Diabetes Foot Care In Monsoon Tips : पावसाळा उकाड्यापासून सुटका, चहुबाजूला हिरवळ आणि थंड हवेचा आनंद घेऊन येतो, पण त्यासह आरोग्यविषयक अनेक समस्याही आणतो. पावसाळ्यात रस्त्यांवर साचलेले पाणी अनेकदा वरून स्वच्छ दिसते, परंतु प्रत्यक्षात त्यात बॅक्टेरिया, व्हायरस, फंगस, सांडपाणी आणि इतर हानिकारक सूक्ष्मजीव असू शकतात. अशा पाण्याच्या संपर्कात आल्यास त्वचेचे आजार आणि पायांच्या समस्यांचा धोका वाढतो. सामान्य लोकांच्या तुलनेत मधुमेह असलेल्या रुग्णांमध्ये हा धोका कितीतरी पटीने जास्त असतो. डायबिटीजमुळे शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती कमकुवत होते आणि अनेक रुग्णांच्या पायांच्या नसांची संवेदनशीलता (Sensation) देखील कमी होते.
अशा परिस्थितीत, पायाला पडलेला लहानसा ओरखडा, फोड किंवा जखम वेळेवर लक्षात येत नाही आणि ही जखम भरण्याची प्रक्रियाही मंदावते. जर या जखमांमध्ये संसर्ग झाला तर परिस्थिती गंभीर रूप धारण करू शकते. म्हणूनच पावसाळ्यात मधुमेह रुग्णांनी पायांची नियमित स्वच्छता करणे, योग्य पादत्राणे वापरणे आणि पायांमध्ये होणाऱ्या छोट्या बदलांकडेही त्वरित लक्ष देणे अत्यंत गरजेचे मानले जाते.
१) पावसाचे पाणी का ठरू शकते धोकादायक?
पावसाळ्यात रस्त्यावर साचलेले पाणी स्वच्छ दिसत असले तरी त्यात अनेक प्रकारचे बॅक्टेरिया आणि घाण लपलेली असते. जर डायबिटीजचे रुग्ण अशा पाण्यातून चालले, तर पायांवरील छोट्या जखमा किंवा ओरखड्यांमधून संसर्ग सहज शरीरात प्रवेश करू शकतो.
२) डायबिटीजमध्ये पायांना संसर्ग लवकर का होतो?
डायबिटीजमुळे अनेकांच्या पायांच्या नसांची संवेदनशीलता कमी होते, ज्याला वैद्यकीय भाषेत ‘न्यूरोपॅथी’ (Neuropathy) म्हणतात. यामुळे पायाला झालेली छोटी दुखापत किंवा फोड लवकर जाणवत नाही. तसेच, रक्तप्रवाह मंदावल्यामुळे जखम बरी होण्यासाठी जास्त वेळ लागतो. याच कारणामुळे किरकोळ दुखापतही गंभीर संसर्गाचे रूप घेऊ शकते.
३) जास्त वेळ पाय ओले राहणे का नुकसानकारक आहे?
पावसात वारंवार भिजल्याने किंवा जास्त वेळ ओले बूट घातल्याने पायांची त्वचा मऊ पडते. यामुळे पायांवर भेगा पडणे, फोड येणे आणि जखमा होण्याची शक्यता वाढते. यावर वेळेत उपचार न केल्यास ‘डायबिटिक फूट अल्सर’ सारखी गंभीर समस्या उद्भवू शकते, ज्यामुळे काही प्रकरणांमध्ये शस्त्रक्रिया (सर्जरी) करण्याची किंवा पाय कापण्याची वेळ येऊ शकते.
४) घरातही अनवाणी पायाने चालू नका
अनेक लोक घराच्या आत अनवाणी पायाने चालतात, परंतु मधुमेह रुग्णांसाठी ही सवय घातक ठरू शकते. फरशीवर पडलेली कोणतीही टोकदार वस्तू किंवा फर्निचरचा कोपरा लागून दुखापत होऊ शकते, ज्याची त्यांना लगेच जाणीवही होत नाही.
५) पावसाळ्यात फॉलो करा हा सोपा ‘फूट केअर रुटीन’ (Foot Care Routine)
- घरात परत आल्यावर पाय कोमट पाण्याने स्वच्छ धुवावेत.
- सौम्य साबणाचा वापर करा आणि त्वचा कडक वाटल्यास मऊ स्क्रबर वापरा.
- पाय धुतल्यानंतर ते व्यवस्थित कोरडे करा, विशेषतः बोटांमधील जागा कोरडी ठेवा.
- रोज पायांची तपासणी करा; कुठे फोड, जखम, भेगा किंवा सूज तर नाही ना, हे तपासा.
- खोबरेल तेल किंवा फूट क्रीमने पायांची हलकी मालिश करा.
- पायांची नखे नेहमी सरळ कापा आणि ती जास्त लहान करू नका, जेणेकरून संसर्गाचा धोका वाढणार नाही.
६) बूट आणि मोजे कसे असावेत?
पावसाळ्यात नेहमी बंद (Closed) आणि आरामदायी बूट वापरावेत. बूट स्वच्छ, कोरडे आणि योग्य मापाचे असावेत. बुटांसह नेहमी सुती (Cotton) मोजे वापरावेत आणि दिवसातून किमान दोनदा ते बदलावेत, जेणेकरून पायांमध्ये ओलसरपणा राहणार नाही.
७) कोणत्या लक्षणांकडे अजिबात दुर्लक्ष करू नये?
जर पायांवर लालसरपणा, सूज, फोड, जखम, पू होणे, दुर्गंधी येणे किंवा सतत वेदना होत असतील, तर घरगुती उपचार करण्याऐवजी त्वरित डॉक्टरांशी संपर्क साधावा. वेळेवर केलेले उपचार गंभीर गुंतागुंतीपासून वाचवू शकतात.
