Cardiac Arrest and Covid Vaccine Research Explained: ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या आकस्मिक निधनाच्या वृत्ताने चित्रपटसृष्टीसह त्यांच्या चाहत्यांना मोठा धक्का बसला. वयाच्या ७५व्या वर्षी ८ ऑक्टोबर रोजी गोव्यात त्यांचे निधन झाले. उपलब्ध वृत्तांनुसार, त्यांचा मृत्यू कार्डिअॅक अरेस्टमुळे झाला. त्यांच्या निधनानंतर अचानक हृदयाचे कार्य थांबण्यामागील कारणे आणि हृदयाच्या आरोग्याबाबत पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे. विशेषतः तरुणांमध्ये अचानक होणारे मृत्यू आणि त्यांचा करोना प्रतिबंधक लसीशी असलेला कथित संबंध याविषयी अनेकांच्या मनात प्रश्न आहेत. मात्र, ICMRच्या संशोधनासह कर्नाटक सरकारने नियुक्त केलेल्या तज्ज्ञ समितीच्या अहवालातून या विषयावर महत्त्वाची माहिती समोर आली आहे.
करोना लसीमुळे अचानक मृत्यू होतात? संशोधन काय सांगतं?
करोनाच्या महासाथीनंतर काही तरुणांचा अचानक मृत्यू झाल्याच्या घटना चर्चेत आल्या. त्यानंतर करोना प्रतिबंधक लसीमुळे असे मृत्यू होत असावेत, अशी शंका व्यक्त केली जाऊ लागली. मात्र, भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषद अर्थात ICMRच्या संशोधनात करोना लसीकरणामुळे तरुणांमध्ये अचानक मृत्यूचा धोका वाढल्याचा पुरावा आढळला नाही.
१८ ते ४५ वयोगटातील व्यक्तींच्या अचानक आणि अनाकलनीय मृत्यूंचा अभ्यास करण्यासाठी देशातील विविध रुग्णालयांमध्ये संशोधन करण्यात आले. या संशोधनात करोना लसीकरणामुळे मृत्यूचा धोका वाढल्याचे दिसून आले नाही. उलट, पूर्वी करोनामुळे रुग्णालयात दाखल होण्याची वेळ आलेली असणे, कुटुंबात अचानक मृत्यूचा इतिहास असणे आणि काही विशिष्ट जीवनशैलीविषयक सवयी यांचा मृत्यूच्या धोक्याशी संबंध आढळला.
याचा अर्थ प्रत्येक अचानक मृत्यूमागे एकच कारण असते असा नाही. व्यक्तीचे आरोग्य, पूर्वीचे आजार, आनुवंशिकता आणि इतर जोखीम घटक यांचाही विचार करणे आवश्यक आहे.
कर्नाटक समितीच्या अहवालात काय आढळलं?
कर्नाटकातील हसन जिल्ह्यात तरुणांसह काही व्यक्तींच्या अचानक मृत्यूच्या घटना समोर आल्यानंतर राज्य सरकारने तज्ज्ञ समिती नेमली होती. या समितीने करोना संसर्ग किंवा लसीकरण आणि अचानक होणारे हृदयविकाराशी संबंधित मृत्यू यांच्यात थेट संबंध असल्याचा पुरावा आढळला नसल्याचे नमूद केले.
समितीच्या निरीक्षणांनुसार, अशा घटनांमागे अनेक घटक एकत्रितपणे कारणीभूत असू शकतात. उच्च रक्तदाब, मधुमेह, रक्तातील कोलेस्ट्रॉलची वाढलेली पातळी, धूम्रपान, मद्यपान, लठ्ठपणा आणि शारीरिक हालचालींचा अभाव हे महत्त्वाचे जोखीम घटक आहेत. याशिवाय आनुवंशिकता आणि पर्यावरणाशी संबंधित घटकांचाही विचार करावा लागतो, म्हणूनच करोना लसीला दोष देण्याऐवजी हृदयाच्या आरोग्याची तपासणी, आजारांचे वेळीच निदान आणि जोखीम घटकांवर नियंत्रण ठेवणे महत्त्वाचे असल्याचे तज्ज्ञांनी अधोरेखित केले आहे.
धूम्रपान आणि मद्यपानाकडे दुर्लक्ष करू नका!
तरुण वयात हृदयविकाराचा धोका कमी असतो असा अनेकांचा समज असतो. मात्र, उच्च रक्तदाब, मधुमेह आणि रक्तातील चरबीचे असंतुलन यांसारख्या समस्या कमी वयातही उद्भवू शकतात. धूम्रपान आणि अतिमद्यपानामुळे आरोग्यावरील धोके आणखी वाढू शकतात.
ICMRचे माजी महासंचालक डॉ. बलराम भार्गव यांनीही तरुणांमधील अचानक मृत्यूंच्या चर्चेत धूम्रपान आणि मद्यपानासारख्या सवयींच्या भूमिकेकडे लक्ष वेधले आहे. मात्र, प्रत्येक मृत्यूचे कारण या सवयीच असतात असा निष्कर्ष काढणे चुकीचे ठरेल. एखाद्या व्यक्तीच्या मृत्यूमागील नेमके कारण ठरवण्यासाठी वैद्यकीय तपासणी आणि उपलब्ध पुराव्यांचा विचार करावा लागतो.
जिमला जाणाऱ्यांनीही घ्यावी काळजी
नियमित व्यायाम हृदयाच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरू शकतो. मात्र, शरीर लवकर कमावण्याच्या उद्देशाने डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय स्टेरॉइड्स, हार्मोन्स किंवा इतर पूरक पदार्थ घेणे धोकादायक ठरू शकते. विशेषतः इंटरनेटवरील माहिती किंवा इतरांचे अनुकरण करून अशी उत्पादने वापरणे टाळावे.
व्यायाम करताना छातीत दुखणे, असामान्य धाप लागणे, चक्कर येणे किंवा बेशुद्ध पडल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी. छातीत तीव्र वेदना, अचानक बेशुद्ध पडणे किंवा श्वासोच्छ्वास बंद होणे ही आपत्कालीन परिस्थितीची लक्षणे असू शकतात. अशा वेळी विलंब न करता आपत्कालीन मदत बोलवणे आवश्यक आहे.
हृदयाच्या आरोग्यासाठी काय कराल?
रक्तदाब, रक्तातील साखर आणि कोलेस्ट्रॉलची नियमित तपासणी करा. धूम्रपान टाळा, मद्यपानापासून दूर राहा, संतुलित आहार घ्या आणि नियमित शारीरिक हालचाल करा. कुटुंबात कमी वयात हृदयविकार किंवा अचानक मृत्यूचा इतिहास असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
नाना पाटेकर यांच्या निधनाच्या पार्श्वभूमीवर कार्डिअॅक अरेस्टविषयी जागरूकता वाढवणे महत्त्वाचे आहे. मात्र, त्यांच्या वैयक्तिक वैद्यकीय इतिहासाविषयी पुरेशी माहिती नसताना त्यांच्या निधनामागील विशिष्ट कारणांचा अंदाज बांधणे योग्य नाही. त्याचप्रमाणे, करोना लसीमुळेच अचानक मृत्यू होतात असा निष्कर्षही उपलब्ध संशोधनातून निघत नाही. हृदयाचे आरोग्य जपण्यासाठी अफवांपेक्षा वैद्यकीय पुराव्यांवर विश्वास ठेवणे आणि वेळेवर तपासणी करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
