Prostate Cancer Symptoms And Signs: प्रोस्टेट ग्रंथी हा पुरुषांच्या प्रजनन संस्थेचा एक भाग आहे. या ग्रंथीमध्ये उद्भवणाऱ्या कर्करोगाला ‘प्रोस्टेट कॅन्सर’ (प्रोस्टेट ग्रंथीचा कर्करोग) असे म्हणतात. या आजारात प्रोस्टेटमध्ये कर्करोगाच्या पेशींची निर्मिती होते आणि त्या हळूहळू पसरू लागतात. सुरुवातीच्या टप्प्यावर याची लक्षणे ओळखणे अनेकदा कठीण असते; तसेच जेव्हा लक्षणे दिसू लागतात, तेव्हा पुरुष अनेकदा त्यांना किरकोळ समस्या समजून त्याकडे दुर्लक्ष करतात. आरोग्य मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीच्या आधारे, तुम्ही येथे प्रोस्टेट कॅन्सरची लक्षणे आणि त्याचे निदान कसे केले जाते, याबद्दल माहिती घेऊ शकता.
पुरुषांमध्ये प्रोस्टेट कर्करोगाची लक्षणे कोणती आहेत?
- लघवी करताना त्रास होणे
- लघवीची अचानक आणि तीव्र इच्छा होणे
- वारंवार लघवीला जावे लागणे
- लघवीचा प्रवाह कमकुवत होणे
- लघवी केल्यानंतरही मूत्राशय पूर्णपणे रिकामे झाले नाही असे वाटते.
- वीर्यामध्ये रक्त दिसून येते.
- लिंगाच्या ताठरतेशी संबंधित समस्या (इरेक्टाइल डिस्फंक्शन) उद्भवू शकते.
- हाडांमध्ये वेदना जाणवतात.
- क्वचित प्रसंगी लघवीतून रक्त पडू शकते.
- जेव्हा कर्करोगाची गाठ पाठीच्या कण्यावर दबाव टाकू लागते, तेव्हा लघवी किंवा शौचावरील नियंत्रण सुटू शकते.
- शरीरात अशक्तपणा जाणवू लागतो आणि हात-पाय बधीर होऊ शकतात.
हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की, लघवीशी संबंधित समस्या या ‘प्रोस्टेट ग्रंथी वाढल्याची’ लक्षणेही असू शकतात, त्यामुळे घाबरून न जाता डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आणि तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.
प्रोस्टेट कर्करोगाचे टप्पे
प्रोस्टेट कर्करोगाच्या पहिल्या टप्प्यात गाठ (ट्यूमर) केवळ प्रोस्टेट ग्रंथीपुरतीच मर्यादित असते. दुसऱ्या टप्प्यात गाठ प्रोस्टेटमध्येच असते, परंतु त्यासोबत PSA ची पातळी वाढलेली असते. तिसऱ्या टप्प्यात गाठ प्रोस्टेटच्या बाह्य थराच्या पलीकडे पसरलेली असते. चौथ्या टप्प्यात गाठ प्रोस्टेटमधून ‘सेमिनल वेसिकल्स’ (शुक्राशय), आसपासच्या उती किंवा मलाशय, मूत्राशय, लसिका ग्रंथी (लिम्फ नोड्स) व हाडे यांसारख्या अवयवांपर्यंत पसरते.
प्रोस्टेट कर्करोगाचे निदान कसे केले जाते?
प्रोस्टेट कर्करोगाचे निदान अगदी सुरुवातीच्या टप्प्यावरच होणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. तरीही स्क्रीनिंग किंवा निदानाच्या इतर पद्धतींद्वारे प्रगत अवस्थेतील कर्करोगाची लक्षणे ओळखता येतात.
वैद्यकीय इतिहास आणि शारीरिक तपासणी – प्रोस्टेट कर्करोगाची तपासणी करण्यासाठी रुग्णाच्या वैद्यकीय इतिहासाचा आढावा घेतला जातो. डॉक्टर लघवीशी संबंधित लक्षणे, लैंगिक समस्या किंवा हाडांमधील वेदना यांविषयी विचारू शकतात. याव्यतिरिक्त शारीरिक तपासणी केली जाते, ज्यामध्ये ‘डिजिटल रेक्टल एक्झामिनेशन’चा (गुदद्वाराद्वारे केली जाणारी तपासणी) समावेश असतो; या प्रक्रियेदरम्यान, प्रोस्टेटच्या आसपास काही गाठी तयार झाल्या आहेत का हे तपासण्यासाठी वंगण लावलेले आणि हातमोजे घातलेले बोट वापरून गुदद्वाराची तपासणी केली जाते.
PSA रक्त चाचणी – PSA हा प्रोस्टेट ग्रंथीद्वारे तयार केला जाणारा एक पदार्थ आहे. ‘प्रोस्टेट-स्पेसिफिक अँटीजेन’ चाचणीचा वापर ‘स्क्रीनिंग’ चाचणी (प्राथमिक तपासणी) म्हणून केला जातो. ज्या पुरुषांमध्ये कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत, त्यांच्यामध्ये प्रोस्टेट कर्करोग आहे का हे तपासण्यासाठी याचा वापर केला जातो. तसेच, ज्या पुरुषांमध्ये प्रोस्टेट कर्करोगाची लक्षणे दिसून येतात, त्यांचीही ही चाचणी केली जाते.
ट्रान्सरेक्टल अल्ट्रासाऊंड (TRUS) – ही चाचणी करण्यासाठी, गुदद्वारात एक लहान आणि वंगण लावलेला प्रोब घातला जातो, ज्यामुळे प्रोस्टेटच्या प्रतिमा संगणकाच्या पडद्यावर पाहता येतात. जेव्हा रुग्णाच्या DRE किंवा PSA चाचणीचे निष्कर्ष असामान्य असतात, तेव्हा ही चाचणी केली जाते. तसेच बायोप्सीसाठी प्रोस्टेटचा आकार तपासण्याकरिताही ही चाचणी केली जाते.
प्रोस्टेट बायोप्सी – लक्षणांवरून प्रोस्टेट कर्करोगाचा संशय असल्यास, प्रोस्टेट बायोप्सी केली जाते. ही प्रक्रिया ‘ट्रान्सरेक्टल अल्ट्रासाऊंड’च्या मार्गदर्शनाखाली केली जाते आणि तिला साधारणपणे १० मिनिटे लागतात. कर्करोगाच्या पेशी आहेत की नाही हे तपासण्यासाठी पॅथॉलॉजिस्ट बायोप्सीच्या नमुन्याची तपासणी करतात.
इमेजिंग चाचण्या – प्रोस्टेट कर्करोग किती प्रमाणात पसरला आहे हे जाणून घेण्यासाठी इमेजिंग चाचण्या केल्या जातात.
बोन स्कॅन – प्रोस्टेट कर्करोग हाडांपर्यंत पसरू शकतो, त्यामुळे हाडांची तपासणी करण्यासाठी सीटी (CT) स्कॅन किंवा एमआरआय (MRI) स्कॅन केले जातात.
कॉम्प्युटेड टोमोग्राफी (सीटी) स्कॅन – प्रोस्टेट कर्करोग लिम्फ नोड्स किंवा इतर अवयवांपर्यंत पसरला आहे का हे तपासण्यासाठी ही चाचणी केली जाते.
प्रोस्टेट कर्करोगावरील उपचार
प्रोस्टेट कर्करोगाच्या पहिल्या आणि दुसऱ्या टप्प्यामध्ये, प्रोस्टेट ग्रंथी आणि त्यासोबत काही आसपासच्या उती किंवा लसिका ग्रंथी काढून टाकण्यासाठी शस्त्रक्रिया केली जाते; तसेच रेडिएशन थेरपीही दिली जाते. तिसऱ्या टप्प्यावरील उपचारांमध्ये शस्त्रक्रिया, रेडिएशन आणि हार्मोनल थेरपी यांचा समावेश होतो. चौथ्या टप्प्यात हार्मोनल थेरपी आणि केमोथेरपी दिली जाते.
