हेल्दी समजून प्यायले जाणारे ड्रिंक्स खरंच ‘हेल्दी’ आहेत का? अगदी उलट परिणाम करू शकतात ‘ही’ पेये, वाचा काय सांगतात तज्ज्ञ?

योगगुरू, लेखिका, संशोधिका डॉ. हंसा योगेंद्र यांच्या मते, उत्तम आरोग्यासाठी केवळ आहारच नव्हे, तर लाइफस्टाइलमध्येही सुधारणा आवश्यक आहे. योग आणि आयुर्वेदात आहार, वर्तन, आचरण आणि विचार हे निरोगी जीवनाचे चार आधारस्तंभ मानले जातात. आहार म्हणजे योग्य आणि संतुलित आहार, वर्तन म्हणजे निरोगी दिनचर्या आणि शारीरिक हालचाल, आचरण म्हणजे शिस्तबद्ध सवयी आणि विचार म्हणजे सकारात्मक विचार. या चार तत्त्वांचा अवलंब केल्याने तणाव कमी करता येतो आणि उत्तम आरोग्याचे जीवन जगता येतं.

डॉ. हंसा योगेंद्र सांगतात की, तुम्ही तुमच्या दिवसाची सुरूवात कशी करता याचा परिणाम दिवसभर तुमच्या शरीरातील हार्मोन्स, पचनक्रिया, रक्तातील साखर, चयापचय आणि ऊर्जेच्या पातळीवर होतो. सकाळी उठल्याबरोबर साखरेचा चहा, कॉफी, फळांचा रस, पॅकेज्ड पेय आणि पॅकेज्ड स्मूदी किंवा फ्लेवर्ड योगर्ट ड्रिंक्स टाळावेत. या पेयांमधील अतिरिक्त साखर आणि अति प्रक्रिया केलेले घटक कालांतराने वजन वाढणे, रक्तातील साखरेतील चढ-उतार आणि चयापचयाच्या समस्यांचा धोका वाढवू शकतात. तर मग जाणून घेऊया ही सकाळची पेये आरोग्यासाठी हानिकारक का मानली जातात आणि कोणते चांगले पर्याय उपलब्ध असू शकतात.

साखर घातलेला चहा किंवा कॉफी

सकाळी थकवा घालवण्यासाठी आणि झोप घालवण्यासाठी तुम्ही जो कडक चहा किंवा कॉफी पिता, तो खरंतर तुमच्या आरोग्यासाठी हानिकारक असतो. लोकांना वाटतं की त्यामुळे शरीराला त्वरित ऊर्जा मिळते आणि पोट साफ होते. पण सत्य वेगळं आहे. रिकाम्या पोटी कॅफीन आणि टॅनिनचे सेवन केल्याने कॉर्टिसोल म्हणजेच स्ट्रेस हार्मोन्स वाढतात, शरीरातील पाण्याची कमतरता होते आणि पोटाच्या गंभीर समस्या उद्भवू शकतात. कॅफीन थकवा दूर करत नाही, उलट तो काही काळासाठी कमी करतो. दिवसाची सुरूवात साध्या पाण्याने किंवा तुळस-बडीशेपच्या पाण्यासारख्या हर्बल चहाने करावी. चहा किंवा कॉफी फक्त नाश्त्यानंतरच प्या. सकाळी उठल्याबरोबर सर्वात आधी कोमट पाणी प्या. जर तुम्हाला चहा किंवा कॉफी प्यायची असेल, तर काहीतरी हलका नाश्ता केल्यानंतर प्या.

फळांचा रस

लोक अनेकदा फळांचा रस पितात कारण त्यांना वाटते की तो एक आरोग्यदायी पर्याय आहे. मात्र तो आरोग्यासाठी तितकाच धोकादायक आहे. हा रस बनवताना फळांमधील फायबरचा मोठा भाग काढून टाकला जातो.

फायबर नसल्यामुळे नैसर्गिक साखर लवकर रक्तप्रवाहात पोहोचते आणि त्यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी झपाट्याने वाढते. एक ग्लास संत्र्‍याच्या रसात अंदाजे २० ते २५ ग्रॅम नैसर्गिक साखर असते, जी ५ ते ६ चमच्यांइतकी असते. पॅकेज्ड रसांमध्ये अनेकदा अतिरिक्त साखर आणि खाद्यपदार्थांचे सांद्रित घटक असतात. वारंवार रस प्यायल्याने इन्सुलिन प्रतिरोध, वजन वाढणे, फॅटी लिव्हर आणि टाईप-२ मधुमेहाचा धोका वाढू शकतो. जर तुम्ही नाश्त्यासाठी हेल्दी पर्याय शोधत असाल, तर रसाऐवजी संपूर्ण फळे खा.

पॅकेज्ड पेय

ही पेये हाडे मजबूत करतात, रोगप्रतिकारशक्ती वाढवतात किंवा बुद्धी तल्लख करतात असा दावा केला जातो, पण सत्य याच्या अगदी उलट आहे. त्यामध्ये अनेकदा साखर, प्रक्रिया केलेले धान्य, ग्लुकोज सिरप, माल्टोडेक्स्ट्रिन, कृत्रिम फ्लेवर्स, रंग, स्टेबिलायझर्स आणि इमल्सिफायर्स असतात. हे घटक आरोग्यासाठी अत्यंत हानिकारक आहेत. जर तुम्ही चांगला पर्याय शोधत असाल, तर सत्तू सरबत, भाजलेले चणे, शेंगदाणे, मोड आलेली धान्ये किंवा उपमा, पोहे, इडली आणि डोसा यासारख्या घरगुती नाश्त्याच्या पदार्थांचा विचार करा.

पॅकेज्ड स्मूदी आणि फ्लेवर्ड योगर्ट ड्रिंक्स

पॅकेज्ड स्मूदी आणि फ्लेवर्ड योगर्ट ड्रिंक्समध्येही अपेक्षेपेक्षा जास्त साखर असते. अतिरिक्त प्रक्रियेमुळे त्यांचे पौष्टिक मूल्य कमी होऊ शकते. जर तुम्ही सकाळसाठी एखादे आरोग्यदायी पेय शोधत असाल, तर घरी बनवलेले साधे दही थोडा सुकामेवा किंवा बियांसोबत पिऊन बघा.

सकाळसाठी आरोग्यदायी पेये

• कोमट साधे पाणी
• शक्य असल्यास कोमट पाण्यात लिंबू पिळून पिणे
• साखरमुक्त हर्बल पेये
• हंगामी आणि गरजेनुसार कोथिंबीर, बडीशेप किंवा सुंठ घालून पाणी प्या
• सत्तू सारख्या पारंपरिक पेयांचे सेवन करा.