Is Water Stored Overnight in a Copper Glass Really Beneficial: आपल्या घरातील अनेक पारंपरिक गोष्टींचा संबंध आरोग्याशी जोडला जातो. त्यापैकीच एक म्हणजे तांब्याच्या भांड्यात ठेवलेले पाणी पिणे. आजही अनेक जण रात्री तांब्याच्या ग्लासात किंवा तांब्याच्या भांड्यात पाणी भरून ठेवतात आणि सकाळी उठल्यानंतर ते पाणी पितात. तांब्याच्या भांड्यात रात्रभर ठेवलेले पाणी प्यायल्याने पचन सुधारते, रोगप्रतिकारशक्ती वाढते आणि शरीरातील वात, पित्त, कफ संतुलित राहतात, असे अनेक दावे केले जातात. मात्र, हे पाणी प्रत्येकासाठी फायदेशीर आहे का? या पाण्याचे अति सेवन केल्यास काही दुष्परिणाम होऊ शकतात का? ते जाणून घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
कानपूर येथील द गॅस्ट्रो लिव्हर हॉस्पिटलमधील पचनसंस्थाविकार तज्ज्ञ डॉ. व्ही. के. मिश्रा यांच्या मते, भारतीय घरांमध्ये तांब्याच्या भांड्यांचा वापर पूर्वीपासून केला जातो. पाणी साठवण्यासाठी, तसेच स्वयंपाकासाठीही तांब्याची भांडी वापरली जात असत. आयुर्वेदातही तांब्याच्या भांड्यात ठेवलेले पाणी पिण्याचा उल्लेख आढळतो.
तांब्याच्या ग्लासात रात्रभर पाणी ठेवल्याने काय होते?
डॉ. व्ही. के. मिश्रा यांच्या मते, पाणी साधारण आठ तास तांब्याच्या भांड्यात ठेवल्यास त्यामध्ये तांब्याचे काही गुणधर्म येऊ शकतात. तांब्यामध्ये सूक्ष्मजंतूंची वाढ रोखण्याचे गुणधर्म असल्याचे मानले जाते. त्यामुळे तांब्याच्या भांड्यात ठेवलेले पाणी काही प्रकारच्या जीवाणूंची वाढ कमी करण्यास मदत करू शकते.
तांबे हे शरीरासाठी आवश्यक असलेल्या सूक्ष्म खनिजांपैकी एक आहे. शरीरातील रोगप्रतिकारशक्ती, लोहाचा वापर, मज्जासंस्थेचे कार्य आणि इतर काही महत्त्वाच्या शारीरिक प्रक्रियांमध्ये त्याची भूमिका असते. त्यामुळे शरीराला तांबे आवश्यक असले तरी त्याचे प्रमाण अत्यंत कमी असते.
पचन आणि बद्धकोष्ठतेसाठीही फायदा?
तांब्याच्या भांड्यात ठेवलेले पाणी पचनक्रिया आणि बद्धकोष्ठतेच्या समस्येत मदत करू शकते, असे काही दावे केले जातात. तांब्यामध्ये दाह कमी करणारे गुणधर्म असल्याचेही सांगितले जाते. हृदय, मेंदू आणि थायरॉईडच्या सामान्य कार्यासाठी, तसेच शरीरात लोहाचा योग्य वापर व्हावा यासाठी तांब्याची भूमिका महत्त्वाची असते.
मात्र, याचा अर्थ असा नाही की तांब्याचे पाणी अधिक प्रमाणात प्यायल्यास अधिक फायदा होईल. उलट, शरीरात तांब्याचे प्रमाण जास्त झाल्यास त्रास होऊ शकतो. तांब्याचे अति प्रमाण झाल्यास मळमळ, उलटी आणि यकृताशी संबंधित समस्या उद्भवू शकतात. त्यामुळे डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय तांब्याची पूरक औषधे घेणे टाळावे.
प्रत्येकाने तांब्याच्या भांड्यातील पाणी प्यावे का?
हा सर्वांत महत्त्वाचा प्रश्न आहे. तांब्याच्या भांड्यात ठेवलेले पाणी प्रत्येक व्यक्तीने प्यायलाच हवे, असे नाही. शरीरात तांब्याची कमतरता असल्यास त्याचा काही फायदा होऊ शकतो. मात्र, एखादी व्यक्ती तंदुरुस्त असेल आणि तिला तांब्याची कमतरता नसेल, तर साधे पाणी पिणेही पुरेसे आहे.
म्हणूनच केवळ आरोग्यासाठी चांगले आहे म्हणून तांब्याचे पाणी मोठ्या प्रमाणात पिण्याची गरज नाही. शरीरात तांब्याची कमतरता आहे की नाही, याबाबत शंका असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन आवश्यक तपासणी करणे योग्य ठरते.
केस गळतात म्हणून तांब्याचे पाणी सुरू करू नका!
तांब्याच्या कमतरतेमुळे केस गळू शकतात, असा दावा काही ठिकाणी केला जातो. मात्र, केवळ केस गळत आहेत म्हणून शरीरात तांब्याची कमतरता आहे, असे मानणे योग्य नाही. केस गळण्यामागे पोषणातील कमतरता, हार्मोन्समधील बदल, ताणतणाव, थायरॉईडची समस्या, आनुवंशिक कारणे किंवा टाळूशी संबंधित विकार अशी अनेक कारणे असू शकतात.
त्याचप्रमाणे डोळ्यांची दृष्टी कमी होण्याचा संबंध थेट तांब्याच्या कमतरतेशी जोडणेही योग्य नाही. अशा समस्या जाणवत असल्यास स्वतःहून तांब्याचे पाणी सुरू करण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अधिक सुरक्षित आहे.
रोज तांब्याचे पाणी प्यावे का?
तांब्याच्या पाण्याचे सेवन करण्याबाबत विविध पारंपरिक पद्धती आणि दावे आढळतात. काही आयुर्वेदिक मतांनुसार तांब्याचे पाणी सतत न पिता काही काळ सेवन करून, त्यानंतर विश्रांती घ्यावी, असे सांगितले जाते. मात्र, अशा पद्धतीचा अवलंब करण्यापूर्वी वैयक्तिक आरोग्यस्थिती लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे तांब्याचे पाणी हा साध्या पाण्याचा पर्याय नाही आणि त्याकडे कोणत्याही आजारावर उपचार म्हणून पाहू नये. तांब्याची शरीराला गरज असली तरी त्याचे अतिरिक्त प्रमाण हानिकारक ठरू शकते.
डॉक्टरांचा महत्त्वाचा सल्ला
डॉ. व्ही. के. मिश्रा यांच्या मते, तांब्याच्या भांड्यात पाणी ठेवून प्यायचे असल्यास ते साधारण आठ तास ठेवता येते आणि त्याचे मर्यादित प्रमाणात सेवन करता येते. मात्र, तांब्याचे पाणी जितके जास्त प्यावे तितके आरोग्यासाठी चांगले, असा समज करून घेऊ नये.
तांब्याच्या भांड्यात पाणी ठेवून पिणे ही भारतीय परंपरा आहे. मात्र, त्यामुळे केस गळणे थांबते, डोळ्यांची दृष्टी सुधारते किंवा विविध आजार बरे होतात, असे दावे पुरेशा वैज्ञानिक पुराव्यांअभावी स्वीकारता येत नाहीत. तांब्याची कमतरता असल्याचा संशय असल्यास किंवा कोणतीही आरोग्याची समस्या असल्यास तज्ज्ञांचा सल्ला घेणेच योग्य ठरेल.
(अस्वीकरण: तांब्याच्या भांड्यात ठेवलेले पाणी पिणे ही पारंपरिक पद्धत आहे. त्याचे सर्व आरोग्यदायी फायदे वैज्ञानिकदृष्ट्या पुरेशा प्रमाणात सिद्ध झालेले नाहीत. तांब्याचे अति प्रमाण शरीरासाठी हानिकारक ठरू शकते. त्यामुळे तांब्याची कमतरतांशनशौ किंवा कोणतीही आरोग्य समस्या असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय त्याचे सेवन सुरू करू नये.)
