How Mouth Breathing Affects Your Health And Sleep: श्वास घेणे ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे ज्याकडे आपण सहसा लक्ष देत नाही. मात्र, ही साधी वाटणारी सवय आपल्या शरीरातील ऊर्जा, झोपेची गुणवत्ता आणि दीर्घकालीन आरोग्यावर खोलवर परिणाम करू शकते. जेव्हा आपल्याला नकळत नाकाऐवजी तोंडाने श्वास घेण्याची सवय लागते, तेव्हा ते आरोग्यासाठी धोक्याचे ठरू शकते.

अनेकांचा असा समज असतो की केवळ नाक बंद असताना किंवा व्यायाम करतानाच तोंडाने श्वास घेतला जातो. मात्र, अनेकदा झोपेत ही एक सवय बनते. सकाळी उठल्यावर ओठ सुकणे, वारंवार तहान लागणे किंवा थकवा जाणवणे ही सर्व चिन्हे तुमची श्वास घेण्याची पद्धत बदलल्याचे संकेत असू शकतात.

तज्ज्ञ काय म्हणतात?

तज्ज्ञ सांगतात की, “नाकाऐवजी तोंडाने श्वास घेणे ही एक असामान्य स्थिती मानली जाते. जर हे झोपेत सतत होत असेल. अशा प्रकरणांमध्ये योग्य तपासणी आणि उपचार आवश्यक आहेत.”

वास्तविक, मानवी शरीर नाकाने श्वास घेण्यासाठीच बनलेले आहे. नाक हे केवळ हवेचा मार्ग नसून ते एक नैसर्गिक फिल्टर म्हणून काम करते. ते हवा स्वच्छ करते, हवेत ओलावा निर्माण करते आणि धूळ व बॅक्टेरिया रोखते. तोंडाने श्वास घेतल्यामुळे ही सर्व प्रक्रिया थांबते.

हेही वाचा

आरोग्यावर होणारे दुष्परिणाम

तज्ज्ञांच्या मते, “नाकाने श्वास घेतल्यावर हवा फिल्टर आणि ह्युमिडिफाय (दमट) होते, त्यामुळे हानिकारक कण शरीरात जात नाहीत.” मात्र, तोंडाने श्वास घेतल्यास थंड, कोरडी आणि विना-फिल्टर केलेली हवा थेट फुफ्फुसांपर्यंत पोहोचते, ज्याचा परिणाम श्वसनसंस्थेवर होतो.

याचा मोठा परिणाम ऊर्जेच्या पातळीवर होतो. अनेकदा पूर्ण झोप घेऊनही लोकांना थकवा जाणवतो. याचे एक कारण म्हणजे तोंडाने श्वास घेणे असू शकते. यामुळे शरीराला पुरेसा ऑक्सिजन मिळत नाही आणि ऊर्जा निर्मितीवर परिणाम होतो. यामुळे एकाग्रतेत घट आणि कालांतराने श्वसनाचे गंभीर आजार उद्भवू शकतात.

स्लीप एपनियाचा धोका

तोंड उघडे ठेवून श्वास घेतल्याने झोपेची गुणवत्ता खराब होते. यामुळे झोप वारंवार मोडू शकते, ज्याची आपल्याला जाणीवही होत नाही. ही सवय भविष्यात ‘स्लीप एपनिया’ सारख्या गंभीर आजाराला निमंत्रण देऊ शकते किंवा असलेली स्थिती अधिक बिघडू शकते.

मुलांवर होणारा परिणाम आणि उपाय

लहान मुलांमध्ये याचा परिणाम अधिक गंभीर असतो. दीर्घकाळ तोंडाने श्वास घेतल्यामुळे मुलांच्या चेहऱ्याची ठेवण, दातांची रचना आणि शरीरयष्टीवरही (Posture) परिणाम होऊ शकतो.

काय करावे?

  • सर्वात आधी कारण ओळखा: नाक बंद राहणे, ॲलर्जी किंवा सायनसची समस्या असल्यास आधी त्यावर उपचार करा.
  • व्यायाम: प्राणायाम आणि श्वासोच्छवासाचे व्यायाम केल्याने फायदा होतो.
  • शारीरिक सक्रियता: नियमित व्यायाम आणि डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.