3 Morning Drinks for Blood Pressure Control: आजकाल धावपळीची जीवनशैली, आहारातील अतिरिक्त मीठ, कमी व्यायाम, ताणतणाव आणि वजन वाढणे यामुळे उच्च रक्तदाबाची समस्या वाढताना दिसते. विशेष म्हणजे उच्च रक्तदाबाला अनेकदा ‘सायलेंट किलर’ म्हटलं जातं, कारण तो बराच काळ कोणतीही ठळक लक्षणे न देता शरीरावर परिणाम करू शकतो. दीर्घकाळ रक्तदाब नियंत्रणात न राहिल्यास हृदयविकार, पक्षाघात आणि मूत्रपिंडाशी संबंधित आजारांचा धोका वाढू शकतो, त्यामुळे नियमित रक्तदाब तपासणे, संतुलित आहार घेणे, नियमित हालचाल करणे आणि डॉक्टरांनी सांगितलेली औषधे योग्य पद्धतीने घेणे महत्त्वाचे आहे. यासोबतच आहारातील काही आरोग्यदायी पेये रक्तदाब नियंत्रणाच्या प्रयत्नांना पूरक ठरू शकतात. मात्र, ही पेये औषधांचा पर्याय नाहीत हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
बीटरूटचा रस (Beetroot Juice)
सकाळच्या पेयांमध्ये बीटरूटचा रस हा एक पर्याय मानला जातो. बीटरूटमध्ये नैसर्गिक नायट्रेट्स असतात. शरीरात त्यांचे रूपांतर नायट्रिक ऑक्साइडमध्ये होऊ शकते. यामुळे रक्तवाहिन्या सैल होण्यास आणि रक्तप्रवाहाला मदत होण्याची शक्यता असते.
बीटरूटच्या रसाचा रक्तदाबावर होणारा परिणाम तपासणाऱ्या २०२४ मधील पद्धतशीर आढाव्यात ११ अभ्यासांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यात उच्च रक्तदाब असलेल्या व्यक्तींमध्ये सिस्टोलिक म्हणजेच वरचा रक्तदाब सरासरी सुमारे ५.३ mmHg ने कमी झाल्याचे आढळले. मात्र, या पुराव्याची खात्री कमी असल्याने त्याचे परिणाम सावधपणे पाहण्याची गरज असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे; म्हणून बीटरूटचा रस हा रक्तदाबासाठी एक पूरक पर्याय असू शकतो मात्र तो औषधांची जागा घेऊ शकत नाही.
जास्वंदीचा चहा (Hibiscus Tea)
रक्तदाब नियंत्रणासाठी चर्चेत असलेले आणखी एक पेय म्हणजे जास्वंदीचा चहा. जास्वंदीच्या फुलांमध्ये पॉलीफेनॉल आणि इतर जैवसक्रिय घटक आढळतात.
हिबिस्कसवरील यादृच्छिक नियंत्रित अभ्यासांच्या पद्धतशीर आढाव्यात काही अभ्यासांमध्ये सिस्टोलिक आणि डायस्टोलिक दोन्ही रक्तदाबात घट दिसून आली. मात्र, संशोधकांनी अधिक दर्जेदार आणि मोठ्या प्रमाणातील अभ्यासांची गरज असल्याचेही सांगितले आहे.
जास्वंदीचा चहा घेताना त्यात साखर किंवा गोड पदार्थ मोठ्या प्रमाणात मिसळण्याचे टाळणे योग्य ठरू शकते. कारण अतिरिक्त साखरेचे सेवन आरोग्यासाठी फायदेशीर मानले जात नाही.
मीठ न घातलेला टोमॅटोचा रस (Unsalted Tomato Juice)
टोमॅटोमध्ये पोटॅशियम आणि लाइकोपीनसारखे घटक असतात. पोटॅशियम शरीरातील सोडियमचे संतुलन राखण्यास मदत करते, तर लाइकोपीन हे एक अँटीऑक्सिडंट आहे.
मात्र, येथे सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे मीठ न घातलेला टोमॅटोचा रस निवडणे. कारण आहारातील जास्त सोडियम रक्तदाब वाढवू शकते. अमेरिकन हार्ट असोसिएशनच्या मार्गदर्शक माहितीनुसार रक्तदाब नियंत्रणासाठी सोडियमचे सेवन कमी करणे महत्त्वाचे आहे, त्यामुळे बाजारातील तयार टोमॅटोचा रस घेताना त्यातील सोडियमचे प्रमाण तपासणे आवश्यक आहे. शक्य असल्यास घरच्या घरी ताजा टोमॅटो वापरून मीठ न घालता रस तयार करता येऊ शकतो.
आणखी कोणते पर्याय?
डाळिंबाचा रस, हिरवा चहा आणि क्रॅनबेरीचा रस यांसारख्या काही पेयांवरही हृदयाच्या आरोग्याच्या दृष्टीने अभ्यास झाले आहेत. मात्र, प्रत्येक व्यक्तीवर त्याचा परिणाम सारखा असेलच असे नाही, त्यामुळे कोणतेही पेय नियमितपणे सुरू करण्यापूर्वी विशेषतः आधीपासून रक्तदाबाची औषधे सुरू असतील तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.
फक्त पेय पुरेसे नाही!
रक्तदाब नियंत्रणासाठी सकाळी एखादे आरोग्यदायी पेय घेणे हा संपूर्ण उपाय नाही. आहारातील मीठ कमी करणे, भाज्या-फळांचा समावेश वाढवणे, नियमित व्यायाम करणे, वजन नियंत्रणात ठेवणे, ताण कमी करणे आणि मद्यपान टाळणे किंवा कमी करणे हेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. अमेरिकन हार्ट असोसिएशनच्या २०२५ च्या मार्गदर्शक सूचनांमध्येही रक्तदाब नियंत्रणासाठी जीवनशैलीतील या बदलांवर भर देण्यात आला आहे.
तसेच दिवसभर पुरेसे पाणी पिणे महत्त्वाचे आहे. कॅफिनचे अतिसेवन, मद्यपान आणि जास्त साखर असलेली पेये टाळणे किंवा मर्यादित करणेही उपयुक्त ठरू शकते.
महत्त्वाची टीप : उच्च रक्तदाबासाठी डॉक्टरांनी औषधे दिली असतील तर ती स्वतःहून बंद करू नयेत किंवा त्यांचे प्रमाण कमी करू नये. कोणतेही नैसर्गिक पेय किंवा आहारातील मोठा बदल करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. अमेरिकन हार्ट असोसिएशननुसार नैसर्गिक पेये किंवा पूरक पदार्थ हे निर्धारित रक्तदाबाच्या औषधांचा पर्याय नाहीत.
अस्वीकरण : हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे, तो वैद्यकीय सल्ल्याचा किंवा उपचारांचा पर्याय नाही.
