तोंडात ‘ही’ चिन्ह दिसली तर सावधान! कॅन्सरचा असू शकतो इशारा; ‘या’ अवयवांना सुद्धा होतात वेदना, वेळीच ओळखा आणि जीव वाचवा

डॉ. यश माथूर म्हणतात, माझ्या क्लिनिकल अनुभवात अनेक रुग्णांमध्ये कर्करोगाचे निदान होण्याआधी दीर्घकाळ दुर्लक्षित राहिलेल्या आणि टाळता येण्यासारख्या तोंडाच्या समस्या आढळतात. या समस्यांकडे वेळेत लक्ष दिल्यास कर्करोगाचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येऊ शकतो, त्यामुळे या संबंधांबद्दल जागरूकता असणे अत्यंत आवश्यक आहे.

तोंडाच्या समस्यांपासून कर्करोगापर्यंतचा प्रवास

तोंडाची स्वच्छता योग्य प्रकारे राखली गेली नाही तर दीर्घकालीन सूज निर्माण होते. हिरड्यांचे आजार, उपचार न केलेले दातांचे इन्फेक्शन, तुटलेले दात यांमुळे सतत होणारी जळजळ पेशींना हानी पोहोचवते. ही सततची सूज शरीरात अशा घटकांची निर्मिती करते, ज्यामुळे डीएनएला हानी होऊ शकते. ही हानी वेळेत दुरुस्त न झाल्यास पेशींमध्ये कर्करोगाचे बदल होण्याचा धोका वाढतो. तसेच, स्वच्छता न राखल्यास हानिकारक जीवाणू वाढतात. काही जीवाणू विषारी द्रव्ये तयार करतात, जे कर्करोगाच्या प्रक्रियेला चालना देऊ शकतात.

तंबाखू आणि मद्यपान हे तोंडाच्या कर्करोगाचे प्रमुख कारण असले तरी तोंडाच्या समस्या आणि दुर्लक्ष यामुळे हा धोका आणखी वाढतो. विशेषतः तंबाखू किंवा मद्य सेवन करणाऱ्यांमध्ये.

दुर्लक्षित करू नयेत अशी सुरुवातीची लक्षणे

तोंडाचा कर्करोग सुरुवातीच्या टप्प्यात सहज लक्षात येत नाही, मात्र शरीर काही स्पष्ट संकेत देत असते.

खालील लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये:

• दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ न भरून येणाऱ्या तोंडातील जखमा
• लाल किंवा पांढरे डाग दिसणे
• अचानक रक्तस्त्राव किंवा सुन्नपणा
• चावताना, गिळताना किंवा बोलण्यात अडचण
• गाल किंवा जिभेवर गाठ किंवा घट्टपणा जाणवणे
• स्वच्छता राखूनही सतत दुर्गंधी येणे

अनेक वेळा ही लक्षणे सुरुवातीला वेदनारहित असतात, त्यामुळे रुग्ण त्याकडे दुर्लक्ष करतात. मात्र, वेदना सुरू होईपर्यंत आजार प्रगत अवस्थेत गेलेला असण्याची शक्यता असते.

बचावाचे उपाय: आपण काय करू शकतो?

तोंडाचा कर्करोग टाळणे शक्य आहे आणि योग्य सवयींनी ते प्रभावीपणे करता येते.

१. दररोज तोंडाची स्वच्छता राखा

दिवसातून किमान दोन वेळा दात घासणे आवश्यक आहे.

२. नियमित दंत तपासणी करा

डेंटिस्टकडे वेळोवेळी तपासणी केल्यास संशयास्पद बदल लवकर ओळखता येतात.

३. तंबाखूचे सेवन पूर्णपणे बंद करा

कोणत्याही प्रकारातील तंबाखूचे सेवन हे कर्करोगाचा सर्वात मोठा धोका आहे.

४. मद्यपान टाळा किंवा मर्यादित ठेवा

मद्यपानामुळे आतील भागाला त्रास होतो आणि धोका वाढतो.

५. दातांशी संबंधित समस्या त्वरित दुरुस्त करा

तुटलेले दात, धारदार कडा किंवा दातांच्या दुखण्याकडे दुर्लक्ष करू नका.

६. संतुलित आहार घ्या

फळे आणि भाज्यांनी समृद्ध आहार घेतल्याने शरीराला आवश्यक पोषक घटक आणि संरक्षण मिळते.