Ovarian Cancer : अंडाशयाचा कर्करोग आहे ‘सायलेंट किलर’! महिलांमधील वाढता धोका कमी करण्यासाठी डॉक्टरांनी सांगितलेल्या ५ महत्त्वाच्या सवयी

फोर्टिस हॉस्पिटलच्या संचालिका डॉ. निती रायझादा यांच्या मते, “स्तनाच्या कर्करोगानंतर अंडाशयाचा कर्करोग महिलांमध्ये वेगाने वाढणाऱ्या कर्करोगांपैकी एक बनला आहे. योग्य वेळी लक्षणे ओळखली आणि नियमित तपासणी केली तर या आजाराचा धोका कमी करता येऊ शकतो.”

अंडाशयाच्या कर्करोगाची सुरुवातीची लक्षणे (Early Symptoms of Ovarian Cancer)

अंडाशयाच्या कर्करोगाची लक्षणे सुरुवातीला सामान्य आजारांसारखी वाटू शकतात. त्यामुळे महिलांनी शरीरातील बदलांकडे दुर्लक्ष करू नये. पोटात सतत सूज येणे, पटकन पोट भरल्यासारखे वाटणे, वारंवार लघवीला जाण्याची गरज भासणे, पोटात किंवा ओटीपोटात वेदना होणे, अपचन, बद्धकोष्ठता किंवा अतिसार यांसारखी लक्षणे दिसू शकतात.

याशिवाय अनियमित मासिक पाळी, सतत थकवा जाणवणे, लैंगिक संबंधांदरम्यान वेदना होणे, रक्तस्त्राव होणे किंवा अचानक वजन वाढणे ही देखील धोक्याची चिन्हे असू शकतात. ही लक्षणे दीर्घकाळ टिकून राहिल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

वजन नियंत्रणात ठेवणे का महत्त्वाचे? (Why Maintaining Healthy Weight Matters?)

तज्ज्ञांच्या मते, लठ्ठपणामुळे शरीरात हार्मोनल बदल होतात आणि त्यामुळे अंडाशयातील असामान्य पेशींची वाढ होण्याचा धोका वाढू शकतो. इंटरनॅशनल एजन्सी फॉर रिसर्च ऑन कॅन्सर (IARC) च्या अहवालानुसार, शरीरातील अतिरिक्त चरबीमुळे दाह आणि इन्सुलिनची पातळी वाढते, ज्याचा संबंध कर्करोगाशी जोडला जातो.

निरोगी वजन राखण्यासाठी दररोज व्यायाम करणे, आहारात ताजी फळे, हिरव्या भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि प्रथिनयुक्त पदार्थांचा समावेश करणे उपयुक्त ठरते. प्रक्रिया केलेले आणि जास्त साखर असलेले पदार्थ टाळणेही महत्त्वाचे मानले जाते.

गर्भनिरोधक गोळ्यांबाबत डॉक्टरांचा सल्ला का आवश्यक? (Why Medical Advice is Important Before Birth Control Pills?)

काही संशोधनांनुसार, तोंडावाटे घेतल्या जाणाऱ्या गर्भनिरोधक गोळ्यांच्या दीर्घकालीन वापरामुळे अंडाशयाच्या कर्करोगाचा धोका कमी होऊ शकतो. ‘द लॅन्सेट’मध्ये प्रकाशित संशोधनात असे आढळले की, किमान पाच वर्षे गर्भनिरोधक गोळ्या घेणाऱ्या महिलांमध्ये हा धोका सुमारे ५० टक्क्यांपर्यंत कमी होऊ शकतो.

तज्ज्ञांच्या मते, या गोळ्या अंडोत्सर्जनाची प्रक्रिया कमी करतात आणि त्यामुळे अंडाशयावरील ताण कमी होतो. मात्र प्रत्येक महिलेचे शरीर वेगळे असल्याने कोणतीही हार्मोनल औषधे डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय घेणे सुरक्षित मानले जात नाही.

हार्मोन थेरपी घेताना सावधगिरी का आवश्यक? (Why Caution is Needed During Hormone Therapy?)

रजोनिवृत्तीच्या काळात अनेक महिला हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी (HRT) घेतात. मात्र दीर्घकाळ एचआरटीचा वापर केल्यास काही महिलांमध्ये अंडाशयाच्या कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो.

ऑक्सफर्ड विद्यापीठाच्या विश्लेषणानुसार, रजोनिवृत्तीनंतर पाच वर्षे एचआरटी घेणाऱ्या महिलांमध्ये हा धोका वाढल्याचे आढळून आले आहे. त्यामुळे एचआरटीचा वापर केवळ डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार आणि मर्यादित कालावधीसाठीच करावा, असे तज्ज्ञ सांगतात.

कौटुंबिक इतिहास असल्यास अधिक सतर्क राहा (Family History Can Increase Risk)

जर कुटुंबातील महिलांना स्तनाचा किंवा अंडाशयाचा कर्करोग झाला असेल, तर या आजाराचा धोका वाढू शकतो. नॅशनल कॅन्सर इन्स्टिट्यूट (NCI) नुसार, अंडाशयाच्या कर्करोगाची सुमारे १५ टक्के प्रकरणे BRCA1 आणि BRCA2 या अनुवांशिक बदलांशी संबंधित असतात.

अशा परिस्थितीत नियमित आरोग्य तपासणी, आवश्यक चाचण्या आणि डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यंत गरजेचे ठरते. वेळेवर तपासणी केल्यास आजार सुरुवातीच्या टप्प्यात ओळखणे शक्य होऊ शकते.

धूम्रपान आणि मद्यपान टाळणे का फायदेशीर? (Why Avoiding Smoking and Alcohol Helps?)

धूम्रपानामुळे केवळ फुफ्फुसांचेच नव्हे, तर महिलांच्या प्रजनन आरोग्याचेही नुकसान होऊ शकते. अंडाशयाच्या कर्करोगाचे काही प्रकार धूम्रपानाशी संबंधित असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात. त्याचप्रमाणे, अति मद्यपानामुळे हार्मोनल असंतुलन आणि प्रतिकारशक्तीवर परिणाम होऊ शकतो.

कर्करोगाचा धोका कमी करण्यासाठी संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि निरोगी जीवनशैलीचा अवलंब करणे महत्त्वाचे मानले जाते.

नियमित तपासणी का गरजेची? (Importance of Regular Health Checkups)

अंडाशयाच्या कर्करोगाची सुरुवातीची लक्षणे अनेकदा सामान्य आजारांसारखी वाटतात. त्यामुळे महिलांनी शरीरातील बदल आणि सतत जाणवणाऱ्या त्रासांकडे दुर्लक्ष करू नये. पोट फुगणे, भूक कमी लागणे, थकवा किंवा पोटदुखी यांसारखी लक्षणे दीर्घकाळ राहिल्यास तातडीने डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

तज्ज्ञांच्या मते, नियमित तपासणी आणि जागरूकता यामुळे अंडाशयाचा कर्करोग सुरुवातीच्या टप्प्यात ओळखून त्यावर प्रभावी उपचार करणे शक्य होऊ शकते.