर शरीरातील यूरिक ॲसिड बाहेर टाकण्यासाठी आणि सूज कमी करण्यासाठी डाएटमध्ये पुढील ७ घटकांचा समावेश करा:

चेरी (Cherries)

चेरीमध्ये एंथोसायनिन (Anthocyanin) नावाचे प्रबळ अँटी-ऑक्सिडंट्स असतात, जे सांध्यांमधील सूज आणि वेदना कमी करण्यास मदत करतात.

संशोधनाचा पुरावा: बॉस्टन युनिव्हर्सिटीने (Boston University) ६३३ गाउटच्या रुग्णांवर केलेल्या अभ्यासानुसार, सलग दोन दिवस चेरीचे सेवन केल्यास गाउटच्या अटॅकचा धोका ३५ टक्क्यांनी कमी होतो. जेव्हा चेरीच्या सेवनाला गाउटच्या औषधांसोबत (Allopurinol) जोडले गेले, तेव्हा हा धोका तब्बल ७५ टक्क्यांपर्यंत घटल्याचे दिसून आले.

लो-फॅट डेअरी प्रॉडक्ट्स (Low-Fat Dairy Products)

मलाई काढलेले दूध (Skimmed Milk), कमी चरबीचे दही आणि ताक हे यूरिक ॲसिडच्या रुग्णांसाठी उत्तम मानले जातात. यातील प्रोटीन्स यूरिक ॲसिडला मूत्राद्वारे शरीराबाहेर घालवण्यास मदत करतात.

संशोधनाचा पुरावा: द न्यू इंग्लंड जर्नल ऑफ मेडिसिन (NEJM) मध्ये प्रकाशित १२ वर्षांच्या अभ्यासानुसार, दररोज लो-फॅट दूध किंवा दही घेणाऱ्या पुरुषांमध्ये गाउट होण्याचा धोका ४० ते ५० टक्क्यांनी कमी आढळला.

लिंबूवर्गीय आणि खट्टे फळे (Citrus Fruits)

संतरी, लिंबू, आवळा, मोसंबी आणि पेरू यांसारख्या फळांमध्ये व्हिटॅमिन C (Vitamin C) मुबलक प्रमाणात असते. व्हिटॅमिन सी यूरिक ॲसिडला लघवीद्वारे बाहेर टाकण्याची क्षमता वाढवते.

संशोधनाचा पुरावा: आर्काइव्ह्ज ऑफ इंटरनल मेडिसिन (Archives of Internal Medicine) मधील ४६,००० पेक्षा जास्त पुरुषांवर केलेल्या अध्ययनात असे दिसून आले की, व्हिटॅमिन सी चे योग्य प्रमाण घेणाऱ्या पुरुषांमध्ये गाउटचा धोका ४५ टक्क्यांनी कमी झाला.

हिरव्या पालेभाज्या (Green Leafy Vegetables)

पालक, केल (Kale) आणि इतर हिरव्या भाज्यांमध्ये पोषक घटक भरपूर असतात आणि प्युरीनचे प्रमाण अतिशय कमी असते.

संशोधनाचा पुरावा: एशिया पॅसिफिक जर्नल ऑफ क्लिनिकल न्यूट्रिशन (Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition) नुसार, भाज्यांपासून मिळणारे प्युरीन (Plant-based Purines) मांसाहार किंवा सी-फूडप्रमाणे शरीरातील यूरिक ॲसिड वाढवत नाहीत. त्यामुळे या भाज्या सुरक्षितपणे खाल्ल्या जाऊ शकतात.

ग्रीन टी (Green Tea)

ग्रीन टी मध्ये कॅटेचिन (Catechins) नावाचे अँटी-ऑक्सिडंट्स असतात. हे घटक शरीरातील ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस आणि सांध्यांमधील सूज कमी करण्यास मदत करतात. साखर न घालता नियमित ग्रीन टी पिणे आरोग्यदायी ठरते.

तरबूज (Watermelon)

कलिंगड किंवा तरबूजमध्ये पाण्याचे प्रमाण भरपूर (सुमारे ९२%) असते आणि प्युरीनचे प्रमाण नगण्य असते. यूरिक ॲसिड कमी करण्यासाठी शरीरात पाण्याचे प्रमाण (Hydration) योग्य असणे अत्यंत आवश्यक आहे. यामुळे किडनी यूरिक ॲसिडला सहजरीत्या बाहेर टाकण्यास सक्षम बनते.

साबुत धान्य / संपूर्ण अन्न (Whole Grains)

ओट्स, ब्राऊन राईस आणि क्विनोआ यांसारख्या धान्यांमध्ये फायबरचे (Fiber) प्रमाण जास्त असते. फायबर पचनसंस्था आणि मेटाबॉलिझम मजबूत ठेवते.

संशोधनाचा पुरावा: अमेरिकन जर्नल ऑफ क्लिनिकल न्यूट्रिशन (AJCN) च्या अभ्यासानुसार, फायबरयुक्त आहार इंसुलिनची संवेदनशीलता (Insulin Sensitivity) सुधारतो, ज्यामुळे यूरिक ॲसिडची पातळी नैसर्गिकरित्या नियंत्रणात राहते.

निष्कर्ष आणि तज्ज्ञांचा सल्ला (Conclusion & Expert Advice)

यूरिक ॲसिड नियंत्रणात ठेवण्यासाठी केवळ औषधांवर अवलंबून न राहता आहारातील बदल अत्यंत प्रभावी ठरतात. रेड मीट आणि दारूपासून दूर राहून डाएटमध्ये चेरी, व्हिटॅमिन C, लो-फॅट डेअरी आणि भरपूर पाण्याचा समावेश केल्यास सांधेदुखी आणि सूज यापासून कायमचा दिलासा मिळू शकतो.

(टीप: कोणत्याही आहारात मोठा बदल करण्यापूर्वी किंवा औषधे सुरू/बंद करण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला आवर्जून घ्या.)