What Vitamin Deficiency Causes Frequent Mouth Ulcers: सतत तोंडात फोड येणे ही सामान्य बाब समजून दुर्लक्ष करू नका. काही वेळा ही समस्या शरीरात महत्त्वाची जीवनसत्त्वे आणि खनिजांच्या कमतरतेचा संकेत असू शकते. तज्ज्ञांच्या मते, वारंवार फोड येत असतील तर त्यामागील कारण वेळेत शोधणे अत्यंत आवश्यक आहे.

तोंडात फोड येणे ही अनेकांना भेडसावणारी सामान्य समस्या आहे. अनेकजण याचा संबंध थेट पोटातील उष्णता किंवा पचनाच्या तक्रारींशी जोडतात. मात्र, प्रत्येक वेळी तोंडात फोड येण्यामागे पोटाची समस्या असतेच असे नाही. काही वेळा शरीरात आवश्यक जीवनसत्त्वे (Vitamins) आणि खनिजे (Minerals) कमी पडल्यामुळेही हा त्रास वारंवार होऊ शकतो.

हैदराबाद येथील यशोदा हॉस्पिटलमधील वरिष्ठ अंतर्गत औषधतज्ज्ञ डॉ. विघ्नेश वाय यांच्या मते, तोंडातील फोड बहुतांश वेळा ७ ते १४ दिवसांत आपोआप बरे होतात. मात्र ते वारंवार येत असतील, खूप दिवस टिकत असतील किंवा वेदना वाढत असतील, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. अशा वेळी डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन आवश्यक तपासण्या करून घेणे महत्त्वाचे ठरते.

कोणत्या जीवनसत्त्वांच्या कमतरतेमुळे तोंडात फोड येऊ शकतात? (Vitamin Deficiency)

डॉ. विघ्नेश वाय यांच्या माहितीनुसार, तोंडात वारंवार फोड येण्यामागे खालील पोषक घटकांची कमतरता कारणीभूत असू शकते.

  • जीवनसत्त्व बी-१२ (Vitamin B12)
  • जीवनसत्त्व बी-९ किंवा फोलेट (Vitamin B9/Folate)
  • लोह (Iron)
  • झिंक (Zinc)
  • काही प्रकरणांमध्ये जीवनसत्त्व बी-६ (Vitamin B6)

हे सर्व पोषक घटक तोंडाच्या आतील नाजूक त्वचा निरोगी ठेवण्यासाठी आणि नवीन पेशी तयार होण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावतात. यापैकी एखाद्या घटकाची कमतरता निर्माण झाली, तर तोंडात फोड होण्याचा धोका वाढू शकतो.

जीवनसत्त्व बी-१२ का महत्त्वाचे? (Vitamin B12)

अमेरिकेतील नॅशनल इन्स्टिट्यूट्स ऑफ हेल्थ (NIH) च्या माहितीनुसार, जीवनसत्त्व बी-१२ हे लाल रक्तपेशी तयार करण्यासाठी आणि मज्जासंस्थेचे आरोग्य टिकवण्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.

हेही वाचा

या जीवनसत्त्वाची कमतरता असल्यास पुढील लक्षणे दिसू शकतात.

  • तोंडात वारंवार फोड येणे
  • जीभेची जळजळ होणे
  • सतत थकवा जाणवणे
  • अशक्तपणा
  • हाता-पायांना मुंग्या येणे किंवा झिणझिण्या जाणवणे

विशेषतः शाकाहारी व्यक्ती, ज्येष्ठ नागरिक आणि पोटाशी संबंधित काही आजार असलेल्या लोकांमध्ये बी-१२ ची कमतरता होण्याचा धोका अधिक असतो.

फोलेट, लोह आणि झिंकची कमतरताही ठरू शकते कारण (Folate, Iron and Zinc)

नॅशनल सेंटर फॉर बायोटेक्नॉलॉजी इन्फॉर्मेशन (NCBI) मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या माहितीनुसार, फोलेट नवीन पेशी तयार करण्यास मदत करते. लोह शरीरातील प्रत्येक अवयवापर्यंत ऑक्सिजन पोहोचवण्याचे महत्त्वाचे काम करते, तर झिंक जखम भरून येण्यास आणि रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत ठेवण्यास मदत करते.

या घटकांची कमतरता असल्यास तोंडातील फोड लवकर भरून येत नाहीत. उलट ते पुन्हा पुन्हा होण्याची शक्यता वाढते.

फक्त जीवनसत्त्वांची कमतरताच कारणीभूत असते का? (Other Causes)

प्रत्येक वेळी जीवनसत्त्वांच्या कमतरतेमुळेच तोंडात फोड होतात, असे नाही; इतरही अनेक कारणे यामागे असू शकतात.

  • अतिताण किंवा मानसिक तणाव
  • तोंडाच्या आतील भागाला झालेली दुखापत
  • अतितिखट किंवा मसालेदार पदार्थांचे जास्त सेवन
  • हार्मोन्समधील बदल
  • काही औषधांचे दुष्परिणाम
  • सिलिॲक आजार
  • इन्फ्लेमेटरी बाऊल डिसीज (IBD)
  • रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत असणे

जर फोड दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकून राहिले, वारंवार होत असतील किंवा त्यांचा आकार मोठा असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

तोंडातील फोड टाळण्यासाठी काय कराल? (Prevention Tips)

जीवनशैलीत काही छोटे बदल केल्यास तोंडात वारंवार फोड होण्याचा धोका कमी होऊ शकतो.

  • संतुलित आणि पौष्टिक आहार घ्या.
  • हिरव्या पालेभाज्या, कडधान्ये, दूध, दही, अंडी, फळे, सुका मेवा आणि संपूर्ण धान्यांचा आहारात समावेश करा.
  • दिवसभर पुरेसे पाणी प्या.
  • तोंडाची स्वच्छता नियमित राखा.
  • मानसिक ताण कमी करण्याचा प्रयत्न करा.
  • डॉक्टरांचा सल्ला न घेता जीवनसत्त्वांच्या गोळ्या घेऊ नका.
  • वेळेत ओळखा शरीराचा इशारा

तोंडात अधूनमधून फोड येणे ही फार गंभीर बाब नसते. मात्र, ते वारंवार होत असतील, दीर्घकाळ टिकत असतील किंवा त्यासोबत अशक्तपणा, थकवा किंवा इतर लक्षणेही जाणवत असतील, तर शरीर काहीतरी सांगण्याचा प्रयत्न करत असते; अशा वेळी स्वतःहून औषधे घेण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन आवश्यक तपासण्या करणे हाच योग्य मार्ग आहे.

टीप : ही माहिती तज्ज्ञांचे मत आणि उपलब्ध संशोधनांवर आधारित असून ती केवळ सर्वसाधारण माहिती म्हणून आहे. कोणतीही लक्षणे सतत जाणवत असल्यास वैद्यकीय तज्ज्ञांचा सल्ला अवश्य घ्या.