आतड्यांत सडलेली घाण होईल गायब! रात्री झोपण्याआधी चावून खा ‘हे’ १ पान; सकाळी पोट होईल पूर्ण साफ

अशा वेळी पोट फुगणे, पोटदुखी, अस्वस्थता किंवा शौच पूर्ण न झाल्यासारखं वाटणं यांसारख्या तक्रारी जाणवू शकतात, त्यामुळे पोट साफ व्हावं यासाठी अनेक जण घरगुती उपाय शोधत असतात. सोशल मीडियावरही बद्धकोष्ठतेवरील विविध उपायांची चर्चा होताना दिसते. त्यापैकी एका विशिष्ट पानाचा उपाय सध्या चर्चेत आहे.

मात्र, हे पान नेमकं कोणतं? त्याचा वापर कसा केला जातो आणि ते खरंच कशाप्रकारे काम करतं? या प्रश्नांची उत्तरं जाणून घेण्याआधी बद्धकोष्ठतेबाबत काही महत्त्वाच्या गोष्टी समजून घेणं गरजेचं आहे.

बद्धकोष्ठता का होते?

आहारात तंतुमय पदार्थांचं प्रमाण कमी असणं, पुरेसं पाणी न पिणं, शारीरिक हालचाल कमी असणं आणि शौचाची इच्छा वारंवार दाबून ठेवणं यामुळे बद्धकोष्ठतेचा त्रास होऊ शकतो. काही औषधांमुळे किंवा इतर आरोग्यविषयक कारणांमुळेही ही समस्या उद्भवू शकते.

बद्धकोष्ठतेमध्ये सर्वप्रथम आहार आणि जीवनशैलीत बदल करण्याचा सल्ला दिला जातो. तंतुमय पदार्थांचं प्रमाण हळूहळू वाढवणं, पुरेसं पाणी पिणं आणि नियमित शारीरिक हालचाल करणं यामुळे मदत होऊ शकते.

रात्री घेतलं तर सकाळी परिणाम?

प्रसिद्ध आयुर्वेदिकतज्ज्ञ डॉक्टर सलीम जैदी यांनी सांगितलेला उपाय सध्या सोशल मीडियावर चर्चेत आहे. या उपायानुसार, रात्री झोपण्यापूर्वी एका विशिष्ट पानाचे सेवन केल्यास सकाळी पोट साफ होण्यास मदत होऊ शकते. महागड्या औषधांऐवजी निसर्गातील या साध्या पानाचा पारंपरिक पद्धतीने बद्धकोष्ठतेसाठी वापर केला जात असल्याचे सांगितले जाते.

या उपायाबाबत काही ठिकाणी पानाची पूड करून ती कमी प्रमाणात घेण्याचा उल्लेख आढळतो. मात्र, घरच्या घरी पान ओळखून त्याची पूड तयार करून स्वतःहून सेवन करणं योग्य ठरेलच असं नाही. कारण औषधी वनस्पतींचं प्रमाण, त्यातील सक्रिय घटक आणि व्यक्तीची आरोग्यस्थिती यानुसार परिणाम वेगवेगळा होऊ शकतो.

पण हा उपाय रोज करायचा का?

इथेच सर्वात महत्त्वाची गोष्ट आहे. बद्धकोष्ठता झाली म्हणून अशा प्रकारच्या जुलाब आणणाऱ्या पदार्थांचा वारंवार किंवा दीर्घकाळ वापर करणे योग्य नाही. या पानाच्या अधिक किंवा दीर्घकाळ वापरामुळे जुलाब, पोटात मुरडा आणि शरीरातील पाणी-क्षारांचे संतुलन बिघडण्याचा धोका असू शकतो. याचा दीर्घकाळ वापर केल्यास आतड्यांच्या नैसर्गिक हालचालीवरही परिणाम होऊ शकतो.

म्हणूनच अशा उपायांचा वापर करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा औषधतज्ज्ञांचा सल्ला घेणं महत्त्वाचं आहे. विशेषतः गर्भवती किंवा स्तनपान करणाऱ्या महिला, लहान मुले, तीव्र पोटदुखी असलेले लोक, आतड्यांमध्ये अडथळा असण्याची शक्यता असलेले रुग्ण तसेच काही हृदय किंवा मूत्रपिंडाच्या समस्या असणाऱ्यांनी विशेष काळजी घ्यावी.

मग हे पान नेमकं कोणतं?

आता त्या चर्चेत असलेल्या पानाचा खुलासा करूया. हे पान म्हणजे ‘सनाचे पान’ किंवा ‘सनाय’ म्हणून ओळखली जाणारी सेन्ना वनस्पतीची पान.

सेन्ना ही उत्तेजक जुलाबाच्या प्रकारातील वनस्पती आहे. तिच्या पानांमध्ये आणि फळांमध्ये आढळणारे सक्रिय घटक आतड्यांच्या स्नायूंना उत्तेजित करून मल पुढे जाण्यास मदत करतात, त्यामुळे बद्धकोष्ठतेमध्ये शौच होण्यास मदत होऊ शकते.

सेन्नाच्या पानांचा वापर काही पारंपरिक औषधी पद्धतींमध्ये केला जातो. बाजारात सेन्ना आधारित गोळ्या आणि द्रवरूप औषधेही उपलब्ध आहेत. मात्र, कच्च्या पानांची किंवा त्याच्या पुडीची मात्रा स्वतः ठरवून घेण्यापेक्षा तज्ज्ञांचा सल्ला घेणं अधिक सुरक्षित आहे.

सनाचे पान कुठे मिळते?

सनाय किंवा सेन्नाशी संबंधित उत्पादने काही औषधांच्या दुकानांमध्ये, आयुर्वेदिक औषधांच्या विक्रेत्यांकडे आणि अधिकृत विक्री माध्यमांमध्ये मिळू शकतात. मात्र, वनस्पतीचं पान म्हणून विकलं जाणारं उत्पादन घेताना ते योग्य वनस्पतीचं आहे का, त्याची गुणवत्ता काय आहे आणि त्याचा वापर कसा करायचा, याची खात्री करणं आवश्यक आहे.

सतत बद्धकोष्ठतेचा त्रास होत असेल तर केवळ घरगुती उपायांवर अवलंबून राहू नये. तीन दिवस उपचार करूनही आराम न झाल्यास किंवा बद्धकोष्ठता वारंवार होत असल्यास डॉक्टर किंवा औषधतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. शौचामध्ये रक्त येणे, अचानक वजन कमी होणे, सतत पोटदुखी किंवा शौचाच्या सवयींमध्ये अचानक बदल होणे अशी लक्षणे असल्यास वैद्यकीय तपासणी आवश्यक आहे.

महत्त्वाची सूचना : हा लेख सामान्य आरोग्यविषयक माहितीसाठी आहे. सेन्ना किंवा कोणत्याही औषधी वनस्पतीचा वापर स्वतःहून सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा पात्र आयुर्वेद तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.