Cramps In Summer: उन्हाळ्याचा पारा जसा वाढू लागतो, तशा आरोग्याच्या अनेक तक्रारी समोर येतात. सध्या अनेकांना सतावणारी एक मुख्य समस्या म्हणजे ‘मसल्स क्रैम्प्स’ (स्नायूंमध्ये पेटके येणे) किंवा सर्वसामान्य भाषेत ‘नसवर नस चढणे’. काही सेकंदांसाठी होणारा हा त्रास अतिशय वेदनादायक असतो. या समस्येवर डॉक्टरांनी दिलेला सल्ला आणि उपाय जाणून घेऊया.

उन्हाळ्यात का वाढतो हा त्रास?

तज्ज्ञांच्या मते, जसजसे तापमान वाढते, तसतसे क्रॅम्प्सची तक्रार करणाऱ्या रुग्णांची संख्या वाढते. यामध्ये महिलांचे प्रमाण अधिक असते. उन्हाळ्यातील उष्णता आणि आर्द्रतेमुळे (Humidity) शरीरावर ताण येतो. त्यामुळे हात, पाय किंवा पोटाचे स्नायू अचानक आखडतात.

का आखडतात स्नायू?

डिहायड्रेशन (पाण्याची कमतरता): हे क्रॅम्प्स येण्याचे सर्वात मोठे कारण आहे. घामावाटे शरीरातील पाणी आणि सोडियम, पोटॅशियम, कॅल्शियम व मॅग्नेशियम यांसारखी महत्त्वाची खनिजे (Electrolytes) बाहेर पडतात. यांच्या कमतरतेमुळे स्नायूंच्या कार्यावर परिणाम होतो.

अति शारीरिक श्रम: उन्हात व्यायाम, प्रवास किंवा अधिक काम केल्याने स्नायूंवर ताण येतो आणि थकव्यामुळे ते आखडतात.

महिलांमधील समस्या: महिलांमध्ये मासिक पाळीशी संबंधित ‘डिस्मेनोरिया’ (Dysmenorrhea) मुळे पोटाचे क्रॅम्प्स जास्त जाणवतात. उन्हाळ्यात डिहायड्रेशनमुळे ही तीव्रता अधिक वाढू शकते.

हेही वाचा

क्रॅम्प्सपासून सुटका मिळवण्यासाठी घरगुती उपाय

जर तुम्हाला वारंवार हा त्रास होत असेल, तर खालील गोष्टींचे पालन करा:

भरपूर पाणी प्या: शरीरातील पाण्याचे प्रमाण संतुलित ठेवा. फक्त पाणीच नाही तर नारळ पाणी किंवा ओआरएस (ORS) घेतल्याने इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता भरून निघते.

संतुलित आहार: आहारात केळी, दुग्धजन्य पदार्थ, सुका मेवा आणि हिरव्या पालेभाज्यांचा समावेश करा. यातून मॅग्नेशियम आणि पोटॅशियम मिळते.

गरम पाण्याचा शेक: ज्या ठिकाणी पेटका आला आहे, तिथे हीटिंग पॅड किंवा गरम पाण्याची पिशवी लावल्यास स्नायूंना आराम मिळतो.

हलका व्यायाम: स्नायूंची कडकड कमी करण्यासाठी योगासने किंवा ‘स्ट्रेचिंग’ केल्याने रक्ताभिसरण सुधारते.

कॅफिन टाळा: चहा किंवा कॉफीचे अतिसेवन टाळा, कारण यामुळे डिहायड्रेशन वाढू शकते.

तज्ज्ञांचा सल्ला कधी घ्यावा?

बहुतेक वेळा क्रॅम्प्स काही वेळात बरे होतात, पण खालील लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अनिवार्य आहे.

  • घरगुती उपायांनीही वेदना कमी न होणे.
  • महिलांमध्ये क्रॅम्प्ससोबतच अतिरक्तस्त्राव किंवा अनियमित मासिक पाळीची समस्या असणे.
  • स्नायूंवर सूज येणे, त्वचा लाल होणे.
  • चक्कर येणे, उलट्या होणे किंवा बेशुद्ध पडल्यासारखे वाटणे.

उन्हाळ्यात आपल्या शरीराचे ऐका. स्वतःहून औषधे घेण्यापेक्षा (Self-medication) जीवनशैलीत बदल करा आणि त्रास वाढल्यास तज्ज्ञांची मदत घ्या.