Right Cookware For Health: आपल्या आरोग्यासाठी अन्न जितकं महत्त्वाचं आहे, तितकीच महत्त्वाची स्वयंपाकासाठी वापरली जाणारी भांडीही आहेत. आपण कोणत्या भांड्यात अन्न शिजवतो, साठवतो आणि खातो याचा अन्नाची चव, गुणवत्ता आणि काही प्रमाणात पोषक घटकांवर परिणाम होऊ शकतो. स्टील, लोखंड, काच, माती किंवा इतर योग्य धातूंच्या भांड्यांचा वापर त्यांच्या योग्य पद्धतीने करणे महत्त्वाचे आहे. भांडी स्वच्छ ठेवणे, खराब झालेले किंवा झिजलेले कोटिंग असलेली भांडी वापरणे टाळणे आणि अन्नासाठी योग्य भांडे निवडणे हीदेखील आरोग्यदायी आहाराचीच एक महत्त्वाची बाजू आहे.
आयुर्वेदिक परंपरेत अन्न शिजविणे आणि साठविणे यांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या भांड्यांना विशेष महत्त्व दिले जाते. भांड्याचा प्रकार, त्याचा धातू आणि अन्नाचा प्रकार यानुसार त्याचे वेगवेगळे उपयोग सांगितले आहेत.
मातीची भांडी : मातीच्या भांड्यात अन्न शिजविल्याने त्याची चव आणि सुगंध टिकून राहतो, असे पारंपरिक मानले जाते. मंद आचेवर स्वयंपाकासाठी त्यांचा वापर केला जातो.
तांब्याची भांडी : आयुर्वेदिक परंपरेत तांब्याला महत्त्वाचे स्थान आहे. विशेषतः पाणी तांब्याच्या पात्रात ठेवण्याची प्रथा आढळते. मात्र, तांब्याच्या भांड्यात आम्लयुक्त पदार्थ दीर्घकाळ ठेवणे टाळावे.
पितळेची भांडी : पारंपरिक भारतीय स्वयंपाकात पितळेची भांडी मोठ्या प्रमाणावर वापरली जात. त्यांचा वापर करण्यापूर्वी योग्य प्रकारे कल्हई केलेली असणे महत्त्वाचे आहे.
लोखंडी भांडी: लोखंडी कढई किंवा तव्याचा वापर भारतीय स्वयंपाकात पारंपरिक आहे. काही प्रमाणात लोखंड अन्नात मिसळू शकते, विशेषतः आंबट पदार्थ शिजविताना हा परिणाम अधिक होऊ शकतो.
काशाची भांडी : पारंपरिक आयुर्वेदिक आहारपद्धतीत काशाला महत्त्व दिले जाते. मात्र, त्यांची योग्य स्वच्छता आणि देखभाल आवश्यक आहे.
चांदीची भांडी : पूर्वी विशेष प्रसंगी चांदीच्या भांड्यांचा वापर केला जात असे. आयुर्वेदिक परंपरेत चांदीला शीतलता या गुणधर्माशी जोडले जाते.
स्टीलची भांडी : आधुनिक काळात स्टेनलेस स्टीलचा वापर मोठ्या प्रमाणावर होतो. ती टिकाऊ, स्वच्छ करायला सोपी आणि रोजच्या स्वयंपाकासाठी सोईची आहेत.
कोणती भांडी वापरणे टाळावे?
खरचटलेली नॉन-स्टिक भांडी : कोटिंग खराब होऊन, मोठ्या प्रमाणात खरचटले असेल, तर अशी भांडी बदलणे योग्य ठरते. विशेषतः, रिकामे भांडे अतिउष्ण स्वरूपात तापवणे टाळावे.
गंजलेली लोखंडी भांडी: जास्त गंजलेली किंवा पृष्ठभाग खराब झालेली भांडी नियमित स्वयंपाकासाठी वापरू नयेत.
कल्हई निघालेली पितळेची भांडी: पितळेच्या भांड्याची कल्हई झिजली किंवा निघाली असेल, तर त्यात अन्न शिजवणे किंवा साठवणे टाळावे.
तांब्याची भांडी थेट स्वयंपाकासाठी: तांब्याची भांडी आम्लयुक्त पदार्थांशी प्रतिक्रिया देऊ शकतात. त्यामुळे त्यात टोमॅटो, चिंच, लिंबू, व्हिनेगर यांसारखे पदार्थ शिजवणे किंवा साठवणे टाळावे.
अॅल्युमिनियमची खराब झालेली भांडी: खूप झिजलेली, खोलवर खरचटलेली किंवा पृष्ठभाग खराब झालेली भांडी बदलणे चांगले.
प्लास्टिकची भांडी गरम अन्नासाठी: गरम अन्न किंवा तेल ठेवण्यासाठी प्रत्येक प्रकारचे प्लास्टिक योग्य नसते. फूड-ग्रेड आणि उष्णतेसाठी योग्य असल्याचे स्पष्ट नसलेले प्लास्टिक टाळावे.
