मोगरा, गुलाब, जास्वंद, शेवंतीला येतील फुलंच फुलं! फक्त कुंडीत ओता ‘हे’ पांढरं पाणी; १० दिवसांत कळ्यांनी भरून जाईल कुंडी!

अशावेळी महागडी खते आणण्यापूर्वी स्वयंपाकघरात उपलब्ध असलेल्या एका साध्या गोष्टीचा उपयोग करून पाहता येतो. विशेष म्हणजे हे द्रव दिसायला अगदी साधं, पांढरट आणि निरुपद्रवी असतं. योग्य पद्धतीने वापरल्यास ते कुंडीतील मातीसाठी उपयुक्त ठरू शकते, त्यामुळे फुलझाडांची काळजी घेताना हा घरगुती उपाय अनेकांना उपयोगी पडू शकतो.

पावसाळ्यात फुलझाडांना फुले का येत नाहीत?

पावसाळा झाडांच्या वाढीसाठी पोषक ऋतू मानला जातो. वातावरणात आर्द्रता असते आणि पाण्याची उपलब्धताही चांगली असते; त्यामुळे मोगरा, गुलाब, जास्वंद यांसारख्या फुलझाडांची पाने हिरवीगार होतात. मात्र, कुंडीत सतत पाणी साचत राहिल्यास परिस्थिती उलटी होऊ शकते.

मातीमध्ये जास्त ओलावा राहिल्यास मुळांना पुरेशी हवा मिळत नाही. त्याचबरोबर पावसाच्या पाण्यामुळे मातीतील काही पोषक घटक वाहून जाऊ शकतात. परिणामी झाडाची वाढ तर होते, पण फुलोरा कमी होऊ शकतो; त्यामुळे पावसाळ्यात केवळ पाणी देणे पुरेसे नसून मातीचा निचरा व्यवस्थित होतोय का हे पाहणेही महत्त्वाचे आहे.

कुंडीत पाणी साचत असेल तर आधी हे करा

फुलझाडांना कोणतेही घरगुती खत देण्यापूर्वी कुंडीच्या तळाशी पाण्याचा निचरा होण्यासाठी छिद्रे आहेत का हे तपासा. कुंडीखाली पाणी साचून राहिल्यास ते काढून टाका. माती कायम चिखलासारखी ओलसर ठेवू नका.

फुलझाडांना भरपूर पाणी म्हणजेच भरपूर फुले असा सरळ नियम नाही. झाडाला गरजेनुसार पाणी आणि योग्य प्रमाणात पोषण मिळणे आवश्यक असते, त्यामुळे पावसाळ्यात विशेष काळजी घेणे गरजेचे आहे.

घरच्या घरी सेंद्रिय खत तयार करण्याचा सोपा मार्ग

फुलझाडांची माती सुपीक ठेवण्यासाठी घरच्या घरी सेंद्रिय खतही तयार करता येते. यासाठी एका बादलीत किंवा मोठ्या कुंडीत सुकलेली पाने आणि थोडा मातीचा थर द्या; त्यावर भाजीपाल्याचे देठ, फळांच्या साली, वापरलेली चहापत्ती आणि अंड्यांची टरफले यांसारखा ओला सेंद्रिय कचरा टाका, त्यावर पुन्हा मातीचा थर द्या.

अशा प्रकारे थर तयार करत गेल्यास काही आठवड्यांत सेंद्रिय कचऱ्याचे विघटन होऊन चांगले कंपोस्ट तयार होऊ शकते. हे कंपोस्ट कुंडीतील मातीमध्ये योग्य प्रमाणात मिसळल्यास झाडांना सेंद्रिय घटक मिळण्यास मदत होते.

फळांच्या सालींपासूनही तयार करता येते द्रव खत

घरात उरलेल्या लिंबू, संत्री किंवा मोसंबीच्या सालींचाही वापर करता येतो. साली पाण्यात आणि थोड्या गुळासोबत ठेवून त्यांचे आंबवलेले द्रावण तयार केले जाते. मात्र, असे द्रावण वापरण्यापूर्वी ते योग्य प्रकारे पातळ करणे महत्त्वाचे आहे. थेट दाट द्रावण झाडांच्या मुळांवर किंवा पानांवर टाकल्यास झाडाला त्रास होऊ शकतो.

घरगुती खतांचा वापर करताना प्रमाणाचा अतिरेक टाळणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. प्रत्येक झाडाची गरज वेगळी असते, त्यामुळे प्रथम थोड्या प्रमाणात वापर करून झाडाची प्रतिक्रिया पाहणे अधिक योग्य ठरते.

मग ते पांढरं पाणी नेमकं कोणतं?

आता प्रश्न उरतो तो सुरुवातीला सांगितलेल्या पांढरट पाण्याचा. हे पाणी आपल्या स्वयंपाकघरात दररोज तयार होतं आणि अनेकदा आपण ते थेट सिंकमध्ये सोडून देतो.

होय, हे पाणी म्हणजे तांदूळ धुतल्यानंतर उरणारे पाणी.

तांदूळ धुताना निघणाऱ्या या पाण्यात तांदळातील काही स्टार्च आणि इतर विरघळणारे घटक असतात. काही घरगुती बागकाम पद्धतींमध्ये हे पाणी फुलझाडांसाठी वापरले जाते. मात्र, ते थेट मोठ्या प्रमाणात ओतण्याऐवजी योग्य प्रकारे पातळ करून आणि मातीचा निचरा चांगला असल्याची खात्री करून वापरणे महत्त्वाचे आहे.

तांदूळ धुतल्यानंतरचे पाणी स्वच्छ भांड्यात जमा करा. ते वापरण्यापूर्वी ताजे असणे अधिक योग्य. काही जण ते आंबवून वापरतात; मात्र अशा वेळी त्याचा वास, रंग किंवा बुरशीसारखे बदल दिसल्यास ते झाडांना देऊ नये.

मोगरा, गुलाब किंवा इतर फुलझाडांना बहर आणण्यासाठी केवळ एका घरगुती उपायावर अवलंबून न राहता योग्य सूर्यप्रकाश, पाण्याचा निचरा, छाटणी, सुपीक माती आणि संतुलित पोषण यांचीही काळजी घ्या. योग्य निगा राखली तर पावसाळ्यातील हिरवाईसोबत तुमच्या घरच्या कुंड्यांमध्येही पुन्हा फुलांचा बहर पाहायला मिळू शकतो.