moringa water purification study Brazil : प्रत्येक वेळी जेव्हा तुम्ही नळाचे पाणी पिता, तेव्हा तुम्ही कदाचित अशी एखादी गोष्ट गिळत असता जी तुमच्या डोळ्यांना देखील दिसत नाही, आणि जी गेल्या काही वर्षांत सर्वव्यापी झाली आहे. ती गोष्ट म्हणजे ‘मायक्रोप्लास्टिक्स’. मायक्रोप्लास्टिक्स म्हणजे प्लास्टिकचे सुक्ष्म कण जे अनेकदा वाळूच्या कणापेक्षाही लहान असतात. हे कण बाटल्या, पॅकेजिंग व इतर दैनंदिन वस्तूंमधून तुटून वेगळे होतात.
पाण्यातील मायक्रोप्लास्टिक काढून टाकतात शेवग्याच्या बिया?
मायक्रोप्लास्टिक्स हा एक सर्वमान्यपणे चर्चेचा विषय बनला आहे आणि ते नद्यांमध्ये, नळाच्या पाण्यात आणि अगदी मानवी रक्तातही आढळत आहेत. या तुकड्यांमुळे उतींचे नुकसान, यकृत आणि मूत्रपिंडाच्या समस्या आणि हार्मोनल असंतुलन होऊ शकते. शिवाय, हे विषारी घटक शरीरातून काढून टाकणे सोपे नाही आणि सध्याच्या पद्धती औद्योगिक रसायनांवर अवलंबून आहेत, ज्यांचे स्वतःचे आरोग्य धोके आहेत. पण सुदैवाने, शास्त्रज्ञांच्या मते,” एक साधी वनस्पती एक उपयोगी ठरू शकते.”
शेवगा म्हणजे काय?
ब्राझीलमधील साओ पाउलो स्टेट युनिव्हर्सिटीच्या संशोधकांना असे आढळून आले आहे की, शेवगा भाजी ही मूळची भारतातील असून उष्णकटिबंधीय प्रदेशात मोठ्या प्रमाणावर वाढते, पाण्यातील मायक्रोप्लास्टिक काढून टाकण्यास मदत करू शकते.
शेवगा स्वयंपाकघरात आणि आयुर्वेदिक औषधांमध्ये सर्रासपणे वापरली जाते. कारण तिची पाने आणि बिया अत्यंत पौष्टिक असतात. याच शेवग्याच्या बियांचा आणखी एक प्रभावी उपयोग असू शकतो. या शेवग्याच्या बिया पाणी शुद्ध करू शकतात.
संशोधकांच्या एका गटाला असे आढळून आले की, “शेवगाच्या बियांपासून बनवलेला क्षाराचा अर्क ॲल्युमिनियम सल्फेटप्रमाणेच कार्य करतो, जे जलशुद्धीकरण प्रकल्पांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाणारे एक रसायन आहे. ॲल्युमिनियम सल्फेट प्रदूषकांना एकत्र गोळा करून काढून टाकण्यास मदत करते. परंतु अभ्यासात असे दिसून आले की, “अधिक अल्कधर्मी पाण्यात शेवगापासून बनवलेला वनस्पती-आधारित अर्क प्रत्यक्षात रासायनिक द्रावणा(ॲल्युमिनियम सल्फेट)पेक्षा अधिक प्रभावी ठरू शकतो.
शेवगा पाणी कसे स्वच्छ करते?
पाण्यातील मायक्रोप्लास्टिकची कल्पना एकाच दिशेने तोंड करून असलेल्या लहान चुंबकांसारखी करा. ते एकमेकांना दूर ढकलतात आणि त्यामुळे साध्या फिल्टरने त्यांना पकडणे मुळातच अशक्य होते. याचे कारण असे की, “मायक्रोप्लास्टिक आणि इतर दूषित कणांवर नकारात्मक विद्युत प्रभार असतो, ज्यामुळे ते एकमेकांना दूर ढकलतात आणि गाळण प्रक्रियेदरम्यान पकडले जाण्यास प्रतिकार करतात.”
शेवगाच्या अर्कासारखे गोठवणारे पदार्थ हा प्रभार निष्प्रभ (neutralize) करतात, ज्यामुळे कण एकत्र येऊन मोठे समूह तयार होतात, जे नंतर काढून टाकले जाऊ शकतात.
संशोधकांनी नळाच्या पाण्यात पीव्हीसी मायक्रोप्लास्टिक टाकून या पद्धतीची चाचणी केली. पीव्हीसी मायक्रोप्लास्टिक हे सर्वात हानिकारक प्लास्टिक प्रकारांपैकी एक आहे, ज्याचा कर्करोगाशी संबंध असल्याचे ज्ञात आहे. त्यानंतर दूषित नमुन्यांवर प्रक्रिया करून ते गाळण्यात आले आणि त्यांच्या परिणामांची तुलना ॲल्युमिनियम सल्फेटशी करण्यात आली. दोन्ही प्रक्रियांमध्ये मायक्रोप्लास्टिक काढण्याचे प्रमाण सारखेच दिसून आले.
ॲल्युमिनियम सल्फेटबाबतची मुख्य चिंता ही आहे की,”ते पाण्यात विरघळलेले सेंद्रिय पदार्थ मागे सोडते, ज्यामुळे पुढील प्रक्रिया अधिक महाग होऊ शकते. लहान प्रमाणावर, जसे की ग्रामीण भागात आणि लहान समुदायांमध्ये, शेवगा एक किफायतशीर आणि कार्यक्षम पर्याय ठरू शकतो. ते जैवविघटनशील, रसायनमुक्त असल्यामुळे आणि घरीही तयार करता येत असल्यामुळे, शेवगा ज्या ठिकाणी पाण्याची सर्वाधिक गरज आहे, तिथे अधिक सुरक्षित पिण्याचे पाणी पोहोचवू शकते.
या शोधाने पुन्हा एकदा हे अधोरेखित केले आहे की, “निसर्गातील अनेक समस्यांवर निसर्गात उपाय दडलेले असण्याची क्षमता आहे. आता फक्त एकच गोष्ट बाकी आहे, ती म्हणजे आपण योग्य ठिकाणीच शोध घेत आहोत याची खात्री करणे.
