Seasonal Fatigue: हिवाळा संपून उन्हाळ्याची चाहूल लागत असताना निसर्गात अनेक बदल होतात. दिवस मोठे होऊ लागतात आणि हवामानात उबदारपणा येतो. मात्र या काळात अनेक लोकांना एक विचित्र अनुभव येतो. उत्साह वाटण्याऐवजी शरीर जास्त थकलेले वाटते, कामात लक्ष लागत नाही आणि सतत डुलक्या येतात. जर तुम्हालाही असे वाटत असेल, तर घाबरून जाऊ नका. कारण हे तुमच्या शरीराचे बदलत्या ऋतूशी जुळवून घेण्याचे प्रयत्न असू शकतात.
वैद्यकीय भाषेत याला ‘सीझनल फटीग’ किंवा ‘स्प्रिंग फटीग’ असे म्हटले जाते. हे नेमके का होते आणि कधी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे गरजेचे आहे याबाबत सविस्तर जाणून घेऊ…
थकवा जाणवण्याची मुख्य कारणे
शरीराचे ‘विंटर सेटिंग’ बदलणे
गेल्या अनेक महिन्यांपासून आपले शरीर कमी सूर्यप्रकाश आणि थंड हवेच्या ‘विंटर मोड’वर चालत असते. जेव्हा अचानक दिवस मोठे होतात आणि सूर्यप्रकाश वाढतो, तेव्हा शरीराचे अंतर्गत घड्याळ (Circadian Rhythm) पुन्हा सेट व्हावे लागते. या प्रक्रियेत शरीर काही काळ सुस्त राहते.
झोपेच्या चक्रात होणारा बदल
हिवाळ्यात आपण जास्त वेळ झोपतो, पण ती झोप नेहमीच दर्जेदार नसते. उन्हाळा सुरू होताना सूर्य लवकर उगवतो आणि उशिरा मावळतो. यामुळे झोपेच्या वेळेत अर्ध्या तासाचाही फरक पडला तरी शरीरावर त्याचा परिणाम होतो आणि दिवसभर थकवा जाणवतो.
व्हिटॅमिन ‘डी’ची कमतरता
हिवाळ्यात सूर्यप्रकाश कमी मिळाल्यामुळे अनेकांच्या शरीरातील व्हिटॅमिन ‘डी’ची पातळी कमी होते. व्हिटॅमिन ‘डी’ कमी झाल्यामुळे स्नायू दुखणे, थकवा आणि चिडचिड होणे असे त्रास जाणवतात.
वातावरणातील चढ-उतार
सध्या सकाळी थंडी आणि दुपारी कडक ऊन असे वातावरण आहे. या तापमानातील बदलांशी जुळवून घेताना शरीराची ऊर्जा खर्च होते, त्यामुळे शारीरिक थकवा जाणवतो.
कधी सावध व्हावे?
बहुतेक वेळा हा थकवा काही आठवड्यांत निघून जातो. मात्र काही लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अनिवार्य आहे:
- जर थकवा ४ ते ६ आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकला
- श्वास घेण्यास त्रास होणे किंवा छातीत अस्वस्थ वाटणे
- अचानक वजन वाढणे किंवा कमी होणे
- प्रचंड नैराश्य येणे किंवा कोणत्याही कामात रस न वाटणे
- केस गळणे किंवा पाळीमध्ये अनियमितता येणे
- ही लक्षणे ॲनिमिया, थायरॉईड, किंवा मधुमेह यांसारख्या गंभीर आजारांचे संकेत असू शकतात.
ऊर्जा टिकवून ठेवण्यासाठी तज्ज्ञांचे उपाय
- नियमित वेळ पाळा- झोपण्याच्या आणि उठण्याच्या वेळा निश्चित ठेवा, अगदी सुट्टीच्या दिवशीही.
- सकाळचा सूर्यप्रकाश- सकाळी लवकर उन्हात थोडा वेळ घालवा, ज्यामुळे शरीराचे अंतर्गत घड्याळ नीट सेट होईल.
- पाणी भरपूर प्या- तापमान वाढत असल्याने डिहायड्रेशन टाळण्यासाठी पुरेसे पाणी प्या.
- व्यायामाची सुरुवात हळूहळू करा- थेट जड व्यायाम करण्याऐवजी चालणे किंवा योगासनांपासून सुरुवात करा.
- सकस आहार- आहारात प्रथिने (Protein) आणि फळांचा समावेश करा.
ऋतू बदलताना थकवा येणे ही नैसर्गिक बाब आहे. शरीराला या बदलांशी जुळवून घेण्यासाठी थोडा वेळ द्या. पण जर हा थकवा तुमच्या दैनंदिन जीवनावर गंभीर परिणाम करत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका.
